ISB: najświeższe założenia do budżetu 2003 –synteza dokumentu

Przemek Barankiewicz
26-06-2002, 21:13

„Wstępne założenia do projektu budżetu państwa na rok 2003”, które otrzymali członkowie Komisji Trójstronnej, różnią się od dostępnych wcześniej wersji głównie niższym poziomem deficytu budżetowego planowanym na przyszły rok. Poziom deficytu planuje się teraz na 45,3 mld zł (5,7% PKB), wobec 40 mld zł w roku bieżącym (5,4% PKB) przy dochodach w wysokości 147,2 mld zł i wydatkach w niezmienionej wysokości 192,5 mld zł.

W „nowych założeniach”, zastrzega się również, że „w ramach prac nad ustawą budżetową na rok 2003 wielkość deficytu państwa może ulec zmianie w wyniku korekty szacunku dochodów, który jest uzależniony od realizacji dochodów w roku 2002”.

Agencja ISB dotarła do dokumentu omawianego w ub. piątek na posiedzeniu rządu w Klarysewie i do dokumentu przekazanego Komisji Trójstronnej.

WYDATKI, DOCHODY, DEFICYTY (wprowadzono zmiany)

Jeszcze przez specjalnym posiedzeniem Rady Ministrów w zeszły piątek w Klarysewie, deficyt budżetowy był planowany w 2003 roku na 46,3 mld zł (5,9% PKB).

Po spotkaniu w Klarysewie minister finansów Marek Belka powiedział dziennikarzom, że przyszłoroczny deficyt nie przekroczy 40 mld zł.

Obecnie deficyt budżetowy ma w 2003 roku wynieść 45,3 mld zł. W latach kolejnych ma ulec zmniejszeniu do 44 mld zł w 2004 roku i 40,9 mld zł w roku następnym.

Wydatki nadal nie powinny w przyszłym roku (w założeniach) przekroczyć 192,5 mld zł.

„Aktualna prognoza dochodów budżetu państwa na rok 2003 wynosi 147,2 mld zł [wobec 146,2 mld zł w wersji poprzedniej, co oznacza 1,4% [wobec 0,7% w wersji poprzedniej] nominalnego wzrostu w stosunku do ustawy budżetowej na 2002 rok. Relacja dochodów podatkowych do PKB ukształtuje się na poziomie 17,4% [wobec 17,3%] ” – napisano.

„Szacunkowe dochody sektora finansów (z wyłączeniem bezzwrotnej pomocy z Unii Europejskiej) wyniosą w 2003 roku 39,1% [wobec 39,0% w wersji poprzedniej], a wydatki 45,0%. Deficyt sektora finansów publicznych szacowany jest na poziomie 4,8% [wobec 4,9% w wersji poprzedniej]. W kolejnych zaś latach przewiduje się stopniowe obniżanie tej relacji do 3,0% PKB w 2005 roku, co wpłynie na możliwość spełnienia kryterium konwergencji w zakresie wyniku sektora general government” – napisano w „założeniach”.

WZROST GOSPODARCZY (bez zmian)

Nie zmieniono prognoz wzrostu gospodarczego, który w 2003 roku ma wynieść 3,1% (wartość PKB 789,3 mld zł).

POPYT KRAJOWY (wprowadzono zmiany)

W najświeższych założeniach obniżono jednak prognozę wzrostu popytu konsumpcyjnego.

W 2003 roku należy oczekiwać dalszego ożywienia popytu krajowego, który zwiększy się o 2,6%. Złoży się na to przyśpieszenie wzrostu popytu konsumpcyjnego do 1,9% [wobec 2,1% w wersji poprzedniej] oraz popytu inwestycyjnego do 5,2%.

„Tempo wzrostu nakładów inwestycyjnych ulegnie przyśpieszeniu do 5,2% w efekcie zauważalnej już w 2002 roku poprawy wyników finansowych przedsiębiorstw, pozostających w dyspozycji firm większych środków (zmiany systemowe dotyczące podatku CIT i zasad odpisów amortyzacyjnych), obniżki stóp procentowych, zwiększenia popytu wewnętrznego oraz napływu inwestycji bezpośrednich dodatkowo stymulowanego zbliżającą się datą akcesji do UE” – napisano.

BILANS PŁATNICZY (bez zmian)

W roku 2003 realny wzrost eksportu wyniesie ok. 7,9%, import zaś do ok. 5,9%. Ostatecznie wkład eksportu netto we wzrost PKB będzie w przyszłym roku dodatni i wyniesie ok. 0,4 punktu procentowego (wobec minus 0,2% w roku bieżącym).

„[W 2003 roku] wystąpi wzrost deficytu obrotów bieżących z 4,1% PKB w 2001 roku do 4,5% PKB w 2002 roku i do 5,1% w 2003 roku” – napisano. Deficyt obrotów handlowych wzrośnie zaś do 6,6% PKB w przyszłym roku" - czytamy w założeniach.

W 2003 roku zmaleje też znaczenie pozycji nie sklasyfikowanych obrotów bieżących, które spadną z 4,4 mld USD w 2002 roku do 3,3 mld USD.

„Prognozowane ożywienie gospodarcze w 2003 roku oraz zbliżająca się akcesja Polski do Unii Europejskiej wpłyną na wzmożony napływ kapitału zagranicznego do Polski, a tym samym na powiększenie nadwyżki na rachunku kapitałowym i finansowym do poziomu 9,9 mld USD” – napisano.

Poziom inwestycji portfelowych zwiększy się w 2003 zdaniem Ministerstwa Finansów do 3,6 mld USD, a poziom bezpośrednich inwestycji zagranicznych wyniesie 8,2 mld USD (wobec prognozowanych 5,7 mld USD w 2002 roku).

RYNEK PRACY (tej części brak w założeniach przekazanych Komisji Trójstronnej)

„Sytuacja na rynku pracy w 2003 roku nie ulegnie znacznej poprawie. Umiarkowanie wysokie tempo wzrostu gospodarczego, kontynuacja procesów restrukturyzacji i prywatyzacji, brak istotnych zmian w budownictwie, będą negatywnie oddziaływać na ilość oferowanych miejsc pracy” – napisano w założeniach omawianych w Klarysewie.

„Istnieje zagrożenie, że liczba bezrobotnych na koniec 2003 roku może wynieść ok. 3,7 mln osób, a stopa bezrobocia ok. 20%”.

Dopiero od 2004 roku Ministerstwo Finansów prognozuje wzrost popytu na pracę, co pozwoli na stopniowe zmniejszanie bezrobocia. Na koniec 2005 roku bezrobocie wyniesie już ok. 17,8%.

ŚWIADCZENIA EMERYTALNO-RENTOWE (wprowadzono zmiany)

W nowych założeniach, wyższy jest wskaźnik wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych.

Szacuje się, że przeciętna emerytura i renta brutto z pozarolniczego systemu ubezpieczeń społecznych w 2002 roku wyniesie 1035 zł [wobec 1031 zł w wersji poprzedniej], a rolników indywidualnych – około 699 zł [wobec 689]. Oznacza to nominalny wzrost w porównaniu do 2001 roku o 6,5% [wobec 6,1%] w przypadku emerytury i renty pracowniczej i o 5,3% w przypadku rolniczej.

„Przy ustalaniu wysokości zwaloryzowanych emerytur i rent na 2003 rok przyjęto – zgodnie z nowa propozycją rządu – że od 1 marca 2003 roku emerytury i renty zostaną zwaloryzowane wskaźnikiem równym wykonanemu (rzeczywistemu wzrostowi cen w roku poprzednim) średniorocznemu wskaźnikowi cen towarów i usług konsumpcyjnych powiększonemu o 20% różnicy pomiędzy wykonanym średniorocznym wskaźnikiem przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej a wykonanym średniorocznym wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych. W związku z powyższym wskaźnik wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych w 2003 roku szacowany jest na poziomie 3,0%” – napisano.

POLITYKA PIENIĘŻNA, INFLACJA I KURS WALUTOWY (bez zmian)

Zdaniem Ministerstwa Finansów, średnia stopa procentowa operacji otwartego rynku ukształtuje się w tym roku na poziomie 9,1% (w pierwszej połowie 2002 roku wyniosła 10%), a w 2003 roku obniży się do 7,3%.

„Stopniowemu rozluźnianiu polityki pieniężnej będzie w latach 2002-2003 sprzyjała stabilizacja oczekiwań inflacyjnych, brak zagrożeń dla realizacji celu inflacyjnego ze strony czynników popytowych oraz stopniowa poprawa sytuacji sektora finansów publicznych” – twierdzi ministerstwo.

Szacuje się, że w 2002 roku złoty straci na wartości zarówno w stosunku do dolara, jak i euro, a jego średnioroczny kurs będzie się kształtował na poziomie 3,78 zł do euro oraz 4,14 zł do dolara. „Natomiast w 2003 roku złoty zacznie się umacniać w stosunku do dolara amerykańskiego, a jego średnioroczny kurs wyniesie 4,09 zł i jednocześnie polska waluta osłabi się wobec euro do poziomu 3,86 zł".

Warto zauważyć, że „prognoza kursu złotego na lata 2004-2005 zakłada, że będzie się on w tym okresie kształtował w ramach Drugiego Europejskiego Mechanizmu Kursowego ERMII)”.

WYDATKI BUDŻETU PAŃSTWA (wprowadzono zmiany)

W tej części (w nowych założeniach) brakuje szczegółowego opisu wydatków na MON, FUS i KRUS, a w szczególności, następującego akapitu.

„Według wstępnych szacunków niezbędny przyrost wskazanych wyżej grup wydatków wyczerpuje przewidywaną na 2003 rok kwotę wzrostu wydatków budżetu państwa. Dlatego też dalsze prace nad budżetem państwa muszą prowadzić do szczegółowej weryfikacji wydatków umożliwiającej zmiany w ich strukturze”.

FRAGMENT SZCZEGÓŁOWEGO OPISU DOCHODÓW PAŃSTWA

Rozdział 7. Dochody budżetu państwa

Prognoza dochodów budżetu państwa na lata 2003-2005 opiera się na aktualnych prognozach makroekonomicznych na ten okres, przewidywaniach dotyczących planowanego wykonania dochodów w 2002 r. oraz planowanych zmianach systemowych.

Przedstawiona prognoza uwzględnia udziały jednostek samorządu terytorialnego w podatkach bezpośrednich na poziomie dotychczas obowiązującym3. W ramach prac nad ustawą budżetową na rok 2003 prognoza dochodów będzie korygowana w miarę upływu czasu wraz z nowymi danymi na temat realizacji dochodów w roku 2002.

7.1 Dochody budżetu państwa w 2002 r.

Przy utrzymaniu prognozy ogólnej kwoty dochodów budżetu państwa na poziomie przedstawionym w ustawie budżetowej na 2002 r., należy wskazać na okoliczności wpływające na zmianę planowanych dochodów w ramach poszczególnych tytułów.

W przypadku wpływów z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych można spodziewać się mniejszych dochodów w porównaniu z kwotą przyjętą w ustawie budżetowej, co związane jest ze słabszym kształtowaniem się wskaźników makroekonomicznych, które bezpośrednio wpływają na fundusz dochodów ludności (CPI, dynamiki zatrudnienia i liczby emerytów i rencistów) oraz niepewnością co do skali dodatnich dla budżetu państwa skutków zmian systemowych. Znajduje to potwierdzenie w prognozie powstałej na podstawie zaawansowania dochodów z PIT za okres pierwszych pięciu miesięcy br. przy założeniu, że dodatnie skutki wprowadzonych zmian systemowych (opodatkowania ryczałtem niektórych przychodów z kapitałów pieniężnych i ( „zamrożenie" progów podatkowych) uwidocznią się w drugiej połowie bieżącego roku.

Kwota wykonania dochodów z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych może okazać się wyższa od kwoty założonej w ustawie budżetowej na 2002 r. Podstawą do takiego twierdzenia są wyższe od zakładanych wpływy z tego tytułu za dotychczasowy okres bieżącego roku. Sytuację taką należy wiązać z poprawą osiąganego przez przedsiębiorstwa zysku brutto za pierwszy kwartał 2002 r., który w stosunku do analogicznego okresu roku poprzedniego wzrósł o 14,8%. Przy założeniu utrzymania się tej tendencji można spodziewać się wyższych dochodów z tego podatku.

Przewidywana kwota dochodów z tytułu podatku od towarów i usług w 2002 r. jest zgodna z przedłożeniem rządowym, przy czym, w przypadku pozytywnego ukształtowania się procesów gospodarczych, nie można wykluczyć realizacji kwoty dochodów planowanej w ustawie budżetowej na 2002 rok.

Dochody z cła prawdopodobnie będą większe od planowanych w ustawie budżetowej na 2002 rok.

Uwzględniając tegoroczną realizację wpływów z akcyzy (akcyza na energię elektryczną w okresie styczeń-maj br. wpłynęła do budżetu praktycznie tylko za kwiecień, z uwagi na termin jej wprowadzenia) rysuje się zagrożenie co do wykonania dochodów z tego źródła w 2002 rok.

Przewidywana wpłata z zysku NBP za 2001 r., będzie przewyższać kwotę przyjętą w ustawie budżetowej na 2002 r., co wynika z ostatecznego rozliczenia zysku. W stosunku do pierwotnego szacunku nastąpiło obniżenie dynamiki kosztów z tytułu odsetek i dyskonta oraz zwiększenie dynamiki przychodów banku centralnego.

7.2 Prognoza dochodów budżetu państwa na 2003 r.

Aktualna prognoza dochodów budżetu państwa na 2003 r. wynosi 147,2 mld zł, co oznacza 1,4% nominalnego wzrostu w stosunku do ustawy budżetowej na 2002 r. Relacja dochodów podatkowych do PKB ukształtuje się na poziomie 17,4%. Dochody budżetu państwa w podziale na główne źródła dochodów ilustruje poniższa tablica.

7.2.1 Zasadnicze uwarunkowania prognozy dochodów budżetu państwa na 2003 r.

Prognoza uwzględnia szereg zmian systemowych już wprowadzonych, które wpływają na zmianę dochodów w 2003 r. w odniesieniu do 2002 r. Do najważniejszych należy zaliczyć:

- obniżkę stawek w CIT z 28% do 24% (ubytek 2,1 mld zł dla budżetu państwa), zgodnie z obowiązującą ustawą o podatku dochodowym od osób prawnych,

- likwidację tzw. dużej ulgi mieszkaniowej w PIT, zgodnie z obowiązującą ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych,

- całoroczne wpływy z ryczałtu od przychodów z kapitałów pieniężnych (dodatkowo 0,7 mld zł dla budżetu państwa), zgodnie z obowiązującą ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych,

- wpłaty akcyzy od energii elektrycznej za cały rok, podczas gdy w 2002 r. akcyza została wprowadzona w trakcie roku (dodatkowo 0,8 mld zł).

Do najważniejszych zmian w polityce dochodowej o istotnym znaczeniu dla kształtu finansów publicznych i przebiegu procesów gospodarczych w 2003 r. należy zaliczyć:

- zmianę zasad amortyzacji w CIT i PIT (ubytek 0,9 mld zł dla budżetu państwa); zmiana ta, poprzez umożliwienie szybszej amortyzacji środków trwałych, ma istotne znaczenie z punktu widzenia utrzymania zakładanej dynamiki wzrostu gospodarczego na 2003 r.,

- kontynuowanie w 2003 r., rozpoczętej w 2002 r. polityki obniżania realnego obciążenia stawkami akcyzy poprzez utrzymanie nominalnego poziomu akcyzy na wyroby alkoholowe na poziomie 2002 r. Takie posunięcie powinno skutkować wzrostem wpływów z akcyzy z tego tytułu oraz poprawą sytuacji finansowej branż związanych z produkcją alkoholi.

Zarówno wcześniej wprowadzone zmiany w systemie podatkowym jak i przewidywane nowe rozwiązania są zgodne zasadami polityki gospodarczej przedstawionej w „Strategii Gospodarczej Rządu". Z jednej strony są one konsekwencją zaostrzenia polityki fiskalnej w 2002 r. (likwidacja tzw. dużej ulgi mieszkaniowej, wprowadzenie podatku zryczałtowanego od przychodów z kapitałów pieniężnych oraz akcyzy od energii elektrycznej), które miało wzmocnić stronę dochodową finansów publicznych, z drugiej strony służą pobudzeniu wzrostu gospodarczego (systematyczna obniżka stawek podatku dochodowego od osób prawnych, zmiana zasad amortyzacji), przy poniesieniu pewnych kosztów fiskalnych w postaci obniżenia dochodów.

Zmiany polegające na umożliwieniu zaliczania do kosztów uzyskania przychodów składek na rzecz organizacji zrzeszających przedsiębiorców i pracodawców oraz powstanie możliwości przekazywania przez podatników 1% podatku obliczonego na rzecz wybranych przez siebie organizacji pożytku publicznego będą skutkować pewnym obniżeniem wpływów podatkowych, jednakże przyczynią się do aktywizacji i rozwoju postaw obywatelskich w społeczeństwie.

7.2.2 Szczegółowe założenia przyjęte do prognozy dochodów budżetowych na 2003 r. w podziale na główne źródła dochodów

Podatek od towarów i usług (VAT)

Prognoza wpływów z VAT-u na 2003 r. uwzględnia podniesienie z 12% do 22% stawki na artykuły dziecięce (zgodnie z ustawą przyjętą przez Parlament) oraz utrzymanie zwrotów akcyzy zawartej w paliwie rolniczym na obecnym poziomie (obecnie jest zwracane 0,6 mld zł).

Podatek akcyzowy

W 2003 r. kontynuowana będzie polityka polegająca na obniżeniu stawki w ujęciu realnym na niektóre towary akcyzowe. Przy opracowywaniu prognozy założono, że wolumen sprzedaży towarów akcyzowych ukształtuje się z jednej strony zgodnie z dotychczasowym trendem, uwzględniając przyjęte założenia makroekonomiczne, z drugiej zaś strony uwidocznią się skutki prowadzenia łagodniejszej, niż w latach ubiegłych, polityki fiskalnej w tym zakresie.

W odniesieniu do paliw stawka akcyzy pozostanie na realnym poziomie z roku ubiegłego.

Stawka akcyzy na wyroby alkoholowe pozostanie na nominalnym poziomie z roku poprzedniego, co oznacza jej realne obniżenie.

W przypadku wyrobów tytoniowych stawka akcyzy średniorocznie wzrośnie o 6,4%. Wzrost ten wynika ze ścieżki dochodzenia do poziomu stawki obowiązującej w UE, uwzględniając większe (wzrosty stawki w latach 2005-2008).

Nie przewiduje się wzrostu realnego obciążenia akcyzą samochodów osobowych i pozostałych wyrobów akcyzowych.

Stawka na energię elektryczną pozostanie na nominalnym poziomie 2002 roku.

V Podatek dochodowy od osób prawnych (CIT)

Prognoza dochodów z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych na 2003 r. zakłada wprowadzenie 30%-owej stawki amortyzacyjnej od środków trwałych w pierwszym roku podatkowym oraz wprowadzenie możliwości zaliczania składek na rzecz organizacji pracodawców do kosztów uzyskania przychodów. Uwzględniono również możliwość wprowadzenia ulgi podatkowej z tytułu darowizny na rzecz organizacji pożytku publicznego.

Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT)

Opracowując prognozę dochodów z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych na 2003 r., uwzględniono podobnie jak w przypadku podatku CIT, zmianę zasad amortyzacji środków trwałych oraz umożliwienie zaliczania do kosztów uzyskania przychodów składek na rzecz organizacji zrzeszających przedsiębiorców i pracodawców oraz powstanie możliwości przekazywania przez podatników 1% podatku obliczonego na rzecz wybranych przez siebie organizacji pożytku publicznego. Założono również zmiany w podatku zryczałtowanym, zawarte w projekcie ustawy o zmianie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne oraz utrzymanie stawki składki na kasy chorych (odliczanej od podatku) na obecnym poziomie, tj. 7,75%.

Cło

Szacunek dochodów z ceł na 2003 r. oparty jest na prognozie makroekonomicznej i zakłada dalsze zmniejszenie stawek celnych, co związane jest z przebiegiem procesu integracyjnego z UE oraz wykorzystaniem kontyngentów na poziomie roku 2002.

Pozostałe dochody

Zgodnie z prognozami makroekonomicznymi opracowano szacunek na 2003 r. dochodów z tytułu wpłaty z zysku NBP, przy założeniu braku podwyższonych kosztów NBP związanych z ewentualnymi interwencjami na rynku walutowym.

Prognoza dochodów państwowych jednostek budżetowych uwzględnia m.in. niższe wpłaty za koncesje telekomunikacyjne w roku 2003.

Szacunek pozostałych dochodów niepodatkowych opracowano przy założeniu niższego poziomu karnych odsetek.

Dodatkowych dochodów można spodziewać się z tytułu zmian zawartych w obecnie przygotowywanej nowelizacji ustawy o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach, które rozszerzają ustawowy katalog gier. Jednakże dodatkowe wpływy są trudne do oszacowania, z uwagi na fakt, że nie jest znany ostateczny kształt nowelizacji ww. ustawy.

7.3 Prognoza dochodów budżetu państwa na lata 2004-2005

Prognoza dochodów budżetu państwa na lata 2004-2005 opiera się na przedstawionej na ten okres w „Założeniach do projektu budżetu państwa na 2003 r." prognozie makroekonomicznej. Dla lat 2004-2005 prognoza dochodów nie uwzględnia zmian związanych z akcesja (składki na rzecz budżetu unijnego). Taka prezentacja dochodów pozwala na utrzymanie porównywalności dochodów z latami poprzednimi oraz ocenę procesu kształtowania się potencjału dochodowego gospodarki.

Struktura wzrostu gospodarczego w latach 2003 - 2005 charakteryzuje się wysokim tempem wzrostu inwestycji, znacznie przekraczającym dynamikę PKB. Dla zapewnienia długoterminowego i stabilnego wzrostu gospodarczego jest to zjawisko korzystne, jednak z punktu widzenia dynamiki dochodów budżetu państwa, wiążę się z opóźnieniem tempa wzrostu dochodów w porównaniu ze wzrostem gospodarczym. Powyższa struktura wzrostu gospodarczego oznacza bowiem, że wzrost spożycia - ważnego dla wpływów z podatków pośrednich - jest niższy niż dynamika PKB.(ISB)

Karolina Słowikowska

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Przemek Barankiewicz

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Gospodarka / <b>ISB</b>: najświeższe założenia do budżetu 2003 –synteza dokumentu