Bank polskiego biznesu w proniemieckim Gdańsku

Materiał partnera
opublikowano: 12-11-2018, 22:00

Wolne Miasto Gdańsk było kompromisem między pozostawieniem go w Niemczech a przyłączeniem do odrodzonej Polski. Warszawie zależało na utworzeniu tam instytucji broniącej strategicznych polskich interesów

Gdańskie przedstawicielstwo Banku Gospodarstwa Krajowego powstało w 1926 r., dwa lata po powołaniu samego BGK, pod nazwą The British and Polish Trade Bank AG, nazywany w skrócie Trabankiem. Jego powołanie poprzedziły analizy sytuacji polskiej mniejszości, w tym przedsiębiorstw posiadających swoje przedstawicielstwa w Gdańsku, a borykających się z nieprzychylnym traktowaniem przez miejscowe instytucje finansowe zdominowane przez kapitał niemiecki, niepogodzony z oderwaniem portowego miasta od Niemiec. Placówka traktowana była jak oddział BGK, jednak nie mogła funkcjonować w takiej formie ze względu na wspomniane komplikacje natury politycznej. Wsparcia udzielili Anglicy poprzez działający już nad Motławą Anglo-International Bank (AIB), utworzony z inicjatywy Bank of England w celu zastąpienia powstałego w czasie I wojny British Trade Corporation — formalnie stowarzyszenia kupców angielskich, a w rzeczywistości instytucji finansowej zabezpieczającej interesy finansowe Albionu na terenie Europie Wschodniej. Wsparcie Londynu miało znaczenie strategiczne również ze względu na pozycję tego państwa po zwycięskiej wojnie z Niemcami.

Gdański Trabank, w którym BGK miał 72,5 proc. udziałów, od 23
listopada 1926 r. działał w luksusowym hotelu Danziger Hof.
Zobacz więcej

W GODNEJ OPRAWIE:

Gdański Trabank, w którym BGK miał 72,5 proc. udziałów, od 23 listopada 1926 r. działał w luksusowym hotelu Danziger Hof. Fot. ARC

11 listopada 1926 r. podpisano między stronami właścicielskimi umowę założycielską w formie poufnego gentlemen’s agreement, a 23 listopada Trabank rozpoczął działalność. Kapitał zakładowy wyniósł 3 mln guldenów gdańskich przy udziale BGK na poziomie 72,5 proc. Pozostałe udziały objęła w większości strona brytyjska, cedując je częściowo na Stocznię Gdańską, w której BGK również miał niewielkie udziały. Drobnymi udziałowcami zostały również dwa poznańskie banki: Bank Kwilecki, Potocki i Ska oraz Bank Cukrownictwa S.A. Siedziba instytucji mieściła się w jednym z najbardziej prestiżowych adresów Gdańska, luksusowym hotelu Danziger Hof, w którym po 1919 r. część pomieszczeń zamieniono na biura. Do 1935 r. Trabank był dochodową instytucją wchodzącą w skład tzw. gdańskiego koncernu BGK zrzeszającego instytucje, w których bank miał udziały. Zaliczały się do nich: Danziger Tabak Monopol, emisyjny Bank von Danzig oraz w niewielkim stopniu Stocznia Gdańska.

Na początku lat 30., wobec narastania sympatii nazistowskich, władze Trabanku zdecydowały o powołaniu kolejnej instytucji finansowej, niewielkiego Domu Bankowego Dr Józef Kugel i S-ka. Forma jego działalności omijała nadzór Wolnego Miasta Gdańska, któremu podlegał Trabank, dlatego Dom Bankowy przejął najbardziej strategiczne, w tym tajne, operacje finansowe. O samym dr. Kuglu wiemy niewiele poza tym, że pracował wcześniej w BGK i cieszył się zaufaniem szefostwa instytucji, która wyznaczała go w roli prokurenta przedsiębiorstw na terenie RP. W gdyńskiej prasie z lat 30. możemy znaleźć ogłoszenia zachęcające do udziału w spotkaniach, podczas których Kugel występował z prelekcjami na temat kredytów eksportowych i importowych m.in. w celu zachęcenia przedsiębiorców do sprowadzania owoców tropikalnych. Ostatnim związanym z nim dokumentem jest ogłoszenie w dzienniku urzędowym Pomorza z 1 lipca 1939 r., w którym dr Józef Kugel informuje o zagubieniu dowodu rejestracyjnego samochodu. Jego wojenne losy są nieznane.

W 1938 r. władze Gdańska zaczęły nękać Trabank „nadmiernie rygorystycznymi normami wymiaru podatkowego”, w efekcie czego rada nadzorcza BGK postawiła pytanie o sens utrzymywania instytucji. Józefowi Kuglowi, jako komplementariuszowi spółki komandytowej Dom Bankowy Dr Józef Kugel i S-ka, władze Wolnego Miasta zagroziły procesem pod zarzutem naruszania gdańskich przepisów dewizowych, ale kierownictwo BGK nie dopatrzyło się w jego działalności łamania prawa. Rada nadzorcza BGK podjęła w związku z tym honorową decyzję, że wszelkie próby zawarcia ugody potraktowane będą przez władze Gdańska jako faktyczne przyznanie się do winy.

Nieukrywana niechęć de facto niemieckich władz Wolnego Miasta Gdańska sprawiła, że w styczniu 1939 r. BGK ewakuował wszystkie tajne i poufne akta dokumentujące finansowe operacje Trabanku. Instytucja została zlikwidowana w 1948 r. Dom bankowy Kugla zlikwidowany został w komunistycznej Polsce decyzją ministra finansów podpisaną 11 listopada 1950 r.

O historii z BGK

W serii artykułów przedstawiamy rolę wehikułu inwestycyjnego Banku Gospodarstwa Krajowego w rozwoju odrodzonej Rzeczypospolitej. Za tydzień dowiedzą się Państwo jak w II RP wyglądał rynek obrotu dłużnymi instrumentami finansowymi, czyli przedwojenny Catalyst.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Materiał partnera

Być może zainteresuje Cię też:

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Tematy

Puls Biznesu

Banki / Bank polskiego biznesu w proniemieckim Gdańsku