BGK, czyli inwestycyjny oręż państwa polskiego

Wspieranie inwestycji w przemyśle, restrukturyzacja finansowa przedsiębiorstw, pomoc w finansowaniu budownictwa mieszkaniowego — tym zajmował się przed wojną założony w 1924 r. państwowy Bank Gospodarstwa Krajowego

Polska po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. potrzebowała instytucji zapewniającej kapitał i długoterminowy kredyt dla finansowania odbudowy ze zniszczeń wojennych i wspierania rozwoju. Bezpośrednio po I wojnie zajmowały się tym m.in. trzy stosunkowo niewielkie instytucje kredytowe — istniejący od 1883 r. Polski Bank Krajowy (działający wcześniej w zaborze austriackim jako Bank Krajowy Królestwa Galicyi i Lodomeryi w W. Ks. Krakowskiem) oraz powstałe już w trakcie I wojny Państwowy Bank Odbudowy oraz Zakład Kredytowy Miast Małopolskich. Hiperinflacja znacząco jednak zmniejszyła ich kapitały i możliwości inwestycyjne.

Narodziny wśród zawieruchy

Odpowiednie warunki powstały wraz z reformami walutową i skarbową przeprowadzonymi przez rząd Władysława Grabskiego na początku 1924 r. Dzięki nim Polsce udało się niemal całkowicie zahamować inflację i zrównoważyć budżet państwa. Utworzenie Banku

Gospodarstwa Krajowego było poprzedzone dyskusją na posiedzeniu Rady Ministrów 16 kwietnia 1924 r., natomiast rozporządzenie prezydenta RP o połączeniu państwowych instytucji kredytowych w Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) ukazało się już następnego dnia. W krótkim czasie BGK stał się najważniejszą państwową instytucją wsparcia inwestycji. Odegrał on szczególnie ważną rolę w restrukturyzacji zadłużenia przedsiębiorstw w latach wielkiego kryzysu, a później w ożywieniu gospodarczym Polski w drugiej połowie lat 30.

Dla przemysłu…

Intensywnego wsparcia finansowego BGK udzielał od początku swojego istnienia. Emitował w tym celu albo gwarantował spłaty zabezpieczanych hipotecznie listów zastawnych, obligacji komunalnych i kolejowych. Wsparcia takiego wymagały przedsiębiorstwa prywatne i państwowe oraz miasta dotknięte recesją po gwałtownym hamowaniu inflacji. Bank uczestniczył również w pozyskiwaniu kapitału zagranicznego dzięki założonemu w 1926 r. polsko-brytyjskiemu The British and Polish Trade Bank z siedzibą w Wolnym Mieście Gdańsku i polsko-francuskiemu Banque de Silesie w Katowicach. Przedsiębiorstwa wymagające dofinansowania często jednocześnie przyczyniały się do zwiększenia kapitałów własnych Banku Gospodarstwa Krajowego, gdyż ich akcje były przekazywane do banku i służyły ich podwyższaniu. W końcu 1928 r., który był okresem wyraźnego ożywienia w całej polskiej gospodarce, BGK posiadał udziały w 14 przedsiębiorstwach, w tym m.in. 20 proc. kapitału akcyjnego portu i stoczni w Gdyni, 27,5 proc. kapitału akcyjnego Zjednoczonego Towarzystwa Transportu i Żeglugi, 42,9 proc. kapitału Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej (o której siedzibę tzw. PAST-ę toczył się później zacięty bój w czasie Powstania Warszawskiego). BGK był także większościowymakcjonariuszem Spółki Akcyjnej Eksploatacji Soli Potasowych (początkowo 67 proc., a później 100 proc.),

Zakładów Mechanicznych Ursus (89,61 proc.), Zakładów Chemicznych Azot w Jaworznie (66,81 proc.), Towarzystwa Starachowickich Zakładów Górniczych (100 proc.), uratowanego przed bankructwem Stowarzyszenia Mechaników Polskich z Ameryki (55,5 proc. kapitału) i wielu innych, nawet jeszcze dziś pamiętanych firm, np. Fabryki Obrabiarek Pionier czy Zjednoczonych Elektrowni Okręgu Radomsko-Kieleckiego. Bank Gospodarstwa Krajowego był w tych latach nie tylko państwowym bankiem, ale też koncernem przemysłowym. Wyrazem jego bardzo mocnej pozycji w polskiej gospodarce był wzniesiony na początku lat 30., u zbiegu Alej Jerozolimskich i Nowego Światu w Warszawie, monumentalny modernistyczny budynek, który do dziś jest główną siedzibą banku. W latach 30. rola BGK w polskiej gospodarce nadal się umacniała. Był on organizatorem blisko połowy udzielanych w kraju kredytów długoterminowych. Znaczną część portfela BGK, dochodzącą na początku lat 30. do połowy jego wartości, stanowiły obligacje komunalne. W późniejszych latach udział ten zmniejszył się mniej więcej do jednej czwartej. BGK udzielał jednocześnie pomocy finansowej znajdującym się w kłopotach przedsiębiorstwom. Aktywnie uczestniczył w sanacji — jak to się wówczas określało — przedsiębiorstw, w których miał udziały. Dotyczyło to zwłaszcza przedsiębiorstw państwowych, mających szczególne znaczenie ze względu na interesy obronności kraju. W przypadku niektórych firm — po restrukturyzacji zadłużenia — sprzedawał część posiadanych udziałów. BGK sprzedał m.in. swoje udziały w Ursusie, w Fabryce Obrabiarek Pionier, w Polskim Towarzystwie Akumulatorowym, w Fabryce Śmigieł Szomański.

…i na mieszkania

Obszarem dużej aktywności BGK było w drugiej połowie lat 30. budownictwo mieszkaniowe, które bank wspierał m.in. poprzez udzielanie ulg lub dopłat do spłat kredytów. Dofinansowywał on także mieszkaniowe budownictwo robotnicze, w jakimś sensie protoplastę powojennego budownictwa mieszkaniowego, jednak była to kropla w morzu potrzeb stosunkowo ubogiego kraju. Po II wojnie światowej pozostali przy życiu pracownicy BGK próbowali reaktywować jego przedwojenną funkcję. W 1945 r. bank rozpoczął działanie jako inwestycyjny, ale dość szybko finansowanie upaństwowionego przemysłu przejął Narodowy Bank Polski. BGK postawiony został formalnie w stan likwidacji, ale w szczątkowej postaci przetrwał do reaktywacji w czerwcu 1989 r. W okazałej siedzibie banku lokatorami na długie lata zostały m.in. Polska Agencja Prasowa i Państwowa Dyspozycja Mocy. Swoją pierwszą siedzibę miała w nim także redakcja „Rzeczpospolitej”. Po 1989 r. bank ponownie buduje swoją pozycję w gospodarce i finansach polskiego państwa. W coraz większym stopniu obecny jest w finansowaniu inwestycji. BGK wchodzi w skład Polskiego Funduszu Rozwoju, zajmuje się pozyskiwaniem pieniędzy na rozwój oraz restrukturyzacją firm. Uczestniczy także w finansowaniu samorządów i udziela kredytów mniejszym przedsiębiorstwom. Można powiedzieć, że powrócił do przedwojennych korzeni.

 

 

 

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Marcin Dobrowolski

Być może zainteresuje Cię też:

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Tematy

BGK

Puls Biznesu

Inne / BGK, czyli inwestycyjny oręż państwa polskiego