Klastry kluczowe dla rozwoju gospodarczego

  • Materiał partnera
opublikowano: 28-06-2021, 16:54

Firmy z klastrów górują innowacyjnością nad firmami nienależącymi do sieci, rejestrują więcej znaków towarowych i patentów, eksportują zdecydowanie więcej od firm spoza klastrów. To tylko część powodów, dla których stały się oczkiem w głowie Ministerstwa Rozwoju, Pracy i Technologii.

Populacja poddanych analizie 41 klastrów skupiała ponad 2,5 tys. najbardziej aktywnych firm z poszczególnych sektorów i 260 tys. pracowników – wynika z badania „Benchmarking klastrów 2020” przeprowadzonego przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP).

– Skala oddziaływania klastrów i organizacji klastrowych już jest znacząca, a stale się powiększa ze względu na wciąż rosnącą liczbę członków oraz poszerzającą się sieć podmiotów kooperujących z klastrami – przypomniał wicepremier Jarosław Gowin na warszawskiej konferencji „Okrągły stół klastrów”, zorganizowanej przez Platformę Przemysłu Przyszłości w ramach Tygodnia Przedsiębiorcy (21–26 czerwca br.)

Jednak dane PARP dotyczące klastrów uwzględniają jedynie te jednostki, które wzięły udział w badaniu PARP.

Klastry wehikułami realizacji Polityki Przemysłowej Polski
Jarosław Gowin
wicepremier i minister rozwoju, pracy i technologii
Klastry wehikułami realizacji Polityki Przemysłowej Polski

Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii podejmuje wiele nowych działań w celu wsparcia organizacji klastrowych, wśród których wyróżnić należy m.in. dokument „Kierunki rozwoju polityki klastrowej w Polsce po 2020 r.” oraz wskazywanie Krajowych Klastrów Kluczowych jako tych, które stanowią dla przedsiębiorców i branż wzór sieci kooperacji, budowy wzajemnego zaufania i współpracy. Nowa polityka klastrowa zawiera wiele istotnych zmian, w szczególności zakłada zaangażowanie klastrów w realizację zadań publicznych z zakresu: cyfryzacji, dostosowania do potrzeb przemysłu 4.0, gospodarki obiegu zamkniętego, gospodarki niskoemisyjnej, transformacji energetycznej, edukacji, promocji gospodarczej, sieciowania, budowy platform. Kreuje również szanse na budowanie ekosystemów branżowych, które mogą się stać dla poszczególnych branż podstawą rozwoju ich potencjału konkurencyjnego na rynkach globalnych. O klastrach jako wehikułach realizacji Polityki Przemysłowej Polski mówimy dużo w trakcie dyskusji o rozwoju polskiego przemysłu i jego autonomii strategicznej.

– Z danych Związku Klastrów, które pełniej odzwierciedlają stan polskich klastrów, wynika, że wszystkie one skupiają ponad 4 tys. firm i zatrudniają łącznie niemal 0,5 mln pracowników. Skala zjawiska już jest znacząca, a przecież Polsce dopiero uczymy się klastrowania. Wskazuje na to choćby fakt, że na zachodzie Europy klastry zatrudniają 20 proc. wszystkich pracowników sektora przemysłowego i są tak istotnym elementem europejskiej gospodarki, że bywają nazywane elitą przemysłową Europy – dodał Krzysztof Krystowski, prezes Związku Klastrów Polskich i Śląskiego Klastra Lotniczego.

Weryfikacja COVID-19

Na kolejnych posiedzeniach grupy roboczej ds. polityki klastrowej, w których biorą udział przedstawiciele klastrów, Ministerstwa Rozwoju, Pracy i Technologii, urzędów marszałkowskich i ekspertów, praca wre – tworzone są rekomendacje w zakresie wspierania rozwoju klastrów w Polsce, a także włączenia klastrów w realizację różnych polityk rozwojowych. Dochodzi do zacieśniania współpracy klastrów z administracją publiczną.

Roboty to remedium nie tylko na brak kadry
Beata Lubos
dyrektor Departamentu Innowacji w Ministerstwie Rozwoju, Pracy i Technologii
Roboty to remedium nie tylko na brak kadry

W dobie pandemii transformacja cyfrowa stała się koniecznością. Roboty nie chorują na koronawirusa, a wnoszą do produkcji potrzebną niezawodność i jakość. Ekonomiści przewidują, że w 2030 r. Polska będzie miała 2 mln nieobsadzonych miejsc pracy, co już dziś każe szukać możliwości zatrudniania robotów. Dlatego z myślą o pobudzeniu wśród przedsiębiorców apetytu na robotyzację wprowadzimy ulgę na robotyzację. Ogromną rolę w pokazaniu możliwości jej wykorzystania mają do odegranie klastry, bo robotyzacja to nie jest prosty i łatwy do realizacji proces. Ulga na robotyzację sprawi, że przedsiębiorcy będą mogli dodatkowo odliczyć 50 proc. kosztów poniesionych na inwestycje w robotyzację, niezależnie od wielkości i rodzaju branży. Odliczenie dotyczyć będzie także leasingu oraz szkoleń dla pracowników obsługujących roboty.

– Klastry i organizacje klastrowe, biorąc pod uwagę ich potencjał, rolę i pozytywne efekty działania, powinny być włączane do realizacji polityk publicznych, przede wszystkim w obszarze gospodarki i innowacji – mówił wicepremier Gowin.

Uczestnicy konferencji zgodnie przyznawali, że optymizmem napawa to, w jakiej kondycji polska gospodarka przetrwała trzy kolejne fale pandemii. W 2020 r. recesja wyniosła nie 4, lecz 2,7 proc. PKB, bezrobocie w praktyce nie wzrosło, a raczej gospodarka boryka się z niedoborem rąk i umysłów do pracy. I kwartał 2021 r. zakończyła na minusie – 0,9 proc. PKB, ale prognozy na następne kwartały się optymistyczne i przewidują 4 proc. wzrostu PKB w całym 2021 r., a w 2022 r. nawet ponad 5 proc.

Polityka klastrowa wychodzi naprzeciw naszym postulatom
Krzysztof Krystowski
prezes Związku Pracodawców Klastry Polskie i koordynator Śląskiego Klastra Lotniczego
Polityka klastrowa wychodzi naprzeciw naszym postulatom

Znajdujemy się w nowym punkcie, do którego dążyliśmy przez kilkanaście lat, odkąd powstały w Polsce pierwsze klastry. W 2013 r. powołaliśmy do istnienia nasz związek z założeniem, że w trakcie unijnej perspektywy finansowej 2014–2020 klastry rozwiną skrzydła. Jednak trudno nam było przekuć założenia w rzeczywistość i już byliśmy bliscy poczucia, że nie osiągniemy wytyczonych celów. Dziś trzeba odrzucić narastające przez lata zniechęcenie, bo nareszcie przed klastrami rysują się obiecujące perspektywy. W końcu możemy usiąść do stołu negocjacji z decydentami politycznymi w poczuciu, że jesteśmy szanowani, słuchani i zapraszani do współpracy, której horyzonty wspólnie ustalamy. Mało tego – jesteśmy wdzięczni za działania i inicjatywy podejmowane przez Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii. Nowa polityka klastrowa i przemysłowa Polski zawiera kierunki działań, o których realizację od dawna się dopominaliśmy. Klastry po raz pierwszy staną się w Polsce istotnym elementem realizacji unijnego programu operacyjnego, finansowanego z budżetu na lata 2021–2027.

– Konsekwencjami pandemii są zwiększenie nacisku na cyfryzację oraz ukierunkowanie rozwoju gospodarczego na zieloną, mniej emisyjną, bardziej innowacyjną, efektywną i konkurencyjną ekonomię. Największe trudności w projektowanych zmianach dotyczą zazieleniania biznesu i ograniczenia jego emisyjności. Tu mamy ogromne zaległości do nadrobienia i skala wyzwań jest gigantyczna. Mimo to wychodzenie z pandemii jest szansą dla gospodarki, a zwłaszcza dla klastrów – podkreślił wicepremier Gowin.

Od kilku lat klastry są dostrzegane i doceniane, tym bardziej że pandemia im niemal nie zaszkodziła, a dla niektórych była nawet czasem wzrostu. W dobie apogeum pandemii firmy z polskich klastrów zintensyfikowały współpracę, m.in. zapewniając wsparcie finansowe i operacyjne dla podmiotów zajmujących się importem i dystrybucją środków ochrony osobistej, współpracując z Agencją Rozwoju Przemysłu w tworzeniu bazy technologii, które były bezpośrednio związane z walką z wirusem COVID-19.

W stronę transformacji metodycznej i ustrukturyzowanej
Aleksandra Ścibich-Kopiec
prezes zarządu Platformy Przemysłu Przyszłości
W stronę transformacji metodycznej i ustrukturyzowanej

Polityka Przemysłowa Polski jest programem skierowanym do branż przemysłowych. Swoim sektorowym podejściem uzupełnia Strategię Produktywności. Wynika z niej, że Platforma Przemysłu Przyszłości będzie się zajmowała nie tylko transformacją cyfrową, wprowadzaniem automatyzacji i cyfryzacji oraz implementowaniem standardów przemysłu 4.0, ale także budowaniem zielonego ładu oraz kreowaniem kompetencji przyszłości. Platformę Przemysłu Przyszłości powołało ministerstwo już w 2019 r. w celu integrowania działań w przemyśle i wzmacniania konkurencyjności polskich przedsiębiorstw przemysłowych przez wspieranie zachodzących w nich zmian w kierunku przemysłu 4.0. W praktyce Platforma Przemysłu Przyszłości odgrywa rolę neutralnego technologicznie koordynatora, który działa na styku firm klastrowych oraz administracji centralnej i regionalnej, ale nie wspiera marek, nie lobbuje na rzecz konkretnych produktów czy usług. Naszą ambicją jest przekształcenie transformacji cyfrowej, dotychczas realizowanej punktowo i w sposób nieuporządkowany, w działanie metodyczne, ustrukturyzowane i systemowe.

– Poszczególni członkowie klastrów mieli istotny wpływ w walkę z wirusem, realizując testy wirusologiczne (Warsaw Genomics z Mazowieckiego Klastra ICT) czy bezpłatnie udostępniając model przyłbicy do druku 3D (Avio Aero ze Śląskiego Klastra Lotniczego). Gdy opanowano sytuację epidemiologiczną w kraju, działania klastrów zostały przekierowane na tworzenie metod minimalizowania negatywnego wpływu pandemii na gospodarkę – przypomniał prezes Krystowski.

Podlaski Klaster Obróbki Metali został dotknięty pandemią już w styczniu 2020 r. – już wtedy doszło do przerwania łańcuchów dostaw z Chin i Lombardii. Miesiąc potem, choć w kraju nie odnotowano jeszcze żadnego zachorowania na COVI19, w białostockich zakładach klastra już wprowadzono reżim sanitarny, ze względu na globalne powiązania.

– Szybko nauczyliśmy się pracować zdalnie i budować narzędzia cyfrowe. A przecież o takim trybie działania myśleliśmy od 4–5 lat. Naraz sytuacja zmusiła nas do cyfrowej zmiany. Mamy globalnych partnerów gospodarczych – w Hiszpanii, we Włoszech. Kontakt z nimi pomógł nam ustawić pracę klastra odpowiednio do obostrzeń sanitarnych i zamknięcia gospodarki. W efekcie, choć wyniki części firm klastra wydawały się dramatyczne, to wiele innych odnotowało najlepsze osiągnięcia w swojej historii i naraz stały się podmiotami, które swoimi działaniami przekroczyły granice kraju i podjęły skuteczną konkurencję za granicą – mówił Sebastian Rynkiewicz, koordynator Klastra Obróbki Metali.

Perspektywy rozwoju

Obecnie cała światowa gospodarka mierzy się z wyzwaniami, jakimi są transformacje – cyfrowa i energetyczna. W UE obie te zmiany są zaprojektowane, obligatoryjne i obficie finansowane z Funduszu Odbudowy.

– Gospodarka o obiegu zamkniętym, neutralność klimatyczna i cyfryzacja to filary unijnych dokumentów strategicznych na najbliższe lata, ale też założenia rozwoju polskiej gospodarki, które polskie firmy, zarówno duże, średnie, jak i małe będą wcielały w życie – przypomniał wicepremier Jarosław Gowin.

Instytucje publiczne odpowiadające na rozwój gospodarczy tworzą takie mechanizmy interwencji, które będą wspierały wprowadzanie zmian w podmiotach najbardziej potrzebujących pomocy, ale też tworzą przestrzeń do współpracy i przekazywania doświadczeń. Naturalnym miejscem dla takich działań są funkcjonujące w Polsce klastry. Krajowe Klastry Kluczowe (KKK) są wzorem sieci kooperacji – pokazują innym, jak budowa zaufania i współpracy pomaga osiągać rozwój wszystkim zaangażowanym podmiotom.

– Zacieśnienie współpracy klastrów z Platformą Przemysłu Przyszłości będzie miało kluczowe znaczenie dla stworzenia systemowego podnoszenia konkurencyjności i efektywności poszczególnych branż – stwierdził wicepremier Gowin.

Jednak poszczególne klastry nie tworzą grup homogenicznych – różnią się liczbą członków, ambicjami dotyczącymi zwłaszcza prac badawczo-rozwojowych i rolą, jaką odgrywają w regionalnym i krajowym ekosystemie gospodarczym.

– W trakcie debat z partnerami klastrowymi i przedstawicielami władz regionalnych wspólnie wyróżniliśmy: klastry zalążkowe, kluczowe i wzrostowe – przypomniała Beata Lubos z Ministerstwa Rozwoju, Pracy i Technologii.

– Będziemy pilnowali, by instrumenty wsparcia klastrów oddziaływały na nie w sposób synergiczny, ze szczególnym uwzględnieniem regionalnego wspomagania klastrów zalążkowych i wzrostowych – zaznaczyła.

Polityka klastrowa rządu, stworzenie Platformy Przemysłu Przyszłości, promowanie klastrów to działania przyjmowane z radością w środowiskach sieci przemysłowych.

– Po ośmiu latach walki o pozycję klastrów satysfakcję daje słuchanie wicepremiera Gowina, który przyznaje, że klastry są ważnym narzędziem rozwoju gospodarczego Polski – wyznał Krzysztof Krystowski, prezes Związku Pracodawców Klastry Polskie.

Polska nie ma tak bogatego doświadczenia w klastrowaniu jak kraje zachodnie, ale to oznacza, że potencjał rozwoju polskich klastrów jest duży.

– Na razie osiągnęliśmy wstępny etap rozwoju. Teraz dzięki realizowaniu polityki klastrowej pojawia się szansa na pełny rozwój. Gdy do niego dojdzie, polskie klastry będą zdolne, by mierzyć się z najmocniejszymi w Europie – zapewniał prezes Krystowski.

Grunt to współpraca

Ogromną rolę w rozwoju polskich sieci przemysłowych odgrywają możliwości ich kontaktowania się z klastrami zagranicznymi. Celowi temu służy umiędzynarodowienie Krajowych Klastrów Kluczowych, czyli działanie wspierane przez rząd, ogłoszone w marcu 2020 r., którego realizacja już przyczynia się do pogłębiania relacji polskich klastrów z ich zagranicznymi odpowiednikami.

Kolejną platformą współpracy międzynarodowej jest powołany niespełna dwa lata temu przez osiem krajów założycielskich European Clusters Alliance (ECA). Dziś do ECA należą klastry z 16 krajów. Organizacja pomaga im szukać dla siebie nowych możliwości rozwojowych na rynkach globalnych. Temu samemu celowi służy portal ECCP (European Cluster Collaboration Platform), finansowany przez KE, a służący komunikowaniu się klastrów nie tylko w skali Europy, ale i świata.

– Działaniem, na którym się obecnie skupiamy, jest tworzenie „platformy cyfrowej” służącej polskim klastrom. Chcemy ją nieodpłatnie udostępnić klastrom w grudniu 2021 r. Liczymy, że wówczas będzie wyposażona w funkcjonalności znane z mediów społecznościowych i posłuży klastrom do wymiany doświadczeń, wiedzy oraz promowania dobrych praktyk w zakresie transformacji cyfrowej i budowania zielonego ładu – poinformowała Aleksandra Ścibich-Kopiec, prezes zarządu Platformy Przemysłu Przyszłości.

– Oczekujemy, że nowe narzędzie będzie odzwierciedlać wszystko to, co aktualnie dzieje się na rynku i pomoże nam na bieżąco wychwytywać potrzeby na poziomie branż i całych sektorów – podkreśliła.

W 2022 r. ruszą pierwsze projekty unijne finansowane z perspektywy budżetowej 2021–2027.

– Byłoby wspaniale, gdyby klastry już dziś nastawiały się na budowanie razem z nami konsorcjów w celu zgłaszania różnego typu projektów rozwiązujących już wcześniej opisane potrzeby o charakterze horyzontalnym czy przekrojowym – wyraziła swoje oczekiwanie prezes Ścibich-Kopiec.

– Z naszych dotychczasowych dyskusji z klastrami wynika, że w szerokiej współpracy mamy zdolność do synergicznego wygenerowania wielu przedsięwzięć potrzebnych polskiemu przemysłowi – zaakcentowała.

To, co tworzy klastry, czyli współpraca, budowanie wzajemnego zaufania i przekazywanie sobie wiedzy, także zasobów, służy w pierwszej kolejności rozwijaniu ich własnej konkurencyjności – przyznała Beata Lubos.

Jednak doświadczenia klastrów są potrzebne także przedsiębiorstwom, które nie należą do sieci, oraz całej gospodarce; powinny też wspierać realizację nowej polityki przemysłowej państwa – podkreśliła.

(POL)

SŁOWNIK

Klaster – geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących usługi, firm działających w pokrewnych sektorach, które konkurują między sobą, ale też współpracują i razem utrzymują kontakt z instytucjami, np. uniwersytetami, stowarzyszeniami branżowymi itp.

Krajowy Klaster Kluczowy (KKK) – klaster o istotnym znaczeniu dla gospodarki, który charakteryzuje się wysoką konkurencyjnością w skali międzynarodowej. KKK jest identyfikowany w Polsce na podstawie sześciu kryteriów dotyczących: zasobów ludzkich i organizacyjnych, zasobów infrastrukturalnych i finansowych, potencjału gospodarczego, zdolności do tworzenia i transferu wiedzy, działania na rzecz realizacji polityk publicznych, orientacji na klienta.

Koordynator Klastra – osoba prawna, która organizuje rozwój interakcji i współpracy w klastrze, zwłaszcza w zakresie przepływów wiedzy.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Polecane