Rola związków zawodowych w trakcie pandemii. Jakie wyzwania czekają pracodawcę?

Pandemia koronawirusa wstrząsnęła całą gospodarką. W oczywisty sposób zagroziła również stabilności zatrudnienia i rynkowi pracy. W tej sytuacji bardzo ważną funkcję spełniają związki zawodowe. Pracodawcy powinni dowiedzieć się, jakie są ich uprawnienia i w jaki sposób mogą z nimi efektywnie współpracować w tym trudnym okresie.

Designed by rawpixel.com / Freepik

Jeszcze do niedawna dobra koniunktura oraz duże zapotrzebowanie na pracowników sprawiały, że właściwie rzecz biorąc po raz pierwszy od okresu transformacji ustrojowej stykaliśmy się z przesłankami pozwalającymi na określenie tej rzeczywistości mianem rynku pracownika. Choć taka teza znajdowała również wielu przeciwników, bez wątpienia ogólne warunki zatrudnienia ulegały systematycznej poprawie. Pandemia COViD-19 oraz związana z nią kwarantanna w znaczącym stopniu wpłynęły jednak na ten obraz. W ciągu zaledwie kilku tygodni wiele przedsiębiorstw znalazło się na granicy bankructwa lub upadło, a tysiące podmiotów nie było w stanie utrzymać zatrudnienia. W takiej rzeczywistości realne stały się trudne scenariusze, zakładające m.in. fale zwolnień grupowych czy indywidualnych lub wprowadzenie przestoju ekonomicznego. To nie tylko wyzwanie organizacyjne i finansowe, ale również prawne. Spory wpływ na tę sytuację mają działające w zakładzie pracy organizacje związkowe.

Weź udział w webinarze Współczesne wyzwania i problemy pracodawców w relacjach ze związkami zawodowymi >>

Związki zawodowe wobec pandemii

Choć rządowe programy proponowane w ramach tarczy antykryzysowych mają minimalizować szczególnie dotkliwe dla pracowników skutki pandemii, nie zawsze okazuje się to skuteczne. Główny Urząd Statystyczny podał, że w kwietniu 2020 roku bezrobocie wyniosło 5,8%, rosnąc o 0,4% w stosunku do marca. Pracę w ciągu jednego miesiąca straciło więc ponad 55 tysięcy osób. Jednocześnie eksperci zapowiadają, że to nie koniec problemów: właściwie mamy do czynienia dopiero z pierwszymi skutkami recesji przyniesionej przez pandemię. Według części analityków stopa bezrobocia może wzrosnąć nawet do 10 lub 15 procent. Wiele osób straci przy tym pracę z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Do ochrony ich interesów zgodnie z prawem powoływane są związki zawodowe, a te podejmują aktywne działania nie tylko na szczeblu poszczególnych przedsiębiorstw, ale również w ujęciu szerszej polityki.

Ustawa o związkach zawodowych a ich uprawnienia

Kompetencje oraz zasady funkcjonowania związków zawodowych dokładnie tłumaczy ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Zgodnie z jej postanowieniami są one powołane do reprezentowania i obrony praw pracowników oraz ich interesów zawodowych i socjalnych. Chociaż brzmi to jak truizm, w rzeczywistości oznacza spore kompetencje i możliwości, wpływające w znaczny sposób na politykę przedsiębiorstwa. Pracodawcy, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji, muszą więc podczas tworzenia strategii zadbać także o ten aspekt. W praktyce często okaże się, że pominięcie konsultacji decyzji ze związkami zawodowymi będzie pogwałceniem prawa pracy. 

Chociaż często relacja pomiędzy związkowcami a pracodawcą nie należy do najłatwiejszych, nie zawsze musi tak być. Kluczem do zbudowania odpowiedniej współpracy będzie poznanie możliwości i obowiązków obu stron. Warto w tym celu wziąć udział w webinarze Współczesne wyzwania i problemy pracodawców w relacjach ze związkami zawodowymi, na którym doświadczony prawnik podzieli się fachową wiedzą w zakresie prawa pracy i roli związków w kształtowaniu polityki kadrowej w okresie pandemii.

Kontrola zwolnień także w kryzysie

W okresie kryzysu wielu pracodawców rozważa redukcję zatrudnienia. W większości przypadków wynika to bezpośrednio z sytuacji ekonomicznej, w jakiej znalazło się przedsiębiorstwo. Co ważne: tego typu działania muszą być zgodnie z prawem konsultowane ze związkami zawodowymi, jeśli noszą znamiona zwolnień grupowych. Taka procedura ma następujący przebieg:

  • Pracodawca zawiadamia na piśmie związki zawodowe o zamiarze przeprowadzenia zwolnienia grupowego. Musi poinformować m.in. o ich przyczynach, stanie zatrudnienia, grupach objętych zamiarem zwolnienia oraz kryteriach doboru, jego okresie, wypłacanych świadczeniach pieniężnych. 
  • Związki zawodowe przeprowadzają konsultacje, mogą również wnioskować o inne dokumenty czy dane, jeżeli są one istotne dla sprawy.
  • W ciągu 20 dni od dnia przekazania informacji o planowanych zwolnieniach powinno dojść do zawarcia porozumienia pomiędzy związkami i pracodawcą. Następnie pracodawca zgłasza przeprowadzenie zwolnień grupowych do powiatowego urzędu pracy. Jeżeli do porozumienia nie dojdzie, pracodawca powinien przeprowadzać zwolnienia zgodnie z przyjętym regulaminem pracy. Jego treść również powinna być konsultowana ze związkami zawodowymi.

Efektem porozumienia może być więc np. zredukowanie liczby zwalnianych pracowników, ochronienie przed utratą pracy wybranych grup lub osób, umożliwienie części z nich przekwalifikowania lub zachowania części etatu czy otrzymania wyższych świadczeń. Chociaż z perspektywy pracodawcy często oznacza to dodatkowe koszty, rozsądny kompromis może działać również na jego korzyść: przełoży się pozytywnie zarówno na morale pozostałych pracowników, jak i nie dopuści do wzrostu napięć, o co wyjątkowo łatwo w tym trudnym dla obu stron okresie.

Zwolnienia indywidualne a związki zawodowe

Związki zawodowe posiadają także określone kompetencje w trakcie przeprowadzania zwolnień indywidualnych. W przypadku zamiaru zwolnienia przez pracodawcę członka związku zawodowego lub osoby podlegającej szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem, która może być jednak zwolniona w trybie zwolnień grupowych, pracodawca jest zobowiązany do poinformowania o tym związków zawodowych, które w ciągu 5 dni mogą zgłosić swoje zastrzeżenia. Co ważne: pracodawca nie może jednak złożyć wypowiedzenia osobie należącej do jednej z wymienionych grup przed skontaktowaniem się ze związkiem zawodowym.

Regulamin pracy także podlega konsultacjom

W dobie kryzysu część pracodawców może szukać także oszczędności w innych obszarach, zmieniając np. regulamin pracy czy zasady wypłacania wynagrodzeń, premii lub innych świadczeń. Nie może się to odbyć bez wiedzy związku. W niektórych aspektach, np. dotyczących płac, będzie mógł nawet zablokować zmiany niekorzystne z punktu widzenia pracowników. W innych będzie natomiast pełnił ważną rolę konsultacyjną. Dotyczy to również m.in. wprowadzenia przestoju ekonomicznego: konieczne stanie się wypracowanie porozumienia ze związkami także w tym zakresie.

Informowanie i dialog ze związkami

Inną kwestią pozostaje nawiązanie i utrzymanie dialogu ze związkami zawodowymi. Choć często spogląda się na nie wyłącznie jako na organizacje broniące interesu pracowników, w rzeczywistości mają również prawo do uzyskiwania zdecydowanie bardziej rozbudowanych informacji o przedsiębiorstwie, w tym nie tylko o poziomie płac czy stanie zatrudnienia, ale również ogólnej sytuacji finansowej. Bez wątpienia w dobie kryzysu warto nawiązać ze strukturami związkowymi owocny dialog. Pomoże to nie tylko sprawnie przejść przez okres kryzysu, ale również wypracować kompromisowe rozwiązania, chroniące zarówno interesy pracodawcy, jak i pracownika. 

Autor: Paweł Łaniewski

Dlaczego warto wziąć udział w naszych konferencjach?

14

ORGANIZUJEMY SZKOLENIA I EVENTY JUŻ OD 14 LAT

Lata doświadczenia

Dział konferencji „Pulsu Biznesu” istnieje od 2004 r. Kilkanaście lat doświadczeń i silna marka „Pulsu Biznesu”, pod którą odbywają się wydarzenia, sprawiły, że jesteśmy dziś czołowym organizatorem konferencji biznesowych skierowanych do wyższej kadry zarządzającej.

800

OD 2004 ROKU ZORGANIZOWALIŚMY PONAD 800 KONFERENCJI I WARSZTATÓW

Profesjonalizm w każdym calu

W ciągu roku kalendarzowego organizujemy ponad 50 konferencji, kongresów, warsztatów i debat, podczas których do dyskusji zapraszamy najlepszych mówców, wybitnych ekspertów i praktyków z poszczególnych branż.

20000

MOŻEMY SIĘ POCHWALIĆ TYLOMA KLIENTAMI Z PONAD 1000 FIRM

Tysiące zadowolonych klientów

Naszą ambicją jest kreowanie przedsięwzięć związanych z istotnymi, bieżącymi wydarzeniami w gospodarce, przewidywanie trendów oraz umożliwianie wymiany doświadczeń i dzielenia się wiedzą. Od 2004 roku zaufało nam już blisko 20 tys. uczestników.