Zmiana wynagrodzenia ryczałtowego w praktyce sądowej

Aktualnie nie budzi wątpliwości, że do umowy o roboty budowlany znajdują zastosowanie się w drodze analogii przepisy o wynagrodzeniu za wykonanie dzieła – zarówno kosztorysowym (art. 629-631 K.c.), jak i ryczałtowym (art. 632 K.c.) (uchw. SN, III CZP 41/09). Spośród powyższych częściej wybierany jest ryczałt, który daje zamawiającemu względnie pewną ochronę przed konsekwencjami wzrostu cen materiałów i robocizny czy wystąpieniem nieprzewidzianych robót dodatkowych.

Zasadnicze ryzyko zostało bowiem przerzucone na wykonawcę robót. W praktyce częste są jednak sytuacje, w których wykonanie prac w ramach pierwotnie zakładanego wynagrodzenia staje się nieopłacalne dla przyjmującego zlecenie. Wówczas pojawia się pytanie o możliwość podwyższenia wynagrodzenia.

Dominik Hincz, radca prawny, Associate w zespole rozwiązywania sporów gospodarczych i arbitrażu kancelarii Bird & Bird
Dominik Hincz, radca prawny, Associate w zespole rozwiązywania sporów gospodarczych i arbitrażu kancelarii Bird & Bird

Sprawdź program warsztatu online "Kontrakty budowlane" 19-20 października 2021 >>

Przede wszystkim strony mogą w wprowadzić możliwość i procedurę modyfikacji wynagrodzenia do umowy głównej, uzależniając skorzystanie z niej od określonych czynników (wyr. SN, II CSK 389/14). Jeżeli umowa milczy na ten temat, a strony dojdą do porozumienia, możliwe jest także wprowadzenie zmian w zakresie wynagradzania w osobnym, dodatkowym kontrakcie, zawartym w toku realizacji umowy głównej (wyr. SA w Krakowie, I ACa 1739/14). W przypadku natomiast braku porozumienia, wykonawca może skorzystać z drogi sądowej, którą otwiera przepis art. 632 § 2 K.c. Przewiduje on, że jeżeli wskutek zmiany stosunków, której nie można było przewidzieć, wykonanie umowy groziłoby przyjmującemu zamówienie rażącą stratą, sąd może podwyższyć ryczałt lub rozwiązać umowę. Z uwagi na uniwersalny charakter tej regulacji, wytycznych co do interpretacji poszczególnych przesłanek należy szukać w orzeczeniach sądów powszechnych i Sądu Najwyższego.

Przyjmuje się, że powołana zmiana stosunków powinna być istotna, a ponadto dotyczyć zdarzenia zewnętrznego, nieprzewidywalnego i niezależnego od stron (wyr. SN, IV CSK 354/12). Stąd wykonawca nie może powoływać się na konieczność wykonania robót dodatkowych, które są naturalną konsekwencją procesu budowlanego, w tym w szczególności prac, które powinien był przewidzieć, pomimo nieuwzględnienia ich w dokumentacji technicznej (wyr. SA w Białymstoku, I ACa 459/17). W uzasadnionych przypadkach przyjmujący zlecenie może jednak próbować wykazać, że rzeczywisty zakres robót i ich wartość, był większy od przewidzianego w umowie (wyr. SA w Białymstoku, I ACa 273/19). Za zmianę stosunków uzasadniającą podwyższenie wynagrodzenia nie uznano także wykonania robót dodatkowych w sytuacji możliwości uzyskania dofinansowania inwestycji pod warunkiem rozszerzenia zakresu robót (wyr. SN, IV CSK 568/12). Dopuszczono natomiast powołanie się zasadnicze i zaskakujące zmiany stawek celnych i podatkowych oraz cen materiałów i usług budowlanych (wyr. SN, I CSK 659/15).

Newsletter konferencje.pb.pl
Informacje o konferencjach, warsztatach, webinarach oraz promocjach. 10% rabatu na każde wydarzenie. Dostęp do wiedzy klasy biznes.
ZAPISZ MNIE
×
Newsletter konferencje.pb.pl
autor: Mateusz Stempak
Ostatnia środa miesiąca
Informacje o konferencjach, warsztatach, webinarach oraz promocjach. 10% rabatu na każde wydarzenie. Dostęp do wiedzy klasy biznes.
ZAPISZ MNIE
Administratorem Pani/a danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska) Sp. z o. o. (dalej: my). Adres: ul. Kijowska 1, 03-738 Warszawa. Administratorem Pani/a danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska) Sp. z o. o. (dalej: my). Adres: ul. Kijowska 1, 03-738 Warszawa. Nasz telefon kontaktowy to: +48 22 333 99 99. Nasz adres e-mail to: rodo@bonnier.pl. W naszej spółce mamy powołanego Inspektora Ochrony Danych, adres korespondencyjny: ul. Ludwika Narbutta 22 lok. 23, 02-541 Warszawa, e-mail: iod@bonnier.pl. Będziemy przetwarzać Pani/a dane osobowe by wysyłać do Pani/a nasze newslettery. Podstawą prawną przetwarzania będzie wyrażona przez Panią/Pana zgoda oraz nasz „prawnie uzasadniony interes”, który mamy w tym by przedstawiać Pani/u, jako naszemu klientowi, inne nasze oferty. Jeśli to będzie konieczne byśmy mogli wykonywać nasze usługi, Pani/a dane osobowe będą mogły być przekazywane następującym grupom osób: 1) naszym pracownikom lub współpracownikom na podstawie odrębnego upoważnienia, 2) podmiotom, którym zlecimy wykonywanie czynności przetwarzania danych, 3) innym odbiorcom np. kurierom, spółkom z naszej grupy kapitałowej, urzędom skarbowym. Pani/a dane osobowe będą przetwarzane do czasu wycofania wyrażonej zgody. Ma Pani/Pan prawo do: 1) żądania dostępu do treści danych osobowych, 2) ich sprostowania, 3) usunięcia, 4) ograniczenia przetwarzania, 5) przenoszenia danych, 6) wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania oraz 7) cofnięcia zgody (w przypadku jej wcześniejszego wyrażenia) w dowolnym momencie, a także 8) wniesienia skargi do organu nadzorczego (Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych). Podanie danych osobowych warunkuje zapisanie się na newsletter. Jest dobrowolne, ale ich niepodanie wykluczy możliwość świadczenia usługi. Pani/Pana dane osobowe mogą być przetwarzane w sposób zautomatyzowany, w tym również w formie profilowania. Zautomatyzowane podejmowanie decyzji będzie się odbywało przy wykorzystaniu adekwatnych, statystycznych procedur. Celem takiego przetwarzania będzie wyłącznie optymalizacja kierowanej do Pani/Pana oferty naszych produktów lub usług.

W odniesieniu natomiast do przesłanki rażącej straty orzecznictwo wskazuje, że nie musi ona grozić wykonawcy upadłością, ale powinna być na tyle istotna, że niweczy przeprowadzoną przez niego kalkulację, z uwzględnieniem zwykłego ryzyka kontraktowego (wyr. SN, II CSK 325/17). Tym samym zarówno nieosiągnięcie zysku z realizacji kontraktu, jak i poniesienie straty w ramach normalnego ryzyka nie uzasadnia żądania podwyższenia wynagrodzenia ryczałtowego. Ponadto, nawet w przypadku uwzględnienia takiego żądania, sąd nie zrekompensuje wykonawcy straty w całości. Podwyższenie wynagrodzenia powinno bowiem obejmować tylko tę część straty, która wykracza poza to zwykłe ryzyko kontraktowe (wyr. SN, I CSK 218/18). W konsekwencji wygranie procesu o podwyższenie wynagrodzenia ryczałtowego może doprowadzić jedynie do tego, że wykonawca będzie „na minusie” mniej niż przed wytoczeniem powództwa.

Z przytoczonych przykładów wyłania się obraz dosyć rygorystycznego podejścia sądów do przesłanek przymusowego podwyższenia wynagrodzenia ryczałtowego. Tym samym zdecydowanie bezpieczniejszym i korzystniejszym dla wykonawcy rozwiązaniem jest uwzględnienie mechanizmu modyfikacji wynagrodzenia w umowie głównej lub w osobnym porozumieniu zawartym w toku realizacji robót.

Autor: Dominik Hincz - radca prawny, Associate w zespole rozwiązywania sporów gospodarczych i arbitrażu kancelarii Bird & Bird

Autor będzie jednym z prelegentów podczas warsztatu "Kontrakty budowlane" >>

Dlaczego warto wziąć udział w naszych konferencjach?

14

ORGANIZUJEMY SZKOLENIA I EVENTY JUŻ OD 14 LAT

Lata doświadczenia

Dział konferencji „Pulsu Biznesu” istnieje od 2004 r. Kilkanaście lat doświadczeń i silna marka „Pulsu Biznesu”, pod którą odbywają się wydarzenia, sprawiły, że jesteśmy dziś czołowym organizatorem konferencji biznesowych skierowanych do wyższej kadry zarządzającej.

800

OD 2004 ROKU ZORGANIZOWALIŚMY PONAD 800 KONFERENCJI I WARSZTATÓW

Profesjonalizm w każdym calu

W ciągu roku kalendarzowego organizujemy ponad 50 konferencji, kongresów, warsztatów i debat, podczas których do dyskusji zapraszamy najlepszych mówców, wybitnych ekspertów i praktyków z poszczególnych branż.

20000

MOŻEMY SIĘ POCHWALIĆ TYLOMA KLIENTAMI Z PONAD 1000 FIRM

Tysiące zadowolonych klientów

Naszą ambicją jest kreowanie przedsięwzięć związanych z istotnymi, bieżącymi wydarzeniami w gospodarce, przewidywanie trendów oraz umożliwianie wymiany doświadczeń i dzielenia się wiedzą. Od 2004 roku zaufało nam już blisko 20 tys. uczestników.