Nowa ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych wymusi zmiany w organizacji przedsiębiorstw

opublikowano: 29-10-2018, 12:49

Prace nad nową ustawą o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary nabrały tempa. W ostatnich dniach projekt zgłoszony przez Ministerstwo Sprawiedliwości został przyjęty przez Komitet Stały Rady Ministrów. Oznacza to, że w ciągu kilku najbliższych miesięcy można spodziewać się uchwalenia ustawy, która w istotny sposób wpłynie na działalność podmiotów zbiorowych - w większości spółek prawa handlowego prowadzących działalność gospodarczą.

Sprawdź program warsztatu „Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych”, 22 listopada 2018, Warszawa >>

W uproszczeniu, ustawa wprowadza do polskiego systemu prawnego reżim odpowiedzialności represyjnej, skierowany wobec spółek i innych kategorii podmiotów zbiorczo zwanych „zbiorowymi”, czyniąc je odpowiedzialnymi za przestępstwa popełnione w związku z ich działalnością. Nie jest to zupełna nowość - od 2003 r. obowiązuje ustawa, która reguluje te materię, ale w praktyce jest prawem martwym. Kary, które przewiduje projekt, m.in. kara pieniężna do 60 milionów złotych w szczególnych przypadkach lub zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne, mogą zaważyć na istnieniu niejednego przedsiębiorcy. Pomijając szereg fundamentalnych kwestii, na które zwracały uwagę w procesie legislacyjnym instytucje publiczne i organizacje przedsiębiorców, m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Lewiatan, to już w tej chwili należy dostrzec, że ustawa wymusza konieczność weryfikacji procedur wewnętrznych i struktury organizacyjnej przedsiębiorców, co najmniej średnich i większych. A ustawodawca przewidział krótkie, trzymiesięczne vacatio legis.

Ustawa wskazuje wprost, że jednym z warunków odpowiedzialności podmiotu zbiorowego jest istnienie nieprawidłowości w jego organizacji, która ułatwiła lub umożliwiła popełnienie czynu zabronionego (upraszczając: przestępstwa). Za takie nieprawidłowości uważa się m.in.:

  • brak określenia zasad postępowania w sytuacji zagrożenia popełnienia czynu zabronionego
  • brak jasno określonych zakresów odpowiedzialności organów podmiotu zbiorowego
  • niewskazanie osoby lub komórki organizacyjnej nadzorującej przestrzeganie przepisów i zasad regulujących działalność podmiotu, który jest co najmniej średnim przedsiębiorcą.

Podmiot nie będzie podlegał odpowiedzialności jeśli wykaże, że właściwe organy lub osoby zachowały należytą staranność wymaganą w danych okolicznościach w organizacji działalności tego podmiotu oraz w nadzorze nad tą działalnością. Innymi słowy, jeśli spółka nie będzie posiadać procedury reagowania na zgłoszone nieprawidłowości, nadto brak będzie jasnego podziału obowiązków w zakresie nadzoru nad procesami rodzącymi ryzyka w działalności danego podmiotu, wreszcie brak będzie komórki organizacyjnej która zadba o przestrzeganie przepisów prawa w ramach wykonywanej działalności, wówczas dany podmiot jest narażony na ryzyko odpowiedzialności na podstawie ustawy.

Postępowania wyjaśniające

Na organie podmiotu zbiorowego odpowiadającym za nadzorowanie przestrzegania przepisów i zasad regulujących działalność podmiotu spoczywać będzie nowy, prawny obowiązek, przeprowadzenia wewnętrznego postępowania wyjaśniającego. Celem postępowania będzie wyjaśnienie informacji świadczących o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz innych nieprawidłowościach, które mogą narazić podmiot na odpowiedzialność. Nieprzeprowadzenie postępowania i nieusunięcie stwierdzonych naruszeń lub nieprawidłowości może skutkować podwyższeniem kary pieniężnej dla podmiotu zbiorowego do dwukrotności kary maksymalnej (do 60 mln złotych). Tylko tych kilka informacji wynikających z omawianego projektu skłania do wniosku, że funkcja właściwego nadzoru nad organizacją i działalnością przedsiębiorstw zyska na znaczeniu.

Ostateczny kształt przepisów oczywiście może się ulec zmianie, ale kluczowe znaczenie będzie miało to, jak nowe przepisy będą stosowane w praktyce. Na tę chwilę nie słychać nic o tym, aby instytucje mające stosować ustawę przygotowywały się na jej wprowadzenie. Potęguje to niepewność, co do tego jak nowe prawo będzie stosowane.

Autor: Janusz Tomczak, adwokat, partner w kancelarii Raczkowski Paruch

Spotkaj się z autorem na warsztatach „Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych”, podczas których szczegółowo omówione zostaną kwestie nowej ustawy. Sprawdź program>>

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Być może zainteresuje Cię też:

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Inne / Nowa ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych wymusi zmiany w organizacji przedsiębiorstw