OPEC czy Troika — kto rządzi cenami ropy naftowej?

Dorota Sierakowska, analityk Dom Maklerski BOŚ
opublikowano: 10-12-2018, 22:00

Kartel OPEC, który w II połowie XX wieku potrafił dotkliwie wstrząsnąć cenami ropy naftowej, w XXI wieku traci na znaczeniu.Na największą siłę na rynku ropy wyrasta tzw. Troika, czyli trzech największych producentów ropy naftowej na świecie: Rosja, Stany Zjednoczone i Arabia Saudyjska. To działania tych trzech krajów — czy to osobno, czy w porozumieniu — stanowią ostatnio kluczowy czynnik decydujący o cenach „czarnego złota”

Notowania ceny ropy naftowej są pod nieustannym wpływem wielu zróżnicowanych czynników. Oprócz kwestii fundamentalnych, czyli relacji popytu i podaży, cenami tego surowca rządzą wydarzenia polityczne, które wpływają na oczekiwania dotyczące przyszłej sytuacji na rynku ropy. W ostatnich tygodniach zależność notowań ropy naftowej od wypowiedzi i prognoz dotyczących działań polityków jest szczególnie wyraźna. Pod koniec listopada miało miejsce spotkanie G20, które wprowadziło więcej optymizmu na globalne rynki surowcowe, w tym przyczyniło się do wyraźnego odbicia notowań ropy naftowej. Tymczasem pod koniec minionego tygodnia w centrum uwagi inwestorów było burzliwe spotkanie OPEC w Wiedniu, dotyczące przede wszystkim kwestii solidarnych cięć wydobycia ropy naftowej w celu stabilizacji jej cen. Ważnym aspektem tego spotkania był fakt, że kartel uzależnił swoją decyzję od planów Rosji i jej potencjalnego uczestnictwa w cięciu produkcji.

Wydarzenia z ostatniego tygodnia skłaniają do refleksji: czy OPEC jest wciąż kluczową siłą na globalnym rynku ropy naftowej? Czy być może wiele państw kartelu ma marginalne znaczenie dla procesu cenotwórczego na rynku ropy naftowej, a realny wpływ na ceny ma tzw. Troika, czyli Arabia Saudyjska (de facto lider OPEC), Rosja oraz Stany Zjednoczone? Współcześnie te kraje to trzej najwięksi producenci ropy naftowej na świecie. Nie ulega wątpliwości, że kontrola ceny ropy naftowej to kwestia, która ewoluuje. Jeszcze w pierwszej połowie XX wieku dominujący wpływ na ceny ropy naftowej miało tzw. Siedem Sióstr, czyli siedem ogromnych korporacji wydobywczych, opartych głównie na kapitale brytyjskim i amerykańskim. To właśnie w reakcji na dominację zachodnich państw na rynku ropy naftowej w 1960 roku w Bagdadzie powstał kartel OPEC, przywracający kontrolę nad cenami krajom, w których skoncentrowane było wydobycie.

Powstanie OPEC było początkiem nowej ery na rynku ropy naftowej. Przez pierwsze dwie dekady jego funkcjonowania państwa kartelu skupiały w sobie około 60-70% całkowitego globalnego wydobycia ropy naftowej, co dawało im ogromne możliwości wpływu na cenę surowca. Dobitnie pokazały to kryzysy naftowe z lat 70. XX wieku, gdy na skutek ograniczeń w handlu ropą naftową ceny tego surowca rosły skokowo. Wśród państw OPEC Arabia Saudyjska wyrosła na dominującego producenta ropy. Dopiero późniejsze dekady przyniosły zwiększanie produkcji ropy naftowej poza kartelem OPEC. Największe zmiany miały miejsce w Stanach Zjednoczonych, gdzie przełom XX i XXI wieku był okresem rozpoczęcia tzw. łupkowej rewolucji. Wydobycie ropy naftowej ze skał łupkowych w końcu stało się na tyle tanie, aby miało ekonomiczne uzasadnienie. Jednocześnie, Stany Zjednoczone w ciągu ostatnich kilkunastu lat stopniowo zwiększały produkcję ropy naftowej i z kraju uzależnionego od importu ropy, stały się jednym z dominujących producentów i coraz większym eksporterem. Jednocześnie ważną siłą na globalnym rynku ropy naftowej w ostatnich dekadach był Związek Radziecki, a w późniejszych latach Rosja. W ostatnich latach to właśnie Rosjanie dzierżyli palmę pierwszeństwa w zakresie światowej produkcji ropy naftowej — dopiero w tym roku USA zbliżyły się do Rosji pod kątem produkcji.

Tymczasem znaczenie OPEC jako instytucji w ciągu ostatnich dekad systematycznie malało. Obecnie kraje kartelu odpowiadają za około jedną trzecią globalnej produkcji ropy naftowej. To wciąż dużo, ale warto pamiętać, że działania państw OPEC w ostatnich latach rzadko bywały skoordynowane, co osłabiało wymowę jakichkolwiek porozumień wewnętrznych. Arabia Saudyjska pozostała liderem produkcji ropy w OPEC oraz krajem, który ma kluczowy wpływ na decyzje kartelu.

Jednocześnie w ostatnich latach OPEC współpracował także z krajami spoza kartelu. W ostatnich latach podpisywane były porozumienia naftowe, sygnowane nie tylko przez kraje OPEC, lecz także przez kilka państw spoza organizacji, w tym Rosję (ten twór roboczo bywał nazywany OPEC+). Tym samym dla cen ropy naftowej istotne były przede wszystkim komunikaty ze strony Arabii Saudyjskiej i Rosji — bardziej niż komunikaty z samego OPEC. Wyraźnie pokazały to właśnie wspomniane wydarzenia z początku grudnia: cięcie produkcji ropy naftowej w kartelu zostało uzależnione od decyzji Rosji. To pokazuje, że kartel może mieć małą wiarę w swoją siłę w przeforsowaniu fundamentalnych zmian na globalnym rynku ropy naftowej, dlatego poszukuje sojuszników poza organizacją.

Podsumowując, kartel OPEC w ostatnich latach staje się instytucją zdominowaną przez swojego głównego producenta ropy, Arabię Saudyjską. Jednocześnie przeciwwagą dla działań kartelu na globalnym rynku ropy naftowej mogą być posunięcia dwóch innych kluczowych producentów: Rosji oraz Stanów Zjednoczonych. Tym samym to nie OPEC, a Troika w ostatnich latach zyskuje na znaczeniu i ma największy wpływ na notowania ropy naftowej na świecie.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Dorota Sierakowska, analityk Dom Maklerski BOŚ

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu