Paliwa bezdymne — polskie innowacje w walce ze smogiem

  • DI
opublikowano: 31-01-2019, 22:00

Rządowy program „Czyste Powietrze” zakłada przeznaczenie ponad 100 mld zł na poprawę jakości powietrza, m.in. poprzez termomodernizację budynków i wymianę kotłów na bardziej ekologiczne. Na pełne efekty tych działań przyjdzie nam jednak poczekać co najmniej kilkanaście lat, podczas gdy smog zabija w Polsce nawet 40 tys. osób rocznie

Z pomocą mogą przyjść opracowane przez polskich naukowców nowoczesne paliwa bezdymne i niewymagające natychmiastowej wymiany kotłów. Podpisane przez ministra energii rozporządzenie w sprawie wymagań jakościowych dla paliw stałych otwiera samorządom drogę do ich popularyzacji.

Wpływ smogu na ludzi i gospodarkę

Jakość powietrza w Polsce pogarsza przede wszystkim pył i zawarty w nim benzo(a) piren, należący do najbardziej rakotwórczych związków chemicznych. Substancje te powodują m.in. podrażnienia dróg oddechowych, trudności w oddychaniu, kaszel, wzrost ciśnienia krwi, zwiększenie ryzyka zawału serca i udaru mózgu.

Według najnowszego raportu Światowej Organizacji Zdrowia 36 spośród 50 najbardziej zanieczyszczonych miast Unii Europejskiej znajduje się w Polsce. Narodowy Fundusz Zdrowia opublikował raport, z którego wynika, że smog był jedną z przyczyn znacznego wzrostu umieralności w 2017 r. Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii szacuje, że na skutek przedwczesnych zgonów i zwiększonych kosztów opieki medycznej polska gospodarka traci nawet 30 mld zł rocznie.

Stare kotły i niskiej jakości węgiel

W Polsce największym źródłem smogu są domowe kotły na paliwa stałe, niespełniające norm ekologicznych. Tzw. kotłów-kopciuchów jest w Polsce około 3,5 mln. Sytuację dodatkowo pogarsza spalanie przez gospodarstwa domowe niskiej jakości węgla, a nawet śmieci. Polacy spalają rocznie ponad 10 mln ton węgla kamiennego, co stanowi aż 84 proc. zużycia tego surowca przez gospodarstwa domowe w całej UE!

Popularność węgla, w dużej mierze tego niskiej jakości, częściowo wynika z tzw. ubóstwa energetycznego — w Polsce odsetek ubogich energetycznie, czyli przeznaczających ponad 10 proc. domowego budżetu na prąd i ciepło, szacuje się na 12,2 proc. populacji, a wśród osób ogrzewających węglem jest to aż 34 proc.! Niestety osoby te często decydują się na najgorszej jakości węgiel charakteryzujący się wysoką emisją zanieczyszczeń.

Czy Polska musi zrezygnować z węgla, by poprawić jakość powietrza? Niekoniecznie. Istnieją polskie technologie umożliwiające przekształcenie termiczne węgla w paliwo bezdymne.

Działania władz publicznych

Ważnym krokiem w polskiej walce ze smogiem było uchwalenie w 2015 r. tzw. ustawy antysmogowej, która pozwoliła samorządom regulować rodzaj użytkowanych kotłów i paliw. Skala działań w oparciu o te przepisy była bardzo różna — Kraków wprowadził prawie całkowity zakaz spalania paliw stałych, podczas gdy wiele samorządów dotkniętych problemem smogu nawet nie podjęło prac nad własnymi uchwałami.

Drugim kluczowym krokiem było wprowadzenie w 2017 r. rozporządzenia zakazującego sprzedaży niskiej jakości kotłów. Aby jednak regulacje prawne przełożyły się na wymierne efekty, niezbędne było udzielenie wsparcia finansowego dla gospodarstw domowych.

Dlatego właśnie podjęto trzeci krok, którym jest realizacja rządowego programu „Czyste Powietrze”. W ramach tej inicjatywy planuje się przeznaczenie na przestrzeni kilkunastu lat łącznie 103 mld zł na termomodernizację budynków, w tym również na wymianę przestarzałych urządzeń grzewczych. Jak dotychczas uruchomiony został program pilotażowy o budżecie 180 mln zł, zakładający przeprowadzenie termomodernizacji w 23 miejscowościach, które znalazły się w rankingu WHO najbardziej zanieczyszczonych miast w Europie. Choć skala programu jest bardzo duża, to na jego efekty będzie trzeba poczekać co najmniej kilka lat, podczas gdy wraz z rozpoczęciem sezonu grzewczego z całej Polski napływają ostrzeżenia o znacznych przekroczeniach norm.

Szansą na szybkie efekty w walce ze smogiem jest podpisane przez ministra energii Rozporządzenie z dnia 27 września 2018 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw stałych, które po raz pierwszy wprowadziło normy jakościowe dla węgla w obrocie detalicznym. Może być dyskusyjne, czy ograniczenia te są wystarczająco restrykcyjne, jednak warto zwrócić uwagę na możliwości, jakie nowe przepisy otwierają przed samorządami. W Polsce po raz pierwszy wprowadzono bowiem normy dla paliw węglowych zaliczających się do tzw. paliw bezdymnych, które cieszą się dużą popularnością w Europie Zachodniej. Paliwami bezdymnymi określa się paliwa redukujące istotnie emisję w porównaniu do ich tradycyjnych odpowiedników.

Polska technologia w walce ze smogiem

Obecnie najbardziej obiecującym paliwem bezdymnym w Polsce jest Błękitny Węgiel, opracowany przez naukowców z Instytutu Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu (IChPW) i specjalistów spółki Polchar, przy finansowym wsparciu NCBiR i NFOŚiGW. Błękitny Węgiel nawet podczas spalania w starych piecach redukuje emisję w porównaniu do tradycyjnych paliw stałych średnio dziesięcio—trzydziestokrotnie.

Nowe paliwo przeszło już próby na dużą skalę. Spółka Polchar wyprodukowała 2 tys. ton Błękitnego Węgla, który przetestowano w najbardziej zanieczyszczonych polskich miejscowościach. Wyniki tych badań były więcej niż zadowalające — udało się osiągnąć 15-krotną redukcję emisji pyłów oraz aż 35-krotną redukcję emisji benzo(a)pirenu. O skuteczności tego paliwa w walce ze smogiem świadczy również to, że choć produkt ten jeszcze nie wszedł na rynek, 14 gmin już stara się o dofinansowanie NFOŚiGW do zakupu Błękitnego Węgla. Z informacji pozyskanych od spółki Polchar wynika, że Błękitny Węgiel już jest dostępny w sprzedaży.

Paliwa bezdymne doskonale uzupełniają długoterminową strategię rządu. Wykorzystanie ich w starych piecach, do czasu ich modernizacji, pozwoliłoby na praktycznie natychmiastową redukcję emisji pyłów i benzo(a)pirenu. IChPW szacuje, że stosowanie Błękitnego Węgla byłoby nawet dziesięciokrotnie tańsze niż wymiana kotłów. Zastępując dotychczasowe paliwo Błękitnym Węglem, Polska ma szansę przekształcić najbardziej zanieczyszczone obszary w „błękitne strefy”, w których poprawa jakości powietrza jest szczególnie ważna. Nawet najbardziej zanieczyszczone miasta, w których opał zostałby w większości zamieniony na paliwo bezdymne, mają szansę stać się wzorem walki ze smogiem. Aby tak się stało, niezbędne może okazać się stworzenie systemu dopłat do paliw bezdymnych, który zachęciłby gospodarstwa domowe do stosowania ich na dużą skalę.

Irlandzkie doświadczenia

Stosowanie paliw bezdymnych nie jest pomysłem nowym. W Irlandii już w latach 90. zaczęto wprowadzać tzw. strefy kontroli dymu, w których dozwolone jest spalanie jedynie tzw. paliw kwalifikowanych, czyli dopuszczonych do obrotu paliw bezdymnych. W związku ze skutecznością tego rozwiązania rząd Irlandii zdecydował, że od 2019 r. strefa kontroli dymu obejmie całe terytorium tego kraju.

Paliwa wykorzystywane w Irlandii mają jednak pewne wady, które należało wyeliminować przed wprowadzeniem tego rodzaju produktów do Polski. Zagraniczne paliwa bezdymne opierają się na antracycie, który w Polsce nie jest wydobywany. Upowszechnienie takich paliw zwiększyłoby zatem uzależnienie Polski od importu węgla i mogłoby znacznie pogorszyć i tak trudną kondycję finansową polskiego górnictwa. Ponadto paliwa te obniżają głównie emisję pyłów zawieszonych, podczas gdy w polskich warunkach kluczowa jest również redukcja emisji benzo(a)pirenu. Czynniki te wzięła pod uwagę spółka Polchar, opracowując Błękitny Węgiel. Powstaje on na bazie krajowego węgla kamiennego, a jednak jego właściwości pozwalają wielokrotnie obniżyć emisję zanieczyszczeń.

Koszt wyprodukowania paliw bezdymnych jest wyższy od emisyjnych paliw tradycyjnych, ale uzyskujemy dzięki temu wysokiej jakości produkt umożliwiający natychmiastową redukcję emisji. Popularyzacja tych paliw w ramach współpracy sektora prywatnego i władz publicznych znacznie przyspieszyłaby rozwiązywanie problemu smogu w Polsce.

36 Tyle spośród 50 miast Unii Europejskiej o najbardziej zanieczyszczonym powietrzu znajduje się w Polsce.

Alternatywa dla wymiany kotłów

Przeprowadzone przez spółkę Polchar — producenta Błękitnego Węgla — badania tego paliwa w najbardziej zanieczyszczonych benzo(a)pirenem i pyłem miejscowościach wykazały, że odpowiednią redukcję zanieczyszczeń można osiągnąć poprzez zastosowanie paliw bezdymnych, w lokalizacjach, gdzie nie jest możliwa wymiana pieców na spełniające normy.

OKIEM EKSPERTA

Zgodnie ze strategią rządu

PROF. DR HAB. DARIUSZ ZARZECKI, prezes Zarządu Zarzecki i Wspólnicy Sp. z o.o.

Obecne działania rządu w zakresie walki ze smogiem z pewnością przyniosą efekt, lecz będzie trzeba na niego poczekać wiele lat. Paliwa bezdymne stanowią dobre uzupełnienie działań władz, pozwalając na szybkie osiągnięcie wymiernych efektów. Popularyzacja paliw bezdymnych będzie jednak wymagała współpracy sektora prywatnego i instytucji publicznych.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: DI

Być może zainteresuje Cię też:

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Tematy

, Paliwa