Prawo wyborcze dla kobiet i pierwszy Sejm II RP

Zdumiewające jest, jak zgodnie potrafili współpracować nasi przodkowie - politycy przy scalaniu podzielonego przez 123 lata zaborów państwie. Wyjątkowy projekt odbudowy Rzeczypospolitej na przekór sąsiadom i sytuacji międzynarodowej doszedł 10 lutego 1919 r. do kamienia milowego w postaci pierwszego posiedzenia Sejmu Ustawodawczego.

Od listopada 1918 r. władzę na terenach zaborów zaczęły przejmować zakonspirowane dotychczas organizacje polskie. Tymczasowa organizacja nie mogła zastąpić jednak aparatu państwowego, z czego zdawał sobie sprawę również Józef Piłsudski. Naczelnik Państwa, wielokrotnie oskarżany o tendencje dyktatorskie, widział konieczność w demokratycznej legitymizacji władzy nowopowstałego państwa.

Naczelnik Państwa Józef Piłsudski otwiera pierwsze posiedzenie Sejmu Ustawodawczego. 10 lutego 1919 r.
Zobacz więcej

Naczelnik Państwa Józef Piłsudski otwiera pierwsze posiedzenie Sejmu Ustawodawczego. 10 lutego 1919 r.

Wybory odbyły się 26 stycznia, ale wraz z rozszerzaniem się granic terenów obejmowanych polską administracją aż do marca 1922 r. przeprowadzano wybory uzupełniające. W skład Izby włączono także delegatów wybranych do parlamentów państw zaborczych. Ostatecznie 406 posłów pochodziło z bezpośrednich wyborów, w tym 373 z wyborów rozpisanych przez rząd polski, a 33 z dawniejszych wyborów (Galicja, Górny Śląsk), 20 z wyborów pośrednich (Litwa Środkowa), 6 zaś dokooptowano (Cieszyńskie).

Czynne (czyli głosowania) prawo wyborcze posiadali wszyscy obywatele państwa bez różnicy płci, który do dnia ogłoszenia wyborów ukończyli 21 lat z wyjątkiem wojskowych w służbie czynnej. Bierne (czyli kandydowania) prawo przysługiwało wszystkim obywatelom, również wojskowym.

Po wyborach, a także dokooptowaniu parlamentarzystów z państw zaborczych największą partią był Związek Ludowo-Narodowy zrzeszający polityków prawicowych o poglądach narodowych, a także konserwatywnych i chadeckich. Przewodniczącym Klubu liczącego 109 posłów został bohater Śląska, Wojciech Korfanty. Drugim najliczniejszym był Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego "Wyzwolenie" (58 mandatów), na trzecim miejscu Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast" (44 posłów). Kolejne koła reprezentowały m.in. socjalistów i mniejszości narodowe. 

Udział kobiet w pracach Sejmu był ewenementem na skalę światową, bo choć kolejne państwa wprowadzały równouprawnienie w prawie do głosowania, to rzadko szło za tym przyzwolenie na ich kandydowanie. Posłankami w Konstytuancie były Anna Anastazja Piasecka (Klub Narodowej Partii Robotniczej), Franciszka Wilczkowiakowa (Klub Narodowej Partii Robotniczej), Gabriela Balicka (Związek Sejmowy Ludowo-Narodowy), Irena Kosmowska (Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”), Jadwiga Dziubińska (Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”), Maria Moczydłowska (Klub Narodowego Zjednoczenia Ludowego), Zofia Moraczewska (Związek Sejmowy Polskich Posłów Socjalistycznych) i Zofia Sokolnicka (Związek Sejmowy Ludowo-Narodowy). 

Choć grupa kobiet posłanek nie była zbyt  liczna, to odebrała istotną rolę w pracach Sejmu. Już w maju 1919 r. podczas pierwszej debaty na temat ustroju państwa Maria Moczydłowska stwierdziła, że nie występuje w imieniu swojego klubu, ale w imieniu wszystkich kobiet zasiadających w Sejmie. Posłanki często tworzyły nieformalne koalicje mimo różnic w przynależności partyjnej i dzielących ich poglądach. Niestety, ich apele często zderzały się z niechęcią męskiej większości. Obecność posłanej w Izbie była traktowana jako powód do żartów ze strony delegacji zagranicznych wizytujących Sejm (np. francuskiej grupy parlamentarnej). 

Na potrzeby przyszłego parlamentu już pod koniec 1918 r. rozpoczęto przebudowę budynku Instytutu Aleksandryjsko-Maryjskiego Wychowania Panien przy ul. Wiejskiej w Warszawie. Właśnie tam, 10 lutego 1919 r. zebrał się parlament na swym pierwszym posiedzeniu.

Obrady otworzył Naczelnik Państwa Józef Piłsudski, który wyznaczył Marszałkiem Seniorem Ferdynanda Radziwiłła. Ten doświadczony polityk z  terenów Wielkopolski od 1874 r. zasiadał w Reichstagu wielokrotnie broniąc rodaków w okresie germanizacji.  Pierwszego dnia obrad Piłsudski przedstawił Sejmowi do zatwierdzenia 210 wydanych przez siebie dekretów.

14 lutego 1919 marszałkiem Sejmu wybrano Wojciecha Trąmpczyńskiego. 20 lutego 1919 Sejm przyjął przez aklamację uchwałę o powierzeniu Józefowi Piłsudskiemu dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa do czasu wyboru Prezydenta RP. Sejm uchwalił 571 ustaw, wśród których do najważniejszych należą: Mała Konstytucja, Konstytucja marcowa z 17 marca 1921 oraz Statut Organiczny Województwa Śląskiego i szeroki pakiet ustaw socjalnych.

Obradował on w ciągu 342 posiedzeń do czasu ukonstytuowania się wybranego na mocy konstytucji Sejmu i Senatu, co nastąpiło 1 grudnia 1922 r.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Marcin Dobrowolski

Najważniejsze dzisiaj

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Puls Historii / Prawo wyborcze dla kobiet i pierwszy Sejm II RP