Czytasz dzięki

Prawo pracy a zwolnienia grupowe

opublikowano: 24-04-2020, 10:29

Sytuacja, w której znalazło się wiele podmiotów w związku z epidemią koronawirusa, często wymusza przeprowadzenie redukcji etatów. Warto dowiedzieć się, w jaki sposób do zwolnień grupowych podchodzi obowiązujące prawo pracy.

Jeszcze kilka tygodni temu rzeczywistość gospodarcza prezentowała się zupełnie inaczej: utrzymująca się od dłuższego czasu dobra koniunktura pozwalała z optymizmem spoglądać w przyszłość. Wiązało się to nie tylko z wymiernymi biznesowymi profitami, ale znajdowało również przełożenie na rynek pracy. Część ekspertów twierdziła, że pierwszy raz od okresu transformacji mamy do czynienia z rynkiem pracownika. Nawet znajdujący się po drugiej stronie barykady sceptycy musieli zgodzić się z obiektywnymi danymi: jeszcze nigdy bezrobocie nie było tak niskie, a wynagrodzenia nie rosły w tak szybkim tempie. Kiedy na początku roku docierały do nas pierwsze informacje o koronawirusie z Wuhan, nikt nie sądził, że oddalone zagrożenie w tak szybkim tempie przerodzi się w globalną pandemię, która zamrozi światową gospodarkę. Dziś coraz więcej pracodawców jest zmuszonych do przeprowadzania zwolnień grupowych. Przed podjęciem tych decyzji warto jednak rozważyć skorzystanie z pomocy oferowanej przez państwo w ramach tzw. tarczy antykryzysowej. Jeżeli nie jest w stanie uchronić nas przed tym krokiem, trzeba sięgnąć do prawa pracy i poznać regulującą zwolnienia grupowe ustawę.

Designed by ArthurHidden / Freepik
Designed by ArthurHidden / Freepik

Przedsiębiorstwa w dobie pandemii

Pandemia koronawirusa wpłynęła nie tylko na stabilność sektora ochrony zdrowia, ale również na całą gospodarkę. Na dobrą sprawę nie istnieje podmiot, który w mniejszym lub większym stopniu nie odczuje jej skutków, oczywiście dotknie to także pracowników. Pierwsze zapowiedzi zwolnień grupowych powiatowe urzędy pracy otrzymały już w marcu, jednak ich liczba błyskawicznie rośnie, a eksperci przewidują, że będziemy mieć z nimi do czynienia jeszcze latem. Według szacunków Krajowej Izby Gospodarczej w najbardziej optymistycznym scenariuszu pracę straci od 380 do 400 tysięcy osób, w negatywnym – aż 1,2 mln. Jednocześnie nie brakuje również zdecydowanie dalej idących szacunków, w których źródło dochodu utracić może nawet 2 mln Polaków. Chociaż zwolnienia grupowe są ostatecznością – nie tylko z psychologicznego, ale również ekonomicznego i prawnego punktu widzenia – z pewnością będą w najbliższych miesiącach jednym z narzędzi, które mogą umożliwić przetrwanie wielu podmiotów. Choć działamy w szczególnych warunkach, nadal trzeba będzie jednak dopełnić wszelkich formalności w tym zakresie.

Zwolnienia grupowe w świetle prawa

Regulująca zwolnienia grupowe ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników z 13 marca 2003 roku w wyczerpujący sposób określa zarówno definicję, jak i warunki przeprowadzania zwolnień grupowych. Może to zrobić pracodawca, który zatrudnia co najmniej 20 pracowników i w okresie 30 dni z przyczyn niedotyczących pracowników zwalnia co najmniej:

Zdrowy Biznes
Bądź na bieżąco z informacjami dotyczącymi wpływu pandemii koronawirusa na biznes oraz programów pomocowych
ZAPISZ MNIE
×
Zdrowy Biznes
autor: Katarzyna Latek
Wysyłany nieregularnie
Katarzyna Latek
Bądź na bieżąco z informacjami dotyczącymi wpływu pandemii koronawirusa na biznes oraz programów pomocowych
ZAPISZ MNIE
Administratorem Pani/a danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska) Sp. z o. o. (dalej: my). Adres: ul. Kijowska 1, 03-738 Warszawa. Administratorem Pani/a danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska) Sp. z o. o. (dalej: my). Adres: ul. Kijowska 1, 03-738 Warszawa. Nasz telefon kontaktowy to: +48 22 333 99 99. Nasz adres e-mail to: rodo@bonnier.pl. W naszej spółce mamy powołanego Inspektora Ochrony Danych, adres korespondencyjny: ul. Ludwika Narbutta 22 lok. 23, 02-541 Warszawa, e-mail: iod@bonnier.pl. Będziemy przetwarzać Pani/a dane osobowe by wysyłać do Pani/a nasze newslettery. Podstawą prawną przetwarzania będzie wyrażona przez Panią/Pana zgoda oraz nasz „prawnie uzasadniony interes”, który mamy w tym by przedstawiać Pani/u, jako naszemu klientowi, inne nasze oferty. Jeśli to będzie konieczne byśmy mogli wykonywać nasze usługi, Pani/a dane osobowe będą mogły być przekazywane następującym grupom osób: 1) naszym pracownikom lub współpracownikom na podstawie odrębnego upoważnienia, 2) podmiotom, którym zlecimy wykonywanie czynności przetwarzania danych, 3) innym odbiorcom np. kurierom, spółkom z naszej grupy kapitałowej, urzędom skarbowym. Pani/a dane osobowe będą przetwarzane do czasu wycofania wyrażonej zgody. Ma Pani/Pan prawo do: 1) żądania dostępu do treści danych osobowych, 2) ich sprostowania, 3) usunięcia, 4) ograniczenia przetwarzania, 5) przenoszenia danych, 6) wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania oraz 7) cofnięcia zgody (w przypadku jej wcześniejszego wyrażenia) w dowolnym momencie, a także 8) wniesienia skargi do organu nadzorczego (Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych). Podanie danych osobowych warunkuje zapisanie się na newsletter. Jest dobrowolne, ale ich niepodanie wykluczy możliwość świadczenia usługi. Pani/Pana dane osobowe mogą być przetwarzane w sposób zautomatyzowany, w tym również w formie profilowania. Zautomatyzowane podejmowanie decyzji będzie się odbywało przy wykorzystaniu adekwatnych, statystycznych procedur. Celem takiego przetwarzania będzie wyłącznie optymalizacja kierowanej do Pani/Pana oferty naszych produktów lub usług.
  • 10 pracowników, jeżeli zatrudnia nie więcej niż 100 osób,
  • 10% pracowników, jeżeli zatrudnia od 100 do 300 osób,
  • 30 pracowników, jeżeli zatrudnia powyżej 300 osób.

Co ważne: decydujący okazuje się stan zatrudnienia na dzień wypowiadania umowy o pracę. Uwzględnia się w tym również pracowników, z którymi stosunek pracy zostanie rozwiązany na podstawie porozumienia stron, jeżeli dotyczy to przynajmniej 5 osób. Regulująca zwolnienia grupowe ustawa nie dotyczy jednak pracowników tymczasowych albo pracowników wykonujących swoje obowiązki na podstawie umów cywilnoprawnych. Skuteczne i zgodne z prawem przeprowadzenie zwolnień grupowych to poważne wyzwanie dla organizacji. Należy przede wszystkim czerpać z wiedzy i doświadczeń innych, aby przejść przez ten trudny proces jak najsprawniej i równocześnie jak najlepiej zadbać o interes zarówno przedsiębiorstwa, jak i pracowników. Warto wziąć udział w e-szkoleniu "Zwolnienia grupowe w dobie kryzysu" organizowane przez "Puls Biznesu", poświęconej zagadnieniom prawnym i organizacyjnym podczas zwolnień grupowych.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Zwolnienia grupowe są ostatecznością i wymagają również dopełnienia konkretnych obowiązków po stronie pracodawcy. Do podstawowych z nich należą:

  • Wykazanie przyczyn niedotyczących pracownika:  w dobie pandemii koronawirusa najczęściej będą to przyczyny ekonomiczne lub organizacyjne, związane np. z ograniczeniem obrotów, koniecznością przeprowadzenia restrukturyzacji czy zmniejszeniem produkcji.
  • Dobór pracowników podlegających zwolnieniu grupowemu: pracodawca decydujący się na zwolnienia grupowe powinien kierować się jasnymi i obiektywnymi kryteriami podczas doboru pracowników do zwolnienia. Należy do nich m.in. staż pracy, dotychczasowy przebieg zatrudnienia, wykształcenie, kwalifikacje. Pracownicy nie mogą podlegać dyskryminacji w tym bardzo trudnym dla obu stron procesie.
  • Konsultacja ze związkami zawodowymi lub przedstawicielami pracowników w przypadku braku struktur związkowych: do obowiązków pracodawcy podczas zwolnień grupowych należy również przeprowadzenie konsultacji ze związkami zawodowymi. W formie pisemnej należy powiadomić je o przyczynach zwolnień grupowych, grupach objętych zamiarem zwolnienia, okresie przeprowadzenia zwolnień, kryteriach doboru pracowników podlegających zwolnieniom, kolejności dokonywania zwolnień oraz sposobie ustalania wysokości wypłacanych świadczeń pieniężnych.
  • Zawarcie porozumienia ze związkami lub przedstawicielami pracowników: w terminie do 20 dni od zgłoszenia przez pracodawcę planu przeprowadzenia zwolnień grupowych ustawa przewiduje konieczność wypracowania porozumienia w sprawie ich przeprowadzenia.
  • Zawiadomienie urzędu pracy: następnym krokiem formalnym jest zgłoszenie zwolnień grupowych do urzędu pracy. Należy wówczas podać m.in. liczbę zatrudnianych oraz zwalnianych pracowników, przyczyny i okres zwolnień, a także informacje na temat przeprowadzanych konsultacji. Kopię zawiadomienia należy natomiast przekazać związkom zawodowym lub reprezentacji pracowników. Co ważne: mają oni możliwość przedstawienia w urzędzie pracy swojej opinii na temat zwolnień grupowych i ich trybu.
  • Rozwiązanie stosunku pracy nie może nastąpić wcześniej niż po 30 dniach od zawiadomienia urzędu pracy o zamiarze przeprowadzania zwolnień grupowych. Warto przy tym pamiętać, że można w takim przypadku również wypowiedzieć umowę o pracę osób przebywających na urlopie, w tym trwającym co najmniej 3 miesiące urlopie wychowawczym.
  • Wypłacenie odprawy pieniężnej: pracownikom zwalnianym w ramach zwolnień grupowych ustawa gwarantuje wypłacenie odprawy pieniężnej. Jeżeli pracownik był zatrudniony przez okres krótszy niż dwa lata, przysługuje mu z tego tytułu wyplata jednomiesięcznego wynagrodzenia. Pracownicy zatrudnieni od 2 do 8 lat mogą liczyć na wypłatę dwumiesięcznego wynagrodzenia, natomiast ci, którzy mogą pochwalić się stażem wynoszącym ponad 8 lat, powinni otrzymać równowartość trzymiesięcznego wynagrodzenia. Jednocześnie wysokość odprawy nie może przewyższyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę.
  • Ponowne zatrudnienie pracownika: jeżeli w ciągu 15 miesięcy po rozwiązaniu stosunku pracy w ramach zwolnień grupowych pracodawca zdecyduje się na odtworzenie stanowiska, w pierwszej kolejności będzie zobligowany do zatrudnienia pracownika zwolnionego w ten sposób. Ten jednocześnie w okresie 12 miesięcy po rozwiązaniu stosunku pracy powinien zadeklarować chęć powrotu (może to zrobić w dowolnej formie, także ustnej czy za pośrednictwem internetu).

Pracownicy pod ochroną

Nie ze wszystkimi pracownikami będzie można jednak rozwiązać stosunek pracy. Zwolnienia grupowe nie będą mogły objąć m.in. osób będących członkiem rady pracowniczej przedsiębiorstwa państwowego, członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej, członkiem organizacji związkowej upoważnionym do reprezentowania organizacji lub sprawującym za pracodawcę czynności związane z prawem pracy, będących członkiem specjalnego zespołu negocjacyjnego, przedstawicielem pracowników w spółce lub spółdzielni europejskiej, pełniących funkcję społecznego inspektora pracy, powołanych do odbycia służby wojskowej, służby zastępczej lub przeszkolenia wojskowego czy członków rady pracowników. Jednocześnie powyższe ograniczenia nie obowiązują, jeżeli pracodawca ogłasza upadłość lub podlega likwidacji.

Tarcza antykryzysowa a ochrona miejsc pracy

Przed przystąpieniem do zwolnień grupowych warto pochylić się nad propozycjami rządu, przedstawionymi w ramach tarczy antykryzysowej. Na zabezpieczenie miejsc pracy ma zostać przekazane 30 mld zł. Jeszcze większa suma zasili konto przedsiębiorców, którzy podejmą działania mające na celu zachowanie zatrudnienia. W projekcie znajdziemy kilka narzędzi, które mogą skutecznie wesprzeć pracodawców i umożliwić im utrzymanie płynności bez konieczności decydowania się na zwolnienia grupowe. Do najatrakcyjniejszych rozwiązań należy dofinansowanie do pensji oraz części wynagrodzeń, a także pożyczka obrotowa na pokrycie deficytu funduszu wynagrodzeń. Może okazać się, że dzięki tym środkom zwolnienia grupowe nie będą konieczne.

Autor: Paweł Łaniewski

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Polecane