Niektóre z nadchodzących zmian systemu podatkowego dotyczyć będą szczególnych rozliczeń pomiędzy polskimi i niemieckimi przedsiębiorstwami, co wynika m.in. z przyjęcia przez rządy obydwu państw tekstu nowej umowy w sprawie zapobiegania podwójnemu opodatkowaniu. Nowa konwencja prawdopodobnie nie wejdzie w życie z początkiem 2004 r., ponieważ wymaga uprzedniej ratyfikacji przez parlamenty Polski i Niemiec. Przypuszczalnie więc zastąpienie dotychczasowej umowy z 1972 r. nową konwencją nastąpi 1 stycznia 2005 r.
Do najważniejszych zmian należy wprowadzenie opodatkowania u źródła stawką 5 proc., dotąd zwolnionych, odsetek i należności licencyjnych. Podobną tendencję dostrzec można także w projektach umów z innymi państwami, w tym także z członkami UE (np. z Holandią, Austrią). Tak więc obok liberalizacji przepływów międzynarodowych dochodzi równolegle do wyraźnego przegrupowania uprawnień do opodatkowania pewnych rodzajów dochodów przez poszczególne jurysdykcje. Wprawdzie w bieżącym roku opracowano projekt dyrektywy nr 49 Rady UE zwalniającej z opodatkowania u źródła odsetki i licencje, ale ma ona mieć zastosowanie wyłącznie do rozliczeń między spółkami jednej grupy kapitałowej (wymóg minimalnego udziału wysokości 25 proc.). W pozostałych przypadkach dyrektywa nie będzie miała zastosowania, przez co opodatkowanie realizowane będzie w duchu konwencji. Co więcej, Polska złożyła do Komisji Europejskiej wniosek o przyznanie 8-letniego okresu przejściowego zawieszającego częściowo lub w całości stosowanie tej dyrektywy. Zgoda komisji oznaczać będzie, że w niektórych przypadkach Polska zachowa do 2012 r. prawo do opodatkowania odsetek i licencji wyłącznie na podstawie polskich ustaw o podatku dochodowym oraz właściwej konwencji.
W kontekście powyższych zmian, a także pozostawionego bez większych modyfikacji sposobu opodatkowania dywidend (obniży się jedynie z 25 proc. na 10 proc. minimalny udział dla zastosowania niższej 5-proc. stawki podatku), niepokojący wydaje się artykuł 29 projektu nowej konwencji. Zachodzi bowiem ryzyko, że na jego podstawie dywidendy, odsetki i należności licencyjne będą mogły zostać najpierw opodatkowane zgodnie z ustawodawstwem obowiązującym w państwie źródła. Jeżeli natomiast przepisy konwencji ustanawiają niższą stawkę podatku lub całkowicie znoszą opodatkowanie, będzie można ubiegać się o zwrot podatku (podatnik miałby cztery lata na złożenie stosownego wniosku). W praktyce oznacza to zupełnie odmienny od dotychczasowego sposób unikania podwójnego opodatkowania.
Wojciech Sztuba doradca podatkowy i starszy menedżer Ernst & Young