Compliance w zakresie prawa korporacyjnego obejmuje ogół zagadnień, mających na celu zapewnienie funkcjonowania spółki w zgodności z przepisami prawa spółek handlowych (ksh), ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, postanowieniami innych ustaw szczególnych (głównie w tzw. branżach regulowanych), jak również obowiązującymi w spółce zasadami i normami odnoszącymi się do szeroko rozumianego zarządzania i nadzoru nad spółką (tj. przyjętych zasad ładu korporacyjnego, tzw. corporate governance).
Ład korporacyjny dotyczy systemu nadzoru wewnętrznego w spółce oraz wzajemnych relacji pomiędzy zarządem, radą nadzorczą oraz właścicielami i związanych z tym narzędzi i instytucji, mających zapewnić, że cele spółki oraz jej właścicieli są realizowane przez kadrę menedżerów z należytą starannością. Zasady corporate governance — w braku wyraźnego skodyfikowania — wynikają częściowo lub mogą być wyinterpretowane z przepisów ksh. Ponadto sam kodeks ustanawia stosunkowo szerokie ramy dla unormowania stosunków spółki w wewnętrznych aktach spółki (umowie spółki — statucie), regulaminach organów spółki, regulaminach organizacyjnych). Powyższe otwiera możliwość ukształtowania zasad szeroko rozumianego zarządzania i nadzoru nad spółką, z uwzględnieniem jej charakteru, wielkości i wykonywanej działalności, struktury udziałowej/akcjonariatu oraz modelu kierowania jej działalnością.
Wobec ustanowionych zasad ładu korporacyjnego compliance ma w szczególności zagwarantować zarówno prawidłowe działanie spółki/jej organów co do generalnej zgodności z obowiązującymi przepisami prawa, jak i przestrzeganie wewnętrznych uregulowań i procedur, a tym samym wyeliminowanie ryzyka niepożądanych zachowań, które mogą powodować odpowiedzialność spółki wobec osób trzecich albo odpowiedzialność członków organów za działania na szkodę samej spółki. Ponieważ to akcjonariusze i wspólnicy są najbardziej zainteresowani efektywnym zarządzaniem spółką, w ich interesie leży monitorowanie zachowań menedżerów. Ksh wprowadza w tym zakresie pewne mechanizmy, które mają zapewnić właścicielom spółki, niezależnie od liczby posiadanych przez nich udziałów i akcji, dostęp do informacji i dokumentów spółki.
Od dłuższego czasu obserwujemy wzrost zainteresowania problemem funkcjonowania grupy spółek, które podlegają kontroli i kierownictwu spółki dominującej. Mimo wprowadzanych w różnych państwach regulacji z zakresu prawa holdingowego żaden system prawny nie znalazł w pełni zadowalającego rozwiązania sprzeczności i konfliktu interesów, jakie rodzą się przy funkcjonowaniu formalnie niezależnych podmiotów, mających własne organy, lecz faktycznie zarządzanych centralnie. Jednym z najważniejszych zagadnień prawnych jest tu kwestia ewentualnej odpowiedzialności spółki dominującej za wyrządzone spółce zależnej oraz jej wierzycielom szkody. W tym kontekście należy widzieć kwestię odpowiedzialności członków zarządu spółki zależnej za działanie w interesie grupy spółek. Warto również wspomnieć o próbach regulacji polskiego prawa holdingowego oraz ciekawej dyskusji wokół projektów ustaw, która ukazywała podstawowe problemy praktyczne wiążące się z wyborem najwłaściwszej koncepcji regulacji.
MICHAŁ BADOWSKI
radca prawny, partner, WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr