KOMENTARZ PRAWNIKA
AGATA STAHLBERGER
adwokat w kancelarii Kaczor Klimczyk Pucher Wypiór — Adwokaci
Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (art. 31 § 1 KRO), która obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Obecnie obowiązujące przepisy pozwalają na modyfikowanie wskazanej wyżej zasady poprzez wprowadzenie ustrojów umownych (art. 47-51 1 KRO), jednak w praktyce większość małżonków pozostaje przy ogólnie obowiązującej zasadzie.
O ile podczas istnienia majątku wspólnego małżonkowie są zgodni, zagadnienie dotyczące wykonywania praw związanych z udziałem w spółkach kapitałowych nie stanowi większego problemu praktycznego, to pojawia się on niemal zawsze, gdy trzeba dokonać podziału majątku. Przedmioty majątkowe, nabyte w trakcie trwania wspólności, wchodzą w skład majątku wspólnego, zatem również udziały (akcje) w spółkach kapitałowych nabyte w czasie trwania wspólności będą co do zasady wchodzić w skład majątku wspólnego. Wskazany wyżej pogląd jest dominujący w orzecznictwie. Np. postanowieniem z 31 stycznia 2013 r. Sąd Najwyższy (sygn. akt II CSK 349/12) wskazał, iż „należące do majątku wspólnego udziały w spółce z o.o., której wspólnikiem jest tylko jeden z byłych małżonków, mogą być podzielone pomiędzy byłych małżonków, a więc także przypaść temu z współuprawnionych, który nie jest wspólnikiem, o ile w umowie spółki nie zawarto przewidzianego w art. 1831 KSH zastrzeżenia ograniczającego lub wyłączającego wstąpienie do tej spółki współmałżonka wspólnika”.
Jednak nie należy zapominać, iż status wspólnika (akcjonariusza) w spółce przyznaje się jedynie małżonkowi, który uczestniczył w czynności prawnej nabycia udziałów (akcji) w spółce (uchwała SN z 20 maja 1999, I CKN 1146/97). I choć udziały zostały kupione za pieniądze z majątku wspólnego, formalnie wspólnikiem spółki staje się jedynie małżonek będący stroną umowy nabycia.
Umowa spółki z o.o., w pewnych okolicznościach, pozwala na ograniczenie możliwości wstąpienia nowego wspólnika do spółki, np. uzależniając je od wyrażenia zgody przez spółkę. Zezwalający na to przepis (art. 182 KSH) nie uwzględniał jednak sytuacji, w której do zmiany składu osobowego wspólników spółki dochodziło w momencie podziału majątku wspólnego małżonków, np. w wyniku rozwodu, separacji czy zawarcia przez małżonków umowy majątkowej małżeńskiej. Dopiero wprowadzony do KSH nowelizacją z 12 grudnia 2003 r. przepis z art. 1831 KSH i jego odpowiednik dotyczący spółek akcyjnych — art. 3321 KSH, miały ten problem rozwiązać. Zgodnie z treścią art. 1831 KSH umowa spółki może ograniczyć lub wyłączyć wstąpienie do spółki współmałżonka wspólnika, gdy udział lub udziały są objęte wspólnością majątkową małżeńską. Ograniczenie może mieć charakter kategoryczny, tj. gdy wyłącza się takie wstąpienie definitywnie, lub względny, w przypadku gdy wstąpienie małżonka wspólnika do spółki jest możliwe, ale jedynie po spełnieniu określonych warunków.
Opisywane przepisy mają za zadanie ograniczyć możliwość wpływu małżonka wspólnika na wykonywanie praw i obowiązków przez wspólnika i tym samym zabezpieczyć interesy spółki. Pomimo głosów doktryny, która wskazywała, że przepis ten może prowadzić do naruszenia istniejących zasad obowiązującego prawa rodzinnego, kolejne orzeczenia SN potwierdziły skuteczność wprowadzenia tego rodzaju zapisu do umowy lub statutu spółki. © Ⓟ