Spowolnienie gospodarcze spowodowało obniżenie popytu na energię w Polsce, ale i tak za pięć lat nasz system elektroenergetyczny może się okazać za mało wydajny. Łączna wartość mocy zainstalowanych w Polsce na koniec grudnia 2010 r. wynosiła blisko 36 GW. Według „Polityki energetycznej Polski do roku 2030” w końcu tej dekady poziom mocy powinien wynieść około 44 GW. W tym czasie mają zostać wyłączone stare wysłużone bloki o mocy 7 GW. To oznacza, że w najbliższych 10 lat należy wybudować około 15 GW nowych mocy.
Czekają na decyzje
Podstawą energetyki w Polsce są węgiel kamienny i brunatny, z których pochodzi 88 proc. wytwarzanej energii. Stopniowe zmiany w sektorze zakładają, że do 2030 r. surowce te nadal będą dominować, ale znacznie wzrośnie udział energii z innych źródeł. Jednak od pięciu lat nie rozpoczęto budowy żadnego nowego bloku wytwórczego,
istotnego dla krajowego systemu energetycznego. Koncerny nie spieszą się z realizacją kolejnych mocy węglowych. Głównym powodem jest oczekiwanie na porozumienie polskiego rządu z Komisją Europejską w sprawie zasad przydziałów darmowych uprawnień do emisji CO 2
od roku 2013. Dariusz Lubera, prezes Tauron Polska Energia, dodaje, że podstawowym paliwem w Polsce jeszcze długo pozostanie węgiel, ze względu na jego dostępność, sprawdzone technologie produkcji i wzrost zapotrzebowania na energię w kraju.
Drogi gaz
Znaczącą rolę będzie odgrywał gaz. Mimo że jako paliwo jest droższy od węgla, to ma jednak jedną ważną zaletę — jest mniej uciążliwy dla środowiska. Jego spalanie wiąże się z dwukrotnie niższą emisją CO 2 w porównaniu z węglem kamiennym. Ponadto, w jego przypadku nie trzeba myśleć o utylizacji żużlu i popiołu. Dlatego Unia Europejska promuje ten rodzaj paliwa. Co zatem wstrzymuje rozwój inwestycji gazowych? Dostępność surowca i cena. Średniej mocy elektrownia gazowa potrzebuje co najmniej miliarda m sześc. surowca. A takich ilości gazu nie da się dostarczyć każdym gazociągiem.
Tomasz Zadroga, prezes Polskiej Grupy Energetycznej, uważa, że przy obecnych cenach gazu budowanie w Polsce opalanych nim elektrowni jest nieopłacalne, dlatego spółka zrezygnowała z planów budowy bloków gazowych w Zespole Elektrowni Dolna Odra. Sytuacja na rynku gazu jest taka sama od lat. Rządzi na nim PGNiG. Wynika to z kilku przyczyn. Najważniejsza to kwestia cen gazu. Są one regulowane i uzależnione od decyzji administracyjnych. Nic więc dziwnego, że duzi, zagraniczni gracze nie kwapią się, by szerzej zaistnieć na naszym rynku. — Wiele gazowych bloków energetycznych pozostaje ciągle w fazie planowania. Zużycie gazu w Polsce w ostatnich latach wynosi około 15 mld m sześc., z czego 70 proc. pochodzi z importu. Udokumentowane zasoby gazu w Polsce, które nadają się do wydobycia, to około 146,8 mld m sześc., co przy aktualnym poziomie zużycia wystarczy na około 10 lat. Według założeń Ministerstwa Gospodarki do 2020 r. ponad 5 proc. energii ma pochodzić z gazu — to prawie dwukrotny wzrost w porównaniu z obecną sytuacją. W tym momencie należy zapytać czy można budować bezpieczeństwo energetyczne opierając je o importowane paliwo — zauważa Agnieszka Walter z Deloitte. Były wicepremier Janusz Steinhoff widzi szansę w gazie łupkowym. — Myślę, że zmieni całą Europę, tak jak to miało miejsce w USA, gdzie sukces gazu łupkowego spowodował obniżenie cen nie tylko w tym kraju, ale i na świecie — tłumaczy. Specjaliści zwracają uwagę również na to, że w energetyce Unii Europejskiej coraz większą rolę będą odgrywać odnawialne źródła. Niestety, wiatr i energia słoneczna są z natury rzeczy dość kapryśne.
Dotacje do wiatru i słońca
— Prawie 2852 MW (2,852 GW) zainstalowanej mocy mają istniejące w Polsce odnawialne źródła energii elektrycznej. W połowie czerwca było ich w sumie 1437 — podaje Agnieszka Głośniewska z Urzędu Regulacji Energetyki. Najwięcej mocy może dać 472 instalacji wiatrowych (to zarówno pojedyncze wiatraki, jak i farmy). Są w stanie produkować energię z mocą 1389 MW. Więcej jest elektrowni wodnych — 741 instalacji, ale mogą one wytworzyć mniej prądu, niż wiatraki — mają 947,6 MW mocy. Działa też 157 elektrowni na biogaz o łącznej mocy 93,4 MW. Z kolei 19 elektrowni na biomasę może wyprodukować w sumie więcej energii, niż biogazownie — mają łączną moc 421,3 MW. Cztery istniejące w kraju elektrownie słoneczne to łącznie jedynie 0,1 MW mocy. W Polsce są też 44 instalacje wytwarzające prąd elektryczny przez współspalanie biomasy z węglem. Jak podkreślają specjaliści, większość energii z OZE jest droższa niż ze źródeł konwencjonalnych i wymaga wsparcia. Piotr Zdrojewski z PricewaterhouseCoopers przypomina, że w kilku krajach, takich jak Czechy, Niemcy i Hiszpania, ograniczono już wsparcie dla energii z OZE, ponieważ było zbyt kosztowne. Po marcowej awarii w Fukushimie wzrosły obawy związane z bezpieczeństwem elektrowni jądrowych. Atom miał być sposobem na zaspokojenie popytu na energię przy jednoczesnym dostosowaniu się do wymagań Pakietu klimatycznego. Polska planuje uruchomienie pierwszej elektrowni w 2020 r. Jak zatem będzie przedstawiał się obraz polskiej elektroenergetyki za 10 lat? W naszym „miksie paliwowym” jest miejsce na węgiel. Co jednak zdarzy się po 2020 r. jeśli chodzi nie tylko o samą energetykę, ale także konkurencyjność polskiej gospodarki. Zgoda na coraz ostrzejsze kryteria redukcji emisji CO 2, oznaczałaby odrzucenie węgla. I o ile Europa może sobie bez niego poradzi, to Polska nie ma szans.
OKIEM PRAKTYKA
Energetyka rozproszona pomoże
AARON DAVIS
Schneider Electric
Myślę, że dobrym sposobem na zastąpienie węgla jest energetyka rozproszona, bezpośrednio powiązana także z wprowadzaniem inteligentnych systemów zarządzania energią — smart grid. Inteligentne sieci pozwolą na łatwiejsze przyłączenie do krajowego systemu energetycznego
Wywiad z Mirosławem Kowalikiem – Dyrektorem ds. Sprzedaży Alstom Power w Polsce
Alstom – nowoczesne technologie dla energetyki – lokalne kompetencje oraz baza produkcyjna
Dobiega końca inwestycja budowy nowego bloku o mocy 858MW w Bełchatowie, którą Alstom wykonuje w formule „pod klucz”. Wiele się mówi o następnych inwestycjach, które mają się rozpocząć wkrótce, również w formule „pod klucz”. Pańska firma ma doświadczenie w realizacji takich zadań w Polsce. Jakie czynniki decydują o sukcesie?
To prawda, blok jest w ostatniej fazie ruchu próbnego, który zakończymy w ostatnim tygodniu września i wtedy zgodnie z kontraktem powinno nastąpić przekazanie PGE bloku do eksploatacji. Realizacja inwestycji energetycznych „pod klucz” to gigantyczne przedsięwzięcie, które w przypadku Bełchatowa trwało 60 miesięcy. W październiku 2006 r. weszliśmy na plac budowy rozpoczynając prace od przygotowania dróg komunikacyjnych wokół terenu inwestycji. Realizacja tego projektu to ogromne doświadczenie i wyzwanie dla całego zespołu, szczególnie dla firm wchodzących w skład grupy Alstom, jak i pozostałych, głównie lokalnych kooperantów. Mam tu na myśli zarówno stopień skomplikowania technicznego projektu, jak również skalę tego przedsięwzięcia, czyli obszar realizacji projektu, liczbę firm w nim uczestniczących, okresowo ponad 2000 osób pracujących bezpośrednio na placu budowy. Budowa bloku 858 MW to nie jest tylko bezpośrednie przeniesienie w skali bloku 300 czy 460 MW. Stopień trudności i wyzwań technicznych jakie pojawiają się, zwłaszcza jeżeli nie wszystko postępuje zgodnie z pierwotnie założonym planem, jest tak wysoki, że tylko firmy posiadające odpowiednie zaplecze oraz kompetencje są w stanie temu zadaniu podołać. Mając ponad 180 firm na jednej budowie, należy wykazać się odpowiednim „know how” w zakresie koordynacji zarówno technicznej jak i logistycznej, posiadać doświadczony zespół wykonawczy wraz z zapleczem intelektualnym i finansowym, aby wszystkie działania były realizować spójnie i bez zakłóceń. Nie bez znaczenia jest bieżąca i wszechstronna współpraca z Inwestorem, gdyż sukces inwestycji tak naprawdę zale- ży od wzajemnych dobrych relacji. Warto podkreślić, że około 70% wartości kontraktu zrealizowaliśmy w oparciu o dostawy krajowe, a w sferze usług wskaźnik ten sięgnął 85%. Należy pamiętać również o tysiącach osób zatrudnionych w firmach zewnętrznych, pracujących na potrzeby tej inwestycji.
rozproszonych źródeł, takich jak przydomowe wiatraki, małe farmy wiatrowe, czy panele słoneczne montowane na dachach, które zmniejszą obciążenie sieci i zminimalizują zagrożenie blackoutem. Ideą Smart Grid jest komunikacja między wszystkimi uczestnikami rynku energii. Sieć
integruje elektrownie oraz odbiorców energii, dzięki czemu wskazuje gdzie i kiedy powstaje największy popyt i przekierowuje nadwyżki energii tam, gdzie są potrzebne. Dzięki Smart Grid energia popłynie nie tylko od sprzedawcy do odbiorcy, ale od konsumenta, który jednocześnie
Jaki potencjał lokalny posiada Alstom w Polsce?
Od ponad 20 lat – po przekształceniach prywatyzacyjnych zakładów Zamech w Elblągu oraz Dolmel we Wrocławiu – jesteśmy obecni na polskim rynku. Bardzo dużo inwestujemy w rozwój kadry, w park maszynowy, mamy dostęp do najnowszych technologii, posiadamy kilka fabryk produkcyjnych oraz silne lokalne kompetencje osiągnięte m.in. dzięki budowie elektrowni Pątnów II i Łagisza, a wcześniej podczas budowy 6 bloków w Elektrowni Turów oraz realizując cały szereg mniejszych obiektów. Wielu naszych pracowników zdobywało doświadczenia na budowach w Europie i na świecie. Nasza fabryka turbin oraz odlewnie staliwa i żeliwa sferoidalnego w Elblągu, to jedne z najnowocze- śniejszych zakładów w koncernie i na świecie, np. zakład metalurgiczny dostarcza najwyższej jakości odlewy staliwne do 70 ton. We Wrocławiu działa centrum wytwórcze generatorów dla Europy – jesteśmy w stanie wyprodukować w Polsce podstawowe komponenty turbogeneratora o mocy ponad 1000 MW. Znacząca część produkcji z polskich fabrykAlstom jest eksportowana – w ostatnim roku wielkość eksportu wyniosła ok. 541 mln PLN. Dodatkowo posiadamy biura projektowe w Łodzi, Elblągu i Wrocławiu oraz silną lokalną organizację serwisową, zapewniającą polskim klientom eksploatującym bloki energetyczne szybki dostęp do usług, fachowe doradztwo oraz odpowiednią diagnostykę urządzeń. Jesteśmy integralną częścią polskiego rynku. W sektorze energetycznym Alstom w Polsce zatrudnia bezpośrednio ponad 2,5 tys. osób.
Wracając do wcześniejszego pytania o następne możliwe inwestycje w Polsce, np. budowa dwóch bloków o mocy 900MW w Opolu, przetargi na nowe węglowe bloki w Kozienicach i Jaworznie, co razem oznacza ponad 3000 MW – czy jedna firma jest w stanie ciągnąć cztery budowy bloków prawie w tym samym czasie?
Organizacyjnie jesteśmy do tego przygotowani. Obecnie Alstom na światowych rynkach buduje bloki węglowe o mocy ponad 17 GW oraz gazowe o mocy 9 GW. W przypadku Polski barierą dla jednoczesnej sprawnej realizacji projektów- nawet przez różnych generalnych wykonawców – może okazać się rynek wykwalifikowanych poddostawców. Inwestycje energetyczne są w Polsce opóźnione w stosunku do potrzeb. Następuje ich kumulacja, a to może nieść ryzyko terminowej i jakościowej realizacji inwestycji. Aby ograniczyć to ryzyko rozszerzamy współpracę z lokalnymi partnerami. Istnieje wiele firm o bardzo wysokim potencjalne techniczno-wykonawczym z którymi współpracujemy na stałe i wspólnie realizujemy projekty poza granicami Polski.
jest producentem, do sieci. Świadomy i aktywny konsument, a jednocześnie producent energii może śmiało wykorzystać potencjał, jaki dają nowoczesne urządzenia energetyki rozproszonej — kolektory słoneczne, mikrowiatraki, pompy ciepła, ogniwa fotowoltaiczne, mikrobiogazownie.
Dla pełnego wprowadzenia Smart Grid niezbędna jest jednak aktualizacja polityki energetycznej państwa i współpraca uczestników rynku. Nowe rozwiązania prawne powinny wspierać energetykę rozproszoną, likwidując bariery dla inwestorów, którzy chcą budować małe źródła energii.
Ale czy bloki węglowe będą na rynku energetycznym nadal popularne i konkurencyjne wobec coraz większego zainteresowania blokami gazowymi?
Przykład Niemiec pokazuje, że po wyczerpaniu pewnych zasobów odnawialnych oraz deklaracji ograniczenia korzystania z energii jądrowej, jedyną alternatywą pozostają paliwa kopalne, gaz lub węgiel. Węgla na pewno nie da się całkowicie wyeliminować. Wysokosprawne bloki zasilane węglemz odpowiednimi instalacjami ograniczającymi ich emisyjność będą nadal realizowane.
Jak bardzo Alstom jest zainteresowany budową części gazowej polskiej energetyki?
Z wielką uwagą śledzimy sytuację na rynku dostrzegając coraz większe zainteresowanie inwestycjami w bloki gazowo-parowe. Alstom Power w ciągu ostatnich 67 lat wybudował na świecie elektrownie gazowo – parowe o łącznej mocy elektrycznej ponad 150 GW. To pięć razy więcej niż obecna moc wszystkich polskich elektrowni. Projekty te zostały zrealizowane w 95 państwach. Stąd bierze się nasze do- świadczenie w projektowaniu i realizacji wysokosprawnych układów gazowo-parowych. Moim zdaniem, biorąc pod uwagę szeroką gamę oferowanych produktów oraz kompleksowe doświadczenie w energetyce w zakresie budowy nowych obiektów, jeste- śmy wiarygodnym partnerem, z solidną bazą wytwórczą oraz potencjałem kadrowym w Polsce. Ponadto ciągle udoskonalamy nasze rozwiązania, stawiając na technologie wysokosprawne, przyjazne środowisku. Posiadamy szeroką ofertę urządzeń dla energetyki odnawialnej, np. hydroelektrownie, turbiny wiatrowe, rozwiązania dla energetyki fotowoltaicznej i geotermalnej, współspalanie biomasy. Od kilku lat konsekwentnie realizujemy strategię rozwoju produktów i rozwiązań w kierunku produkcji czystej energii.
Z czego generalnie wynika atrakcyjność projektów gazowych?
Przede wszystkim sam cykl realizacji inwestycji jest dużo krótszy, niż w przypadku innych projektów i wynosi około 3 lat. Elektrownie parowo-gazowe są sprawniejsze, mają zwartą, modułową konstrukcję i są mniejsze niż odpowiadające im mocą elektrownie węglowe. Są „czystsze” jeżeli chodzi o dostawę i składowanie paliwa jak również w odniesieniu do emisji oraz odpadów. Emisyjność „gazówek” kształtuje się na poziomie 400 kg/MWh, podczas gdy w elektrowniach węglowych wynosi 700 – 800 kg/MWh. Elektrownie gazowe charakteryzują się również niskim poziomem emisji NOx i SOx. W dobie realizacji Pakietu 3x20 oraz niepewności regulacji prawnych, jest to bardzo duża zaleta elektrowni gazowych. Także koszty ich budowy są znacząco niższe od elektrowni węglowych. Ze względów projektowych i eksploatacyjnych doskonale nadają się do zastąpienia starych elektrociepłowni w miastach.
Co doradziłby Pan przyszłym inwestorom chcącym wybudować elektrownie gazowe?
Przede wszystkim ścisłą współpracę z wykonawcą już na etapie projektowania bloku gazowego, natomiast po oddaniu inwestycji kompleksową kontrolę kosztów operacyjnych – szczególnie wynikających z zakupów paliwa oraz niezbędnego serwisowania. Bardzo ważnym elementem z punktu ekonomii przedsięwzięcia jest przyjęcie odpowiednich założeń odnośnie modelu pracy bloku gazowo-parowego. Praca takiego bloku w podstawie, tj z mocą nominalną przez większą część roku praktycznie się nie zdarza. Innym istotnym elementem z punktu widzenia ograniczenia ryzyka Inwestora jest wybór Wykonawcy z referencjami i odpowiednim doświadczeniem w realizacji bloków w formule „pod klucz”. Rozmawiała: Monika Skotnicka