Wniesienie wkładu niepieniężnego innego niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część do spółki kapitałowej oraz spółki komandytowo-akcyjnej wiąże się z obowiązkiem rozpoznania przychodu podatkowego — co do zasady w wysokości wartości nominalnej objętych udziałów. Oznacza to, że wniesienie aportem składnika majątkowego do spółki jest traktowane w sposób zbliżony do sprzedaży tego składnika.
Obowiązek rozpoznania przychodu podatkowego powstaje zatem także w sytuacji, kiedy przedmiotem wkładu jest wierzytelność. Co do zasady, rozpoznanie przychodu podatkowego uprawnia podatnika do rozpoznania także kosztu odpowiadającego temu przychodowi. Jednakże w przypadku aportu wierzytelności kwestie związane z kosztem budzą liczne spory pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi. Wynikają one z brzmienia przepisów ustaw o podatkach dochodowych określających, w jaki sposób należy ustalić wysokość kosztu w takich sytuacjach. Mianowicie, w myśl art. 15 ust. 1j pkt. 3 ustawy o CIT oraz art. 22 ust. 1e pkt. 3 ustawy o PIT kosztem podatkowym są wówczas faktycznie poniesione, niezaliczone do kosztów uzyskania przychodów, wydatki na nabycie lub wytworzenie składnika wnoszonego aportem.
Przepisy te nie są adekwatne do sytuacji, w których przedmiotem aportu są wierzytelności. W przypadkach bowiem, kiedy wnoszone są wierzytelności własne (tj. wierzytelności, które powstały u podatnika w ramach prowadzonej działalności, a nie zostały nabyte od podmiotu trzeciego), trudno jest mówić o nabyciu takich wierzytelności, a nawet ich wytworzeniu. W przypadku wierzytelności własnych wynikających ze sprzedaży towarów i usług ciężko jest nawet mówić o tym, że powstanie takich wierzytelności wiązało się z poniesieniem wydatków (wydatki dotyczyły niewątpliwie wytworzenia sprzedanego towaru lub usługi, ale nie samej wierzytelności).
Jak się łatwo domyśleć, za korzystną dla skarbu państwa literalną wykładnią powyższych przepisów
opowiadają się często organy podatkowe. Wykładnia uwzględniająca ekonomiczny charakter transakcji proponowana jest przez podatników, którzy uważają, że za wydatek na wytworzenie wierzytelności należy uznać jej wartość nominalną. W nieco lepszej sytuacji są podatnicy, którzy wnoszą aportem wierzytelności z tytułu udzielenia pożyczek (lub z tytułu podobnych transakcji). Powstanie wierzytelności wiąże się bowiem w takiej sytuacji z poniesieniem wydatku — przekazaniem pożyczkobiorcy kwoty pożyczki (pozytywna interpretacja indywidualna dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 17 listopada 2015 r., IBPB-1-3/4510-552/15/AW). Dodać należy, że w swoich orzeczeniach dotyczących analizowanych kwestii sądy administracyjne skłaniają się raczej do literalnej interpretacji przepisów (np. wyrok WSA w Gdańsku z 15 marca 2016 r., I SA/Gd 1889/15). © Ⓟ