Nie jest to powieść bez wad. Ma fragmenty świetne, ma też irytująco słabe. Literacko nierówna, a jednak trzyma w napięciu do samego końca. Aleksander Mielichow przedstawia historię pewnej utopii: w 1934 r. na granicy ZSRR z Chinami z rozkazu Stalina powstał Żydowski Obwód Autonomiczny ze stolicą w Birobidżanie — jako odpowiedź na syjonizm. Żydzi zwożeni z całego imperium mieli tam stworzyć komunistyczny raj na ziemi. Na miejscu zastawali straszliwe warunki klimatyczne i bytowe. Wkrótce spadły też na nich represje. Fabułę powieści stanowią losy izraelskiego pisarza Bencjona Szamira, polskiego Żyda z Biłgoraja. Szamir jedzie do Birobidżanu już w naszych czasach, by skonfrontować mit dzieciństwa z rzeczywistością. Żydów dawno już tam nie ma. Został groteskowy skansen budzący litość i grozę.
Elżbieta Sawicka
publicystka