W przypadku spółki, której akcje notowane są na giełdzie, obowiązują szczególne zasady ich przejmowania, realizowanego poprzez nabycie znacznego pakietu akcji.
Ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych, która weszła w życie w październiku ubiegłego roku, wprowadziła nowe zasady dotyczące przeprowadzania ofert przejęcia. Stanowią one w znacznej mierze implementację unijnej dyrektywy w sprawie ofert przejęcia z 2004 r., która zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzenia w życie jej postanowień do 20 maja 2006 r. We wstępie do dyrektywy wskazuje się, że podstawowym celem regulowania tego obszaru jest zapewnienie koordynacji środków służących ochronie akcjonariuszy spółek notowanych na giełdzie, jeśli są one przedmiotem oferty przejęcia lub zmian kontroli.
Spójne zasady
W ślad za dyrektywą ustawa zapewnia tak istotne zasady nabywania znacznych pakietów, jak: równe traktowanie wszystkich akcjonariuszy, zapewnienie akcjonariuszom czasu i informacji na podjęcie decyzji o skorzystaniu z oferty, możliwość zapoznania się ze stanowiskiem zarządu spółki o skutkach oferty, przeprowadzenie oferty przez oferenta, który zapewnia wykonanie zobowiązań finansowych w stosunku do zbywających mu akcje.
Ustawa nie zawiera już wymogu uzyskania zgody Komisji Papierów Wartościowych i Giełd na nabycie znacznego pakietu akcji spółki publicznej. Proces nabywania akcji musi odbywać się jednak według ustalonych prawem reguł. Aby nabyć więcej niż 10 proc. ogólnej liczby głosów z akcji w okresie krótszym niż 60 dni, przez podmiot, którego udział w ogólnej liczbie głosów w tej spółce wynosi mniej niż 33 proc. lub 5 proc. ogólnej liczby głosów w okresie krótszym niż 12 miesięcy, przez akcjonariusza, którego udział w ogólnej liczbie głosów w tej spółce wynosi co najmniej 33 proc. — trzeba ogłosić wezwanie do zapisywania się na sprzedaż lub zamianę tych akcji. Przekroczenie 33 proc. ogólnej liczby głosów w spółce publicznej może nastąpić wyłącznie w wyniku ogłoszenia wezwania do zapisywania się na sprzedaż lub zamianę akcji tej spółki w liczbie zapewniającej osiągnięcie 66 proc. ogólnej liczby głosów, z wyjątkiem przypadku, gdy przekroczenie 33 proc. ogólnej liczby głosów ma nastąpić w wyniku ogłoszenia wezwania. Trzeba także podkreślić, że przekroczenie 66 proc. ogólnej liczby głosów w spółce publicznej może nastąpić wyłącznie w wyniku ogłoszenia wezwania do zapisywania się na sprzedaż lub zamianę wszystkich pozostałych akcji tej spółki.
Takie wezwanie do nabycia wszystkich pozostałych akcji spółki należy także, w terminie trzech miesięcy, ogłosić w przypadku, gdy przekroczenie progu 66 proc. nastąpiło w wyniku nabycia akcji w ofercie publicznej lub w ramach wnoszenia ich do spółki jako wkładu niepieniężnego, połączenia lub podziału spółki, w wyniku zmiany statutu spółki, wygaśnięcia uprzywilejowania akcji lub zajścia innego niż czynność prawna zdarzenia prawnego. Jeżeli po zajściu takich okoliczności akcjonariusz nie ma zamiaru nabyć wszystkich akcji spółki, obowiązany jest zbyć akcje w liczbie powodującej osiągnięcie nie więcej niż 66 proc. ogólnej liczby głosów, chyba że w powyższym terminie liczba posiadanych przez niego głosów ulegnie zmniejszeniu do nie więcej niż 66 proc.
Powyższe obowiązki ogłoszenia wezwania nie obowiązują przy nabyciu akcji od podmiotu z tej samej grupy kapitałowej.
Niezbędny pośrednik
Przeprowadzenie wezwania i jego ogłoszenie należy powierzyć biuru maklerskiemu. Biuro maklerskie podaje do publicznej wiadomości treść wezwania określającego jego istotne warunki, tj. wskazanie wzywającego, oznaczenie akcji i emitenta, procentową liczbę głosów objętą wezwaniem i liczbę głosów posiadanych dotychczas przez wzywającego, cenę, po której akcje będą nabywane, czas trwania wezwania oraz, co ważne dla akcjonariuszy, szczegółowe zamiary wzywającego w stosunku do spółki, której akcje są przedmiotem wezwania.
W zakresie ustalenia ceny nabycia wzywający nie ma całkowitej swobody. Przepisy zobowiązują do ustalenia ceny na poziomie nie niższym od średniej ceny rynkowej z okresu 6 miesięcy poprzedzających ogłoszenie wezwania albo średniej ceny rynkowej z krótszego okresu — jeżeli obrót akcjami spółki był dokonywany przez okres krótszy niż 6 miesięcy, a w przypadku, gdy nie jest możliwe ustalenie ceny w powyższy sposób albo w przypadku spółki, w stosunku do której otwarte zostało postępowanie układowe lub upadłościowe — nie może być niższa od ich wartości godziwej. Kolejnym ograniczeniem jest zasada, że cena akcji proponowana w wezwaniu nie może być również niższa od najwyższej ceny, jaką za akcje będące przedmiotem wezwania wzywający (a także podmioty od niego zależne lub wobec niego dominujące, lub podmioty będące stronami zawartego z nim porozumienia) zapłacił w okresie 12 miesięcy przed ogłoszeniem wezwania. I ostatnim warunkiem jest, aby cena akcji proponowana w wezwaniu nie była niższa od średniej ceny rynkowej z okresu 3 miesięcy obrotu tymi akcjami na rynku regulowanym, poprzedzających ogłoszenie wezwania.
Bardzo ważnym warunkiem do spełnienia przed ogłoszeniem wezwania jest ustanowienie 100 proc. zabezpieczenia wartości akcji, które mają być przedmiotem wezwania, co powinno być udokumentowane zaświadczeniem banku lub innej instytucji finansowej udzielającej zabezpieczenia.
Spółka, której akcje objęte są wezwaniem, jest obowiązana przed dniem rozpoczęcia przyjmowania zapisów przekazać do publicznej wiadomości stanowisko zarządu dotyczące ogłoszonego wezwania, zawierające m.in. opinię, jaki wpływ ma wezwanie na interes spółki, w tym zatrudnienie w spółce, strategicznych planów wzywającego wobec spółki i ich prawdopodobnego wpływu na zatrudnienie w spółce oraz na lokalizację prowadzenia jej działalności, jak również stwierdzenie, czy zdaniem zarządu cena proponowana w wezwaniu odpowiada wartości godziwej spółki, przy czym dotychczasowe notowania giełdowe nie mogą być jedynym miernikiem tej wartości. Spółka ma prawo upublicznić także opinię zewnętrznego biegłego na temat ceny akcji w wezwaniu, jak również opinię działających w spółce organizacji związkowych.
Spełnienie przy przeprowadzaniu wezwania powyższych wymogów gwarantuje akcjonariuszom, którzy zamierzają odpowiedzieć na wezwanie, podjęcie świadomej decyzji na podstawie upublicznionych informacji i opinii.
Ważne dla akcjonariuszy
Fakt ogłoszenia wezwania nie jest bez znaczenia także dla akcjonariuszy, którzy nie zamierzają złożyć zapisu na sprzedaż akcji. Muszą mieć bowiem świadomość, iż zgodnie z prawem akcjonariuszowi spółki publicznej, który samodzielnie lub wspólnie z podmiotami od niego zależnymi lub wobec niego dominującymi oraz podmiotami będącymi stronami zawartego z nim porozumienia osiągnął lub przekroczył 90 proc. ogólnej liczby głosów w tej spółce, przysługuje prawo żądania od pozostałych akcjonariuszy sprzedaży wszystkich posiadanych przez nich akcji (przymusowy wykup). Cenę w przymusowym wykupie ustala się jak przy wezwaniach. Przymusowy wykup następuje bez zgody akcjonariusza, do którego skierowane jest żądanie wykupu. Z drugiej strony akcjonariusz mniejszościowy może zażądać wykupienia posiadanych przez niego akcji przez innego akcjonariusza, który osiągnął lub przekroczył 90 proc. ogólnej liczby głosów w tej spółce. Żądanie to musi być spełnione solidarnie przez akcjonariusza, który osiągnął lub przekroczył 90 proc. ogólnej liczby głosów, jak również podmioty wobec niego zależne i dominujące, w terminie 30 dni od dnia jego zgłoszenia. Cena, jaką może żądać akcjonariusz mniejszościowy, ustalana jest podobnie jak dla celów wezwania.
Należy zwrócić uwagę także na istotny dla nabywania znacznego pakietu akcji fakt, iż wiele podmiotów znajduje się w pozycji podmiotu zależnego od innego podmiotu dominującego. Taka zależność powoduje, że do liczby głosów, która powoduje powstanie obowiązku ogłoszenia wezwania po stronie podmiotu dominującego, wlicza się także liczbę głosów posiadanych przez jego podmioty zależne. Obowiązek ogłoszenia wezwania istnieje także, gdy podmioty zawarły pisemne lub ustne porozumienie dotyczące nabywania przez te podmioty akcji spółki publicznej lub zgodnego głosowania na walnym zgromadzeniu, dotyczącego istotnych spraw spółki, chociażby tylko jeden z tych podmiotów podjął lub zamierzał podjąć czynności powodujące powstanie tych obowiązków oraz na podmiotach, które zawierają takie porozumienie, posiadając akcje spółki publicznej w liczbie zapewniającej łącznie osiągnięcie lub przekroczenie danego progu ogólnej liczby głosów, określonego w tych przepisach.
Potrzebne zgody
Ostatnią kwestią, na jaką trzeba zwrócić uwagę przed podjęciem decyzji o nabyciu znacznego pakietu akcji spółki publicznej, jest konieczność uzyskania właściwych zgód, w przypadkach gdy nabywanie akcji danego rodzaju spółki, z uwagi na rodzaj prowadzonej działalności (np. bankowej), wymaga uzyskania zgody właściwego organu. Dotyczy to także sytuacji, gdy nabycie znacznego pakietu stanowić będzie przejęcie spółki i takiego rozmiaru koncentrację, że przeprowadzenie wezwania musi być poprzedzone uzyskaniem zgody organu ochrony konkurencji, tj. Komisji Europejskiej lub Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Na zakończenie warto przypomnieć konsekwencje niedopełnienia wszystkich powyższych wymogów. Otóż akcjonariusz, który nie ogłosił wezwania, przekraczając próg 66 proc. głosów, lub naruszył przepisane prawem zasady ustalenia ceny, nie może wykonywać głosu z wszystkich posiadanych akcji, a jeśli wykona prawo głosu wbrew temu zakazowi, nie są te głosy uwzględniane przy obliczaniu wyników głosowania nad uchwałami walnego zgromadzenia.
Danuta Pajewska
radca prawny, wspólnik kierujący zespołem ds. rynków kapitałowych oraz finansowania projektów
kancelarii Wardyński i Wspólnicy