Mimo że nasza energetyka jest nieźle przygotowana do integracji Polski z UE, powinna nadrobić jeszcze sporo zaległości.
Restrukturyzacja energetyki trwa obecnie niemal we wszystkich krajach o gospodarce rynkowej — od USA przez UE po Rosję. Zmiany dyktuje chęć utrzymania konkurencyjności gospodarek i presja klientów. Od czasu do czasu awarie techniczne i spektakularne bankructwa skłaniają do refleksji nad zasadnością stosowania wyłącznie kryteriów biznesowych w tej branży. W najbliższym czasie nie ma jednak szans na ich zmianę.
Zmiany w polskiej energetyce będą przebiegać według takich samych zasad jak na całym świecie. Kondycja branży będzie zatem zależeć od pracy włożonej w poprawę jej efektywności. Również po akcesji konkurencyjność będzie zależeć od poziomu kosztów paliwa, efektywności zarządzania, technologii i standardów obsługi klientów. Pomóc lub przeszkodzić w poprawie efektywności mogą decyzje dotyczące struktury rynku, struktury własnościowej i standardów regulacji, od której zależą bodźce do inwestowania kapitału.
Punkt wyjścia nie jest zły. Ceny energii dla krajowych klientów przemysłowych są na poziomie europejskim. Ceny dla gospodarstw domowych są obecnie niższe niż w Unii Europejskiej i dalsza eliminacja subsydiowania będzie korzystna dla krajowych klientów przemysłowych, o których toczy się z reguły najostrzejsza walka. Struktura sektora sprzyja rozwojowi konkurencji, choć wymaga konsolidacji.
Procesy restrukturyzacyjne w koncernach zachodnich zaczęły się jednak wcześniej niż w Polsce, szczególnie jeśli chodzi o restrukturyzację kosztową. Jest to ważny atut w sytuacji, gdy po stronie polskiej brak będzie zdecydowanej woli realizacji takiej restrukturyzacji. Zagrożeniem dla polskich producentów może być ponadto dyskryminacja w dostępie do rynku krajów unijnych i możliwy dumping ze strony pionowo zintegrowanych konkurentów. W interesie polskich firm będzie leżało egzekwowanie zasad symetrii w tym zakresie angażując w tym celu właściwe instytucje rządowe.
Sądzimy jednak, że jest również wiele obaw po drugiej stronie. Obie strony stają do konkurencji, mając nadwyżki mocy, przyzwoity potencjał techniczny i kadrowy. Obie strony powinny czuć wobec siebie respekt.
Lista zagrożeń, które mogą zmniejszyć szanse polskiej energetyki w rywalizacji na wspólnym rynku, jest długa i na ich szczegółową analizę zabrakłoby miejsca przeznaczonego na ten artykuł. Jednak najważniejszymi niebezpieczeństwami są: skoncentrowanie uwagi sektora i rządu na działaniach konsolidacyjnych i zaniedbanie restrukturyzacji kosztowej oraz niedostateczne tempo doskonalenia standardów i efektywności obsługi klientów.
Paweł Urbański jest dyrektorem, Kazimierz Oksza Orzechowski szefem projektów w firmie doradczej Central Europe Trust