Bykowe - podatek od nieślubnego dziecka

Choć określenie zawarte w tytule tekstu kojarzy się z podatkiem nakładanym na kawalerów i panny w kwiecie wieku, to jego pochodzenie jest dużo starsze. Historycznie określało daninę za spłodzenie nieślubnego dziecka, opłatę za nieupilnowanie dziewczyny, która zaszła w ciążę a nawet zapłatę za pokrycie krowy.

Najstarsi górale pamiętają tzw. podatek bykowy, czyli specjalne świadczenie (podwyższony podatek dochodowy) płacone państwu przez obywateli stanu wolnego obojga płci powyżej 21 roku życia (od 1 stycznia 1946 do 29 listopada 1956), a później powyżej 25 roku życia (do 1 stycznia 1973). Specyficzna owa zachęta do założenia rodziny funkcjonowała do początku lat 70., ale co jakiś czas powraca w pomysłach polityków na poprawę sytuacji demograficznej i stanu budżetu państwa. 

Bydło u wodopoju, rycina XIX w.
Zobacz więcej

Bydło u wodopoju, rycina XIX w.

Jeszcze w XIX wieku 'bykowym' nazywano jednak zgoła inną daninę, o czym zaświadcza nieoceniony Zygmunt Gloger w swej wspaniałej Encyklopedii Staropolskiej. Okazuje się, że jeszcze w XVI wieku określano tak opłatę za pokrycie krowy, ale już od końca tamtego stulecia nazwę taką nosił rodzaj grzywny za spłodzenie nieślubnego dziecka składanej we dworze szlacheckim. Płacona była zarówno przez męskiego winowajcę występku, jak i opiekunów dziewczyny (rodziców, o ile przebywała w rodzinnym domu bądź gospodarza, u którego służyła).

Jak pisze w Encyklopedii... Gloger, pisarze z XVI i XVII wieku bardzo często wspominają o tej zwyczajowej daninie. Bywała ona zresztą inspiracją prześmiewczych żartobliwych wierszyków, z których jeden znalazł się w Sielankach Szymona Szymonowica, wydanych w 114 r.:

Chociaż czeladź trzymają gorzej niż w klasztorze,
Przecie co rok bywają z bykowym we dworze.

Nie są znane informacje kiedy zwyczaj ten wymarł, ale prawdopodobnie miało to miejsce w drugiej połowie XIX wieku, kiedy wraz ze zniesieniem poddaństwa chłopów wobec szlachty zanikały stare zwyczaje służebne.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Marcin Dobrowolski

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Puls Historii / Prawo i podatki / Bykowe - podatek od nieślubnego dziecka