Design się opłaca
Zarządzanie wzornictwem to proces biznesowy. A jego brak to istotna przeszkoda w rozwoju firmy.
Już od dawna projektanci nie pracują tylko nad kształtem mebli czy wzorami tkanin. Tworzą samochody, tramwaje, pociągi, telefony, odkurzacze, projektują stroje do uprawiania sportu, dbając o stronę estetyczną produktów, ale przede wszystkim o ich funkcjonalność. Żyjemy w czasach, kiedy niezawodność i niski koszt produkcji już nie dają przewagi konkurencyjnej. Liczy się wzornictwo, którego rola nie ogranicza się do stylizacji wyglądu przedmiotu, ale obejmuje także funkcjonalność, eksploatację, produkcję, a nawet utylizację. Pogodzenie tych wszystkich czynników to właśnie zadania współczesnego projektanta wzornictwa.
Dlaczego warto inwestować we wzornictwo?
— Wzornictwo wykorzystuje istniejące technologie dla projektowania innowacyjnych produktów lub usług. W ten sposób zaspokaja nowe potrzeby i wykorzystuje pojawiające się nisze rynkowe. Przykłady? Walkman, minivan, iPod, laptopy. Dzięki wzornictwu firmy budują marki, zdobywają nowe rynki. W 2001 r. wartość dodana wypracowana przez sektor designu w Holandii wyniosła 2,6 mld euro, co jest wartością porównywalną z wartością dodaną wypracowaną przez sektor paliwowy (2,1 mld euro) i transportu lotniczego (2,6 mld euro) — wskazuje dr Iwona Palczewska, dyrektor pionu badań i rozwoju Instytutu Wzornictwa Przemysłowego (IWP).
Volvo, Ikea, Ericsson czy Absolut swoją przewagę konkurencyjną osiągały właśnie dzięki wzornictwu. Władze Szwecji konsekwentnie stawiały na wzornictwo jako jedno ze źródeł rozwoju. Teraz z podobnego wsparcia mogą skorzystać polskie firmy.
Instytut Wzornictwa Przemysłowego stworzył program "Zaprojektuj swój zysk" (ZSZ) — to skrócona nazwa projektu "Poprawa konkurencyjności przedsiębiorstw poprzez wzornictwo (innowacja procesowa i produktowa)", który jest realizowany od 1 września 2008 do 30 grudnia 2011 r. Dostarcza on firmom specjalistycznej wiedzy — jak skutecznie wprowadzić wzornictwo, jak wykorzystać potencjał projektanta do tworzenia nowych produktów i strategii. ZSZ trwa od ponad roku. Bierze w nim udział 550 firm i 100 studiów projektowych. Przeprowadzono badania firm, przygotowano ekspozycje dobrych praktyk wzornictwa. Ruszył portal wiedzy o zarządzaniu wzornictwem z biblioteką cyfrową, interaktywnym centrum designu i słownikiem projektantów polskich.
Odbywają się również szkolenia dla przedstawicieli firm i dla projektantów. Instytut wydał także podręcznik "Design Managment. Zarządzanie wzornictwem", m.in. ze studiami przypadków polskich firm, które inwestując we wzornictwo, uatrakcyjniły wyroby, poprawiły postrzeganie marek, nawiązały konkurencję z produktami zachodnimi, zwiększyły sprzedaż. IWP doradza w przygotowaniu i wdrażaniu strategii inwestycji we wzornictwo.
— "Zaprojektuj swój zysk" wskazuje firmom możliwości rozwoju z wykorzystaniem designu. Wzornictwo przemysłowe to projektowanie zarówno przedmiotów, jak i całych koncepcji i nowych form biznesu. Uczestnictwo przedsiębiorców w projekcie stwarza możliwość nawiązania współpracy z projektantami i przedsiębiorcami w kraju i za granicą, wzmocnienia pozycji konkurencyjnej i budowy wizerunku jako firmy innowacyjnej — mówi Beata Bochińska, prezes IWP.
Zarządzać wzornictwem
Zdaniem pani prezes wzornictwo to oczywisty wybór, jeśli firma nie chce być tylko poddostawcą. I jeden z najtańszych sposobów pozyskania konkurencyjnego produktu.
— Firmy potrzebują zarządzania wzornictwem, czyli umiejętnego podejmowania decyzji i prowadzenia projektów wzorniczych. Efektywna współpraca przedsiębiorstw i projektantów wymaga wspólnego języka i zrozumienia wzajemnych oczekiwań i możliwości — uważa Beata Bochińska.
Brak strategii dla wzornictwa i zarządzania nim to istotna przeszkoda w rozwoju. Najczęstszym błędem w zarządzaniu wzornictwem jest zaś ograniczenie jego funkcji do zewnętrznych cech produktu. Wynika to na ogół z niewłaściwego umiejscowienia w strukturze firmy osób zajmujących się wzornictwem i ze złego zdefiniowania ich roli w rozwoju produktów. Projektant musi być obecny na wszystkich etapach. Na podstawie analiz rynku prowadzonych przez dział marketingu i w ścisłej współpracy z działem projektowym przygotowuje założenia. I konfrontuje swą wizję z możliwościami i ograniczeniami, jakie sformułuje dział produkcji.
Wzór musi być dobry
Z badania przeprowadzonego w 300 przedsiębirstwach przez IWP na zlecenie Ministerstwa Gospodarki wynika, że 60 proc. ankietowanych, uważa wzornictwo za skuteczne narzędzie konkurencji rynkowej. 80 proc. — że inwestycje we wzornictwo się opłacają, a jedna czwarta — że cena dobrze zaprojektowanego produktu może urosnąć o 20-40 proc.
Ale z drugiej strony — firmy często nie umieją profesjonalnie zarządzać procesem wzornictwa. Nie wiedzą, jak napisać zlecenie dla projektanta, jak współpracować ze studiami zewnętrznymi. Bywa, że projekt wybiera dyrektor marketingu lub prezes, kierując się własnym poczuciem estetyki i lekceważąc potrzeby rynku.
— Z kolei adeptom designu przydałoby się więcej praktyki i zrozumienia uwarunkowań rynkowych. Firmy, które dopiero zaczynają zarządzanie wzornictwem, powinny zacząć od pozyskania wiedzy, gdzie i jak szukać projektanta, co i jak u niego zamawiać, jak oceniać koszty związane z wprowadzeniem produktu do sprzedaży. Bardziej zawansowani mogą zadać sobie pytanie, czy ich strategia inwestycji w design jest efektywna, jak mierzyć jej rezultaty, jak lepiej dopasować produkt do rynku, zorganizować proces rozwoju produktów — podpowiada Beata Bochińska.
Projekt ZSZ jest dofinansowany ze środków publicznych w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, oś priorytetowa 5. Dyfuzja innowacji, Działanie 5.2. Wspieranie instytucji otoczenia biznesu świadczących usługi proinnowacyjne oraz ich sieci o znaczeniu ponadregionalnym. Typ projektu: Projekt Indywidualny IWP.
W ramach projektu ZSZ budowana jest ogólnopolska sieć wspólpracy organizacji i instytucji, które chcą wspierać rozwój polskich przedsiębiorstw oraz promować ideę konkurencyjności i innowacyjności firm poprzez wzornictwo. Partnerami ZSZ są: Lewiatan, Agencja Rzowoju Pomorza SA, Pomorski Park Naukowo-Technologiczny, Agencja Rozwoju Przemysłu SA, Stowarzyszenie Projektantów Form Przemysłowych, Miasto Wrocław, Wrocławski Park Technologiczny, Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego, Toruńska Agencja Rozwoju Regionalnego SA, Fundaca Kaliski Inkubator Przedsiębiorczości, Kancelaria Gessel oraz Delf University of Technology.