W jurze było tu ciepłe morze. Skamieniałości
odkryte w Wólce Bałtowskiej dowodzą, że jego brzeg przypominał wybrzeże Florydy.
Wzbudzające podziw gady, żyjące przed 200 mln lat, obejrzy się nie tylko w filmie „Park Jurajski”. Od miesięcy dinozaury zamieszkują Polskę.
Po ówczesnych białych, węglanowych plażach dzisiejszej gminy w województwie świętokrzyskim wędrowały dinozaury, pozostawiając odciski swoich łap. Po milionach lat powróciły do Bałtowa. Dzięki pomysłowości mieszkańców i pieniądzom z Unii Europejskiej wybudowano w 2004 r. Bałtowski Park Jurajski. W miejscu byłego tartaku. W parku zaprezentowano naturalnej wielkości 54 modele dinozaurów.
— Nasz park to dobre miejsce rozrywki dla rodzin z dziećmi. Przyjeżdża wiele wycieczek szkolnych. Chętnych mamy coraz więcej. W 2006 r. odwiedziło nas około 250 tys. osób — zachwala Jarosław Kuba ze Stowarzyszenia na rzecz Rozwoju Gminy Bałtów Bałt.
Wycieczka w czasie
Przyjeżdżających do Bałtowa, zanim wejdą do parku — wita dinozaur wyglądający z jednej z kamienic. Wywołuje uśmiech nie tylko na dziecięcych twarzach. Wchodząc do parku, zwłaszcza gdy na dworze jest chłodno, można ogrzać się ciepłą herbatą. A potem rozpocząć przygodę z dinozaurami.
Bałtowski park zachęca do podróży w czasie przez rozmaite okresy geologiczne — od kambru do dziś. Na kolorowych tablicach rozmieszczonych wzdłuż trasy można znaleźć informacje o układzie kontynentów oraz o rozwoju życia w morzach i na lądach przed milionami lat. Na pierwszej widnieje napis: „Ewolucja życia” i opisy wydarzeń w poszczególnych okresach ery paleozoicznej.
Największą atrakcją parku są rekonstrukcje dinozaurów i innych wymarłych zwierząt, pokazane w naturalnej wielkości i rozmieszczone wzdłuż ścieżki spacerowej. Przewodnicy z parku (notabene fani dinozaurów) oprowadzają zwiedzających przez ponad 500 mln lat historii Ziemi — od pojawienia się pierwszych grup skamieniałości, przez okres dominacji dinozaurów, aż do ery człowieka.
— Zawsze duże emocje na trasie budzi model roślinożercy sejsmozaura. Dinozaur ten miał prawie 50 m długości. Lubianym okazem jest też drapieżnik tyranozaur. W Bałtowie pokazujemy również stado rogatych triceratopsów — wymienia przewodnik.
Na trasie spotkamy dimetrodona, gada ssakokształtnego sprzed 270 mln lat. Na grzbiecie ma okazały wachlarz. Służył nie tylko za ozdobę — jego zadaniem była termoregulacja gada. Zwierzak nagrzewał swe ciało lub oddawał ciepło przez dużą powierzchnię wachlarza.
Z życia gadów wzięte
Idąc parkiem, trzeba się rozglądać. Dostrzec można czającego się w okolicy scelidozaura. Właśnie jego ślady odkryto w pobliskich Gromadzicach, dokąd warto udać się po zakończeniu zwiedzania. Scelidozaur był dinozaurem wolnym i niezdolnym do ucieczki przed drapieżnikami. Jak potrafił przeżyć? Przede wszystkim dobrze się ukrywał. Kolor skóry tego zwierzęcia był podobny do koloru roślin, wśród których żył oraz którymi się odżywiał.
Uwagę przykuwają wulkanodony. Szczególnie interesujące są odtworzone scenki z tymi dinozaurami. Inscenizację przygotowano, opierając się na odkryciach w Gagatach Sałtykowskich (na wschód od Skarżyska-Kamiennej), dokonanych przez naukowców z Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie. Co pokazano? Dwa osobniki — wulkanodony, które zawróciły, aby osłonić swe młode przed atakiem drapieżnych dilofozaurów.
— Rekonstrukcje dinozaurów wykonane zostały z wielką dbałością o zachowanie naturalnego wyglądu gadów. Przy ich tworzeniu pomocne były fachowe konsultacje z naukowcami — wyjaśnia Jarosław Kuba.
Trasa stanowi nie tylko atrakcję dla oglądających, ma również dużą wartość dydaktyczną. Wzdłuż ścieżki — oprócz tablic informacyjnych o okresach geologicznych — umieszczono również opisy wystawionych modeli gadów.
Ekspozycja kończy się wejściem do Muzeum Jurajskiego, gdzie można obejrzeć wystawę „Maroko — fabryka skamieniałości” — rezultat trzech wypraw do Afryki, zorganizowanych pod szyldem Jura Park Explorer Team. W muzeum są również m.in. kości dinozaurów kredowych, szczątki morskich gadów, zęby rekinów, paleozoiczne trylobity, mezozoiczne głowonogi oraz koralowce. Wystawę doskonale uzupełniają wyroby rękodzieła ludowego, liczne zdjęcia z wypraw oraz rekonstrukcje trylobitów.
Atrakcje na stoku
Oglądając dinozaury, lepiej ich nie rozzłościć. Jeśli już tak się stało, wtedy koniecznie trzeba schronić się w zwierzyńcu przy parku. Dostać się do niego można jednym z żółtych szkolnych autobusów (znanych z amerykańskich filmów). Na wybiegu zobaczy się wielbłądy, lamy, strusie, dziki. Zimą, tuż przy zwierzyńcu, działa stok narciarski. Zjeżdżając na nartach, podziwia się cały Park Jurajski i dinozaury. Jeśli komuś nadal mało wrażeń, niedaleko stoi pałac książąt Druckich-Lubeckich z końca XIX w. wraz z parkiem z XVII w., a także zabytkowy kościół Matki Boskiej Bolesnej z ołtarzem i malowidłami dekoracyjnymi Franciszka Woronia, ucznia Jana Matejki. Godny uwagi jest też rezerwat Modrzewie. Tam dinozaury z pewnością nikogo już nie znajdą.
fot. Borys Skrzyński, ARC
Pomysł i realizacja
Dinozaury stały się wyjątkową szansą dla — działających w gminie Stowarzyszenia na rzecz Rozwoju Gminy Bałtów Bałt i Stowarzyszenia Delta (właściciela parku). W pierwszej wersji modele gigantycznych gadów miały stanąć w miejscach, gdzie naukowcy odkryli ich autentyczne tropy. Wtedy nikt nie przypuszczał, że ruszy budowa pierwszego w Polsce parku, którego główną atrakcją będą rekonstrukcje dinozaurów naturalnej wielkości, zarówno tych świętokrzyskich, jak i ich kuzynów z całego świata. W kwietniu 2004 r. zaczęto budowę Bałtowskiego Parku Jurajskiego. Otwarcie nastąpiło 7 sierpnia tego samego roku. Od 2006 r. powstają — przy współpracy poznańskiej firmy Arte Piotra Langego i Karola Sabatha z Muzeum Ewolucji Polskiej Akademii Nauk — nowe modele dinozaurów, sukcesywnie wzbogacające bałtowski park.
Albert
Stawiszyński