W ciągu ostatnich 2 lat na infrastrukturę przeznaczono 40 mld zł. To sporo. Problemem jest rozproszenie środków.
Okres budżetowy 2004-06 jeszcze się nie zakończył, ale większość środków pochodzących z funduszy strukturalnych jest już zakontraktowana (projekty zakończą się nawet za dwa lata). Jak samorządy radzą sobie z uzyskiwaniem unijnych środków na infrastrukturę?
Według Sebastiana Gościniarka z PricewaterhouseCoopers, zależy to od wielkości jednostki samorządowej oraz jej położenia geograficznego. Większe samorządy są skuteczniejsze. Powody? Dysponują większym potencjałem intelektualnym oraz środkami na profesjonalną pomoc zewnętrzną. Ważnym czynnikiem jest też geografia. Regiony ściany wschodniej gorzej radzą sobie z inwestycjami i zdobywaniem funduszy z UE. We wschodnich województwach projektów infrastrukturalnych jest mniej, ponadto rzadziej uzyskują dotację zewnętrzną.
— W biedniejszych województwach trudniej o prefinansowanie projektów. Wachlarz potrzeb jest zdecydowanie szerszy, w związku z tym część projektów nie jest realizowana, ponieważ pieniądze trafiają w inne obszary, często socjalne. Chlubnym wyjątkiem są Puławy, mała gmina położona na wschodzie, która czyni olbrzymie inwestycje — zauważa Sebastian Gościniarek.
Jak to robią najlepsi
Przykładem mądrej polityki inwestycyjnej są niewielkie Kobierzyce na Dolnym Śląsku. Ta gmina zdecydowała, że najważniejszy jest rozwój gospodarczy. Nie czekając na pieniądze strukturalne, sama buduje infrastrukturę, czym przyciąga inwestorów, którzy potem płacą podatki. W ten sposób zdobywa środki na kolejne inwestycje. Kobierzyce inwestują w infrastrukturę bez względu na to, czy uzyskają dofinansowanie z Unii.
— Gminy, które nie mają zaplanowanych 100 proc. środków na inwestycje, w przypadku odrzucenia ich wniosków muszą je zawiesić. W tym czasie inwestor może wybrać gminę, która infrastrukturę ma już rozbudowaną — zauważa Sylwester Janaszkiewicz z Urzędu Gminy Kobierzyce.
Pozytywnym przykładem jest też Świdnica na Dolnym Śląsku. Zajmuje ona drugie miejsce, po Wrocławiu, w zdobywaniu funduszy z Unii Europejskiej na projekty drogowe. Ze Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR) miasto otrzyma na drogi 15,7 mln zł.
— Po wydatkach przyjdzie czas na korzyści. Inwestycje zewnętrzne w Świdnicy już w tej chwili liczone są na setki milionów złotych — zaznacza Wojciech Murdzek, prezydent Świdnicy.
W najbliższych latach w 60-tysięcznym mieście powstanie 4,5 tys. nowych miejsc pracy. Wraz z innymi samorządami Świdnica stara się o środki ze ZPORR na najważniejszą inwestycję — przebudowę dróg, które stworzą dojazd do autostrady A4.
Dlaczego nie wszyscy
Prezydent Świdnicy podkreśla konieczność usprawnienia procedur związanych z uzyskiwaniem unijnych dotacji.
— Ten proces jest skomplikowany i długotrwały. Nie ma spójnego działania między instytucjami opiniującymi. Towarzyszy nam niepewność, czy projekt zostanie zaakceptowany, czy też nie — mówi Wojciech Murdzek.
W opinii Sebastiana Gościniarka dyskusja o absorpcji funduszy często pomija to, co najważniejsze.
— Warto zastanowić się nad efektywnością wydawanych pieniędzy, moim zdaniem to podstawowy problem w Polsce. Wydawane środki powinny prowadzić do zrównoważonego rozwoju całego kraju, nie tylko wybranych punktów — podkreśla Sebastian Gościniarek.
Problem dostrzegli autorzy raportu Ministerstwa Rozwoju Regionalnego analizującego rezultaty europejskiej polityki spójności. Piszą oni, że „mimo dużego udziału inwestycji drogowych w wartości wszystkich projektów, środki przeznaczone na poprawę układu transportowego kraju są niewystarczające”.
Jak problem udało się rozwiązać w Kobierzycach?
— Gmina doszła do porozumienia ze starostwem powiatowym i remontuje drogi powiatowe na własny rachunek. Korzyść? Podnosimy atrakcyjność gminy, zapewniając dobrą jakość dróg dojazdowych — mówi Sylwester Janaszkiewicz.
Realizacja inwestycji w infrastrukturę środowiskową wygląda lepiej. Powód? Samorządy współpracują ze sobą znacznie częściej niż przy remontach dróg.
— Gminy łączą się w spółki i razem aplikują o dofinansowanie do modernizacji kanalizacji czy budowy oczyszczalni ścieków. Takie działanie jest bardziej efektywne niż podejmowane samodzielnie — zauważa Sebastian Gościniarek.