Spór Bierunia i Tychów o 6 milionów złotych podatku od Fiat Auto Poland miały skończyć wybory samorządowe. Nic z tego. Bieruń nie odpuścił kasy, poprawił dokumentację i atakuje.
Do śląskiego urzędu wojewódzkiego 31 marca wpłynie drugi, poprawiony wniosek o rewizję granic między Bieruniem a Tychami. Władze miasteczka rok temu rozpoczęły walkę o ponadstuhektarową działkę, na której stoi część hal fabrycznych Fiat Auto Poland. Wtedy wojewoda zwrócił jednak ich wniosek. Nie do przyjęcia była dla niego propozycja, aby połowa któregoś z budynków Fiata stała w jednym mieście, a połowa w drugim. Poza tym Tychy nie przeprowadziły wymaganych konsultacji z mieszkańcami na temat losu Fiata w mieście.
— Nasz poprawiony wniosek uwzględnia zagospodarowanie terenu w Fiacie. Granica miałaby przebiegać między halami. Dyrekcję pozostawiono w Tychach, czyli dokładnie nic się nie zmieni. Pieczątki i adres firmy będą takie same jak obecnie. Nie zmienią się tak mocno akcentowane więzi fabryki z Tychami — mówi Ludwik Jagoda, burmistrz Bierunia.
Kasa nie do przecenienia
Prywatnie Jagoda, burmistrz ponad 20-tysięcznego Bierunia, i Andrzej Dziuba, prezydent 130-tysięcznych Tychów, są dobrymi sąsiadami. Lubią się, mówią sobie są na ty, od czasu do czasu gawędzą przyjemnie w lokalnym radiu.
Sentymenty i spokój w ich wzajemnych stosunkach w jednym wypadku natychmiast trafia szlak. Kiedy nie wiadomo o co chodzi, zwykle idzie o pieniądze. Fiat Auto Poland odprowadza do tyskiej kasy 10 milionów złotych podatków rocznie. Po nowym podziale do Tychów trafiłyby z tego 4 miliony złotych — Bieruń zagarnąłby 6 milionów.
— 6 milionów złotych to 1,9 proc. tegorocznych dochodów Tychów jako gminy. O tyle mniej po nowym podziale to miasto by posiadało. Dla Bierunia to byłby wzrost dochodów o 13 proc. — tłumaczy burmistrz Jagoda.
— Ogromnie się cieszymy, że część bieruńskich uczniów uczy się w tyskich szkołach, bo świadczy to o poziomie nauczania naszych placówek edukacyjnych. Oznacza to także, że Tychy — z własnego budżetu — dokładają pieniądze na funkcjonowanie oświaty, czyli między innymi także finansują naukę bieruńskiej młodzieży. Nam to zupełnie nie przeszkadza. Podobnie rzecz się ma, jeśli chodzi o komunikację publiczną organizowaną przez MZK — dyskretnie odbija piłeczkę Robert Rajczyk, rzecznik tyskiego magistratu, sugerując niewdzięczność Bierunia, który i tak dostaje wiele od Tychów.
Argumenty historyczne
Oprócz argumentów ekonomicznych Bieruń, żądając rewizji granic i pieniędzy od Fiata — powołuje się także na historię.
— FSM, obecnie Fiat, nigdy nie była budowana w Tychach, lecz w Bieruniu i w Urbanowicach. Decyzją polityczną w 1972 r. odebrano na realizację tego zadania Bieruniowi 320 ha, a Urbanowice na zawsze utraciły samodzielność. Decyzje te znalazły się w aktach prawnych — opowiada burmistrz Jagoda.
Bieruń samodzielność odzyskał dopiero na początku lat 90., ale działka z częścią fabryki Fiata już do gminy nie wróciła.
Argumenty historyczne nie robią wrażenia na Tychach.
— Jeśli mówimy o powrocie do granic historycznych, to Tychy były kiedyś częścią księstwa pszczyńskiego. Czy dlatego Pszczyna może mieć teraz prawo domagać się powrotu Tychów do swoich granic? To byłby absurd — wyjaśnia prezydent Tychów Andrzej Dziuba.
Humor z zeszytów
Szefostwo Fiat Auto Poland nie skrywa, że w sporze dwóch śląskich miast sympatyzuje z Tychami. Negatywną opinię wobec żądań Bierunia wyraziło nawet w specjalnym liście do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.
— Fiat zawsze kojarzył się z Tychami. Naprawdę dobrze nam się współpracuje z tutejszym samorządem — mówi Enrico Pavoni, prezes Fiat Auto Poland.
Producent samochodów nie widzi zatem żadnych racjonalnych przesłanek, by de facto, nie ruszając się z miejsca, przenosić się do Bierunia. Nieoficjalnie usłyszeliśmy, że cała sprawa jest dla Fiata przejawem lokalnego folkloru, dlatego traktują ją bardziej w kategoriach humorystycznych, niż poważnie się nad nią zastanawiają.
Humorystyczną linię obrony podtrzymują także Tychy. W ubiegłym roku — tuż po złożeniu przez Bieruń pierwszego wniosku o przesunięcie granic — tutejszy samorząd ogłosił nawet wielką kampanię pod hasłem „Fiat jest w Tychach. Będziemy o tym trąbić”. Logo akcji była trąbka z herbu miasta, na której stał fiat panda, sztandarowy produkt włoskiego koncernu. Do walki w obronie Fiata miasto zaangażowało nawet Mariusza Czerkawskiego, rodowitego tyszanina. Media sprzyjające Tychom naśmiewały się, że to konflikt Kargula z Pawlakiem, rodem z komedii „Sami swoi”, że nie wiadomo, czy niebawem piwo Tyskie nie będzie się nazywać Bieruńskie. Podobnie — bieruńskim — stanie się też tyski serek topiony.
Na propagandową walkę z mniejszym sąsiadem tyscy radni przeznaczyli prawie 80 tysięcy złotych.
— Prezydent Tychów w ogóle nie ma w tej sprawie argumentów, więc postawił na akcentowanie nieistotnych elementów w sposób rozrywkowo-sportowy. Pozwolił sobie na kpienie z Bierunia i namówił różne autorytety, aby stworzyć wrażenie, że sprawa nie ma szans na rozstrzygnięcie — komentuje zachowanie Tychów burmistrz Jagoda.
Tychy o Fiacie i Bieruniu potrafią jednak mówić także poważnie.
Co zrobi rząd
Zdaniem prezydenta Dziuby, wniosek Bierunia nie spełnia wymogów ustawy o samorządzie gminnym, bo narusza więzi gospodarcze i społeczne (większość pracowników Fiata to tyszanie).
— Realizacja wniosku Bierunia prowadziłaby do kuriozalnych sytuacji. W fabryce obowiązywałyby dwie różne stawki za dostarczanie wody czy odprowadzanie ścieków — zaznacza prezydent Dziuba.
Jednak można powiedzieć, że o ewentualnej rewizji granic na terenie Fiat Auto Poland i przyznaniu racji Bieruniowi lub Tychom — tak naprawdę — nie zdecydują ani akcja marketingowa, ani argumenty ekonomiczne. Do lipca o losie wniosku Bierunia zdecyduje Rada Ministrów (wojewoda śląski powinien przekazać dokumenty Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji, które podniesie na radzie ministrów stosowny wniosek).
Tak oto spór Kargula z Pawlakiem rozstrzygnie najwyższa władza. Po czyjej stronie będzie sprawiedliwość? n
Ponad wiek z Polską w tle
Historia Fiata rozpoczęła się 11 lipca 1899 r. Pierwszy zakład zatrudniający 150 osób otwarto w 1900 r. w Corso Dante. Firma szybko zaczęła ekspansję zagraniczną. Niemalże od narodzin koncernu wiązały się z nim polskie wątki. Na początku lat 20. XX w. powstała spółka Polski Fiat. W 1967 r. na podstawie umowy licencyjnej z Fabryką Samochodów Osobowych rozpoczęliśmy produkcję Fiata 125p. Polski model miał inne nadwozie, wnętrze, a także inne silniki niż jego włoski odpowiednik. Na początku lat 70. powstała Fabryka Samochodów Małolitrażowych w Bielsku-Białej, która rozpoczęła produkcję Fiata 126p. Trzy lata później powstał zakład nr 2 w Tychach, który również produkował popularnego malucha.
Łakomy kąsek
Wchodzący w skład Fiat Auto Poland zakład w Tychach zajmuje 170 ha, z czego na hale produkcyjne i inne obiekty przypada 30 ha. W zakładzie działa dodatkowo około 50 różnych firm usługowych i dostarczających materiały produkcyjne. Zatrudnienie ma tu ponad 6 tys. osób. Fabryka w Tychach jest największym zakładem motoryzacyjnym w Polsce.
Totalny klincz
90
proc. Tylu mieszkańców Tychów i tyle samo Bierunia chce obecności fabryki Fiat Auto Poland w swoim mieście.
Więksi niż Katowice
Tychy nabrały na Śląsku znaczenia, kiedy 4 października 1950 r. rząd PRL zadecydował o budowie nowego miasta dla 100 tys. mieszkańców. Nowe Tychy stały się sztandarowym symbolem socrealizmu. Pierwsze osiedle oznaczono literą A, kolejne następnymi. Po reformie administracyjnej w 1975 r. włączono do nich Bieruń Stary, Bojszowy, Imielin (od 1977 część Mysłowic), Kobiór, Lędziny i Wyry. Dzięki temu zajmowały obszar większy niż Katowice. W 1991 r. gminy zdecydowały się na samodzielność. W „socjalistycznym” mieście zdarzył się niezwykły odruch społecznego sprzeciwu, gdy lokalne władze nakazały w 1979 r. usunięcie zabytkowego krzyża kamiennego. W nocy mieszkańcy zmontowali zabytek, a przez kilka dni pilnowała go rzesza modlących się tyszan.