Od sierpnia giełdowe indeksy i notowania walut zachowują się, jakby scenariusz napisał im Alfred Hitchcock — zaczęło się od trzęsienia ziemi, a później napięcie już tylko rosło. Dla inwestora o spekulacyjnym zacięciu taka zmienność to raj. Dlatego rynek kontraktów terminowych ożył. Nie tylko tych na WIG20. Futures na akcje spółek i na waluty notowane na GPW cieszą się coraz większym powodzeniem.
W październiku wolumen obrotu wszystkimi instrumentami pochodnymi na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie wyniósł 1,23 mln sztuk i był o 15 proc. wyższy niż rok temu. Inwestorzy zawarli 1,1 mln kontraktów na WIG20 — o 15 proc. więcej niż rok temu. Obrót kontraktami na akcje wyniósł 64,3 tys., co oznacza wzrost o 91 proc. względem października 2010 r. Od początku roku łączny wolumen obrotu walutowymi kontraktami terminowymi wyniósł 167 tys. i był o ponad 47,9 tys. wyższy niż w roku ubiegłym. W sierpniu zanotowano rekordową liczbę transakcji na indeks WIG20 — 1,71 mln kontraktów.
— Kontrakty terminowe na WIG20 od dłuższego czasu cieszą się ogromnym zainteresowaniem zaawansowanych inwestorów. W ostatnich tygodniach wzrost obrotów instrumentami pochodnymi wynikał głównie z gwałtownych wahań notowań wszystkich instrumentów. Stały trend wzrostowy, widoczny od kilku lat, jest również sygnałem dojrzewania naszego rynku — mówi Łukasz Wróbel, analityk Noble Securities.
Stabilizacja zabija
Rozwojowi instrumentów pochodnych sprzyjają duże wahania na rynkach. Doświadczeni gracze z rynku kontraktów nie znoszą stabilizacji. Im większa zmienność, tym większe potencjalne zyski, wspierane dźwignią. Taka zmienność, jaką widać w notowaniach spółek od sierpnia, to idealne warunki do spekulacji. Dobrym przykładem jest KGHM. Akcje tej spółki straciły na wartości w sierpniu i wrześniu około 30 proc. Od października kurs KGHM wzrósł o 30 proc., po drodze mocno się wahając.
— Notowania indeksów potrafią zmienić się w ciągu dnia o kilka procent. Wiadomo, że gracze chcą na tym zarabiać — dodaje Łukasz Bugaj, analityk DM BOŚ Banku.
Związek ze słabszą koniunkturą jest też widoczny w danych o obrotach instrumentami pochodnymi z GPW. Liczba kontraktów terminowych na indeks WIG20 spadała rok do roku od stycznia do lipca, gdy indeks był w miarę stabilny. Wraz z pogorszeniem się nastrojów na rynkach zanotowano dynamiczny wzrost obrotów. Po dramatycznej przecenie akcji w sierpniu liczba kontraktów na WIG20 biła rekordy.
Im gorzej, tym lepiej
Głównym powodem rosnącej popularności kontraktów jest możliwość obstawiania spadków kursów indeksów, akcji i walut. Gdy nie można zarobić na zwyżkach, gracze zajmują krótkie pozycje.
— Do zawierania kontraktów terminowych skłania przede wszystkim obecna sytuacja na rynkach. Indeksy są na minusach, licząc od początku roku. Kontrakty pozwalają grać na spadkach i tu szukałbym powodów wzrostu zainteresowania tą formą inwestycji — mówi Tomasz Jerzyk, analityk DM BZ WBK.
Grając na spadki, inwestorzy mogą wykorzystać bessę do zwiększenia zysków. — Spadki na rynkach obecnie są bardziej dynamiczne niż zwyżki — dodaje Łukasz Bugaj.
Polisa na straty
Kontrakty służą również do zabezpieczenia portfela. Jeżeli inwestor się obawia, że jego akcje stracą na wartości, zajmuje krótką pozycję na posiadane papiery. Dzięki temu można wyeliminować lub ograniczyć straty.
— Kontrakty terminowe i akcje nie muszą się wzajemnie wykluczać. Ich kombinacja może pomóc maksymalizować zyski i ograniczać ryzyko. Zamiast realizować zysk z długiej pozycji na rynku akcji, inwestor może otworzyć niewielką krótką pozycję w kontraktach terminowych na ten sam walor — mówi Łukasz Wróbel.
— Kontrakty na akcje zdobywają coraz większe uznanie inwestorów. Dlatego giełda poszerzyła w tym roku ofertę o dodatkowe 8 kontraktów. Futures na akcje to bardzo wygodne narzędzie używane do zarządzania ryzykiem — mówi Jarosław Przybyła z działu rozwoju rynku GPW. Kontrakty terminowe mogą również wykorzystać inwestorzy, którzy mają kredyt w obcej walucie. Kiedy złoty słabnie, rośnie wysokość raty. Inwestor posiadający kredyt, np. we frankach, może obstawić długą pozycję (wzrost) pary CHF/PLN i tak ograniczyć koszt niekorzystnych notowań walut.
— Od stycznia do maja, gdy kurs franka pozostawał poniżej 3,20 zł, przeciętne obroty kontraktami na parze CHF/PLN na sesję nie przekraczały 6 mln zł. Gdy kurs franka gwałtownie skoczył w górę, obroty tym instrumentem wzrosły kilkukrotnie (do 30-38 mln zł na sesję w lipcu i sierpniu) — tłumaczy Łukasz Wróbel.
Ryzykowny lewar
Kolejną przyczyną coraz większej popularności kontraktów terminowych jest dźwignia, która umożliwia zarobienie większych pieniędzy niż na akcjach. Tak zwany lewar powoduje, że nawet niewielkie zmiany kursu mogą mocno zwiększyć potencjalne zyski lub straty. Inwestor wpłaca depozyt zabezpieczający. To ułamek wartości transakcji, który należy zdeponować w celu otwarcia pozycji. Np. przy depozycie 1000 zł i dźwigni10:1, inwestor bierze udział w transakcji o wartości 10 tys. zł. Przy zmianie kursu o 2 proc. zarabia 200 zł (2 proc. z 10 tys.).
— W przypadku rosnących spreadów i zanikającej płynności na akcjach kontrakt terminowy na WIG20 jest atrakcyjną alternatywą dla doświadczonych inwestorów — mówi Sobiesław Kozłowski, analityk DM BPS.
Kontrakty terminowe — co to jest?
Kontrakty terminowe należą do grupy instrumentów pochodnych. Stanowią umowę pomiędzy sprzedającym a kupującym. Transakcje w tej formule są zawierane na konkretny instrument bazowy, po określonej cenie i w ustalonym okresie czasu. Na GPW kontrakty terminowe można zawrzeć na indeksy WIG20, mWIG40, waluty i akcje. Uczestnicy transakcji nie kupują bezpośrednio instrumentów bazowych. Kupno lub sprzedaż kontraktu odbywa się poprzez otwarcie pozycji. Długa pozycja oznacza kupno, krótka – sprzedaż instrumentu bazowego. W I połowie dominującą grupą na rynku kontraktów byli inwestorzy indywidualni, których udział w obrotach wynosił 47 proc. Druga grupa to krajowi inwestorzy instytucjonalni (udział 38 proc.). Trzecia grupa to inwestorzy zagraniczni z udziałem 15 proc. w kontraktach terminowych.