Ceny w sklepach przyspieszyły najmocniej od 2007 r. To tylko podwyżka VAT czy inflacja wymyka się spod kontroli?
Rodziny, firmy, banki, rząd — na wzroście cen tracą wszyscy. Po kryzysie warto sobie o tym przypomnieć.
Wprowadzona na początku roku podwyżka VAT mocno podbiła inflację. Jak podał Główny Urząd Statystyczny, ceny w styczniu były średnio o 3,8 proc. wyższe niż przed rokiem. To najwyższy poziom wskaźnika cen od prawie dwóch lat, a — co gorsza — w najbliższych latach inflacja ma dalej rosnąć.
DoVATowanie
Przeciętny Kowalski na transport (w tym paliwo) musi wydać o 7,2 proc. więcej niż przed rokiem. Na żywność o 4,8 proc. więcej, a na opłacenie rachunków związanych z utrzymaniem mieszkania o 6,1 proc. W samym styczniu przeciętne zakupy Kowalskiego podrożały o 1,2 proc.
— Wiele firm wykorzystało początek roku i podwyżkę VAT, by dostosować ceny do rosnących kosztów i możliwości sprzedażowych. Dlatego często podnosiły cenę mocniej niż o 1 pkt proc. W najbliższych miesiącach inflacja może przekroczyć 4 proc. — mówi Dariusz Winek, główny ekonomista Banku Gospodarki Żywnościowej.
W grudniu dynamika cen wynosiła 3,1 proc., czyli w styczniu skoczyła o 0,7 pkt proc. To największy wzrost od października 2007 r.
— Nie ulega wątpliwości, że styczniowe przyspieszenie inflacji to głównie skutek zmian w podatkach. Ale nie tylko — mówi Adam Czerniak, ekonomista Invest-Banku.
Podwyżka VAT przyszła bowiem w najgorszym możliwym momencie — w gospodarce nawet bez tego nakręca się powoli presja inflacyjna. Przyczyn należy szukać zarówno w kraju, jak i za granicą.
— Krajowa presja inflacyjna wymknęła się spod kontroli. Ludzie coraz bardziej oczekują wzrostu cen, coraz więcej o tym mówią. Wzrostu cen bardziej niż przed rokiem boi się zarówno zwykły konsument, jak i szef firmy. Te oczekiwania to samosprawdzająca się przepowiednia: właśnie zamieniają się w inflację — mówi Marian Noga, były członek Rady Polityki Pieniężnej.
Ponadto, żyjemy w okresie podwyższonej inflacji w wielu państwach świata. Rosną zwłaszcza globalne ceny żywności.
— Żeby rozruszać gospodarkę, od początku kryzysu bank centralny w USA wydrukował 9 bln USD, a Europejczycy równowartość 1 bln USD. Pieniędzy na świecie po kryzysie po prostu jest za dużo, a to musiało doprowadzić do wzrostu cen na świecie — mówi Marian Noga.
Masowe rażenie
Inflacja przez wielu ekonomistów uważana jest za największe zagrożenie dla gospodarki i najważniejszy wskaźnik. Mało który ma wpływ na finanse każdego podmiotu funkcjonującego w gospodarce.
Dla przeciętnego Kowalskiego inflacja oznacza przede wszystkim mniejszą siłę nabywczą i inwestycyjną dochodów. Jeśli ma kredyt, rosnąca inflacja to zapowiedź rychłego wzrostu raty kredytowej. Przed publikacją danych o styczniowej inflacji rynek spodziewał się wyniku 3,4 proc. (pokazywały to specjalne ankiety). Odczyt okazał się wyraźnie wyższy, co zwiększa prawdopodobieństwo kolejnych podwyżek stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego (NBP).
— Po danych o inflacji przesądzona wydaje się podwyżka o 0,25 pkt proc. już w marcu, na najbliższym posiedzeniu Rady Polityki Pieniężnej — mówi Dariusz Winek.
Obecna sytuacja jest bardzo rzadka: wskaźnik inflacji jest wyższy niż główna stopa procentowa NBP. Większość ekonomistów prognozuje, że do końca roku zobaczymy jeszcze dwie lub trzy podwyżki stóp. Żeby wyprzedzić ten ruch, banki już teraz podnoszą kredytobiorcom — firmom i gospodarstwom domowym — oprocentowanie udzielonych kredytów.
Ponadto inflacja ma wpływ na kursy walut. Ponieważ podnosi oprocentowanie na polskim rynku, ściąga nad Wisłę inwestorów finansowych i umacnia złotego.
— Stopa zwrotu z takiej inwestycji jest wyższa, a więc konkurencyjność kraju rośnie. Choć przy obecnych niepokojach na rynkach, kiedy kapitał raczej wycofuje się z rynków wschodzących, zbliżające się podwyżki stóp powstrzymują złotego przed osłabieniem — mówi Dariusz Winek.
Rosnąca inflacja to też zła wiadomość dla rządu — koszty obsługi długu będą szły w górę. Skoro na całym rynku oprocentowanie rośnie, to także inwestorzy kupujący rządowe obligacje będą domagali się od ministra finansów wyższych odsetek.
okiem eksperta
Jeszcze nie wpadliśmy w wir
Stanisław Gomułka, główny ekonomista Business Centre Club
Inflacja w formie, jaką dzisiaj prezentuje, nie jest jeszcze groźna. Można by się jej bać, gdyby wywołała silne przyspieszenie wynagrodzeń pracowników. To oznaczałoby, że nakręca się spirala płacowo-cenowa: rosną ceny, więc ludzie żądają podwyżek, a to pompuje inflację. Z takiego błędnego koła bardzo trudno jest się wydostać. Na szczęście pensje nadal rosną wolno, bo hamuje je podwyższone bezrobocie. Oznacza to, że przyczyny inflacji mają stosunkowo bezpieczne podłoże — leżą w podwyżkach cen żywności i surowców na światowych rynkach oraz jednorazowej podwyżce stawek VAT w Polsce.