Tragiczny wypadek w Katowicach pokazał, jak groźna jest niewłaściwa eksploatacja budynków. Na ich właścicielach ciąży wiele ważnych obowiązków.
Urszula Krysztoforska, powiatowy inspektor nadzoru budowlanego w Łodzi, ledwo nadąża z robotą. Zgodnie z zarządzeniem głównego inspektora, od kilku dni sprawdza bezpieczeństwo obiektów wielkopowierzchniowych.
— Od poniedziałku wyłączyliśmy z użycia hipermarkety: Biedronka — z powodu pękniętej belki, Tesco — ze względu na ugięcie się belki wskutek przeciążenia dachu śniegiem oraz Selgros — wymienia Urszula Krysztoforska.
Kto odpowiada
Za utrzymanie obiektu w dobrym stanie technicznym odpowiada jego zarządca lub właściciel. Wynika to z art. 61 prawa budowlanego, który odsyła także do innych aktów prawnych, wskazujących, jak użytkować budynek zgodnie z przeznaczeniem (określonym w pozwoleniu na budowę) czy z wymaganiami ochrony środowiska. To nie wszystko.
— Odpowiedzialni za stan budynku nie mogą dopuszczać do pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, mogącej zagrażać bezpieczeństwu ludzi. Niewątpliwie duża ilość śniegu na dachu grozi jego zawaleniem, co narusza art. 61 prawa budowlanego — wyjaśnia Jolanta Kalecińska-Porucznik, prawnik z kancelarii White & Case.
Jak podkreśla Stefan Sikora, naczelnik wydziału inspekcji i kontroli Wojewódzkiego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Kielcach, obowiązkowe jest też poddawanie nieruchomości okresowym kontrolom.
— Eliminuje to ryzyko katastrof spowodowanych między innymi korozją betonu, stali czy uszkodzeniem łączników — mówi Stefan Sikora.
Na dach w szelkach
Danuta Kosobudzka, rzecznik prasowy Głównego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego, wyjaśnia, że to w gestii zarządców leży troska o odśnieżanie dachów. Właściciel lub administrator w chwili dopuszczenia budynku do użytku otrzymuje dokumentację powykonawczą.
— Projektant określa w niej maksymalny nacisk, na przykład śniegu, jaki może wytrzymać dach. Nad przestrzeganiem tych norm musi czuwać osoba odpowiedzialna za obiekt — podkreśla Aleksander Krupa z Izby Projektowania Budowlanego w Warszawie.
Stefan Sikora z kieleckiego nadzoru budowlanego mówi, że jeśli śnieg na dachu zamieni się w lód, to nacisk może się zwiększyć nawet dziesięciokrotnie. A to oznacza szybsze przekroczenie norm i w związku z tym dach trzeba częściej oczyszczać. Do usuwania śniegu można wynająć wyspecjalizowaną firmę lub oddelegować do tego pracownika. Ten jednak musi być solidnie przygotowany i zabezpieczony. O tragiczny wypadek łatwo — w zeszłym tygodniu spadł z dachu i doznał poważnych obrażeń dozorca odśnieżający dach jednej z kaliskich szkół na polecenie jej dyrektora.
Barbara Kaszycka, rzecznik Okręgowego Inspektoratu Pracy w Kielcach, informuje, że praca powyżej jednego metra nad ziemią jest już pracą na wysokości (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy z 26.09.1997 r. — DzU z 2003 r., nr 169, poz. 1650). Jeśli na dachu nie ma poręczy ochronnych i krawężników wysokich co najmniej na 15 cm, to odśnieżająca go osoba musi być wyposażona w szelki bezpieczeństwa i podpięta do linki zabezpieczającej. Zawsze powinna nosić kask i odpowiednie obuwie. Konieczne jest też przeszkolenie i zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy na wysokości. Za bezpieczeństwo pracy, w tym na dachu, odpowiada pracodawca (art. 207 kodeksu pracy).
Szansa na ewakuację
Przynajmniej raz do roku należy sprawdzać stan techniczny instalacji gazowych i przewodów kominowych, a co najmniej raz na pięć lat — sprawność instalacji elektrycznych i odgromowych.
— Dotyczy to większości obiektów budowlanych, w tym wielkopowierzchniowych, takich jak hipermarkety, hale magazynowe i wystawiennicze — mówi Andrzej Międzybrodzki, naczelnik wydziału kontrolno-rozpoznawczego Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu.
Przestrzeganie terminów kontroli okresowych to obowiązek zarządcy lub właściciela budynku. Musi on także dbać o drożność wyjść ewakuacyjnych. Nawet jeśli są na co dzień zamknięte, to muszą być przygotowane do natychmiastowego otwarcia w razie potrzeby (kluczyk umieszczony bezpośrednio przy wyjściu). Budynki, w których może znaleźć się więcej niż 50 osób (np. hipermarkety), muszą mieć co najmniej dwa wyjścia ewakuacyjne.
— Jeśli ktoś nie jest pewien, czy nie łamie norm, może poprosić o ekspertyzę straż pożarną, która prowadzi także kontrole zgodnie z własnym harmonogramem — dodaje Andrzej Międzybrodzki.
Kary za niedbalstwo
Co grozi za nieprzestrzeganie zasad eksploatacji budynków? Różne sankcje — od kar pieniężnych po więzienie, a także zakaz użytkowania obiektu lub jego rozbiórka.
— Mandatem do 500 zł może zostać ukarany właściciel lub zarządca, który nie wypełnił obowiązku związanego z corocznym sprawdzeniem na przykład stanu technicznego budynku i jego instalacji — wyjaśnia Małgorzata Barcikowska, powiatowy inspektor nadzoru budowlanego z Malborka.
— Takiego sprawdzania dokonują specjalistyczne firmy — dodaje Jolanta Kalecińska-Porucznik.
W przypadku poważniejszych naruszeń sąd może nałożyć grzywnę do 5 tys. zł.
Z kolei każdy, kto sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo zawalenia się budowli, podlega karze więzienia od sześciu miesięcy do ośmiu lat.
— Ponadto jeśli budynek nie spełnia wymogów bezpieczeństwa i na przykład w wyniku zaniedbań spali się jego część, to powiatowy inspektor nadzoru budowlanego może wydać decyzję zabraniającą użytkowania do czasu dokonania naprawy — dodaje Jolanta Kalecińska-Porucznik.
Jeżeli w wyniku zaniedbań osób odpowiedzialnych za właściwą eksploatację budynku ktoś poniesie szkodę materialną, na przykład wypadające okno uszkodzi samochód, to poszkodowany może wnieść pozew odszkodowawczy. Za skutki błędów w projektowaniu lub budowie odpowiedzialność cywilną ponoszą także projektanci i wykonawcy budynku.