Monitoring pecetów? Tak, ale trzeba
pracownika uprzedzić. I to na piśmie
Zdrowy rozsądek, jasne zasady i przyzwoitość: to reguły korzystania z firmowych komputerów do celów prywatnych.
Od lipca 2009 r. Telewizja Polska (TVP) wprowadziła nowe zasady korzystania ze służbowej poczty e-mail. Zakazuje wysyłania na zewnątrz informacji, które są tajemnicą fir- my, ale też przekierowywania poczty na prywatne adresy i wysyłania listów o charakterze "obraźliwym, niemoralnym lub niestosownym". Z dyrektyw TVP wynika, że za złamanie zasad grozi dyscyplinarne zwolnienie z pracy.
— Niestosowny e-mail? To bardzo lakoniczne stwierdzenie z języka potocznego, z którego nie można wysnuć normy prawnej. Jaki jest stosowny, a jaki nie? Pracodawca, by wykonywać prawa wynikające z regulaminu pracy, musi jasno wykazać, co wolno, a czego nie. Inaczej nie może wyciągać konsekwencji. Zakaz przekierowania poczty na prywatny adres też jest bezprawny. Sąd mógłby ocenić go jako niezgodny z zasadami współżycia społecznego — uważa Gerard Woźniak, radca prawny z kancelarii Chałas i Wspólnicy.
— Równie dobrze można nakazać w regulaminie mówienie szefowi "dzień dobry" na ulicy — żartuje Piotr Szczeszek, radca prawny z kance- larii Szczeszek i Wspólnicy.
Podkreśla, że kodeks pracy określa przesłanki do dyscyplinarnego zwolnienia jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych. W sądzie pracodawca musiałby udowodnić, że e-mail był nie tylko ciężkim naruszeniem obowiązków pracowniczych, ale także podstawowych. Przekierowanie poczty wbrew regulaminowi daje podstawę do zwolnienia, ale w trybie zwykłym. Podobnie sądzi Katarzyna Dobkowska, radca prawny z kancelarii Domański Zakrzewski Palinka: wykorzystanie skrzynki do celów prywatnych to podstawa najwyżej do rozwiązania umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia. Choć dopuszcza wyjątki.
— Większość firm ma standardowe adresy e-mail — wystarczy wiedzieć, jak ktoś się nazywa i gdzie pracuje i można mu wysłać na służbową skrzynkę prywatny list. Trudno, by za przekierowanie go na prywatną ktoś ponosił jakieś konsekwencje. Niestosowny e-mail? Trudno się domyśleć, o co chodziło autorowi — komentuje pani radca.
Informacja to podstawa
Mimo tych zastrzeżeń prawnicy chwalą TVP za systemowe podejście do problemu.
— Najczęściej polskie firmy, dopiero gdy dojdzie do konfliktu z pracownikiem myślą o regulaminie pracy czy polityce bezpieczeństwa. Gdy sprawa się rozwiąże, bywa że o regulacjach systemowych zapominają — twierdzi Katarzyna Dobkowska.
Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 2007 r., który przyznał rację Lynette Copland, skarżącej m.in. monitoring brytyjskiego Carmarthenshire College, gdzie pracowała, wskazuje, że pracownika trzeba poinformować o takich działaniach.
— Mamy do czynienia z kolizją dwóch dóbr: prawa pracodawcy do zabezpieczenia się przed działaniami pracownika na niekorzyść firmy i prawa pracownika do zachowania prywatności. Bez znajomości kontekstu nie sposób któremuś z tych praw przyznać pierwszeństwo. Trzeba założyć, że oba są równie ważne — mówi Piotr Szczeszek.
Prawnicy są zgodni, że komputery, oprogramowanie i dostęp do internetu, za które płaci firma, są jej własnością, więc ma prawo wpływać na ich wykorzystanie. Tym bardziej że może z tego tytułu ponosić straty.
— Załóżmy, że ktoś za trzy dni idzie na urlop. Wcześniej szef zleca mu skorygowanie jakiejś dokumentacji i daje na to dwa dni. Po dwóch dniach pracownik mówi, że nie zdążył, bo było za dużo błędów. Ale nie wspomina, że przez 40 proc. tego czasu przeglądał strony internetowe biur podróży, bo szukał ciekawych ofert na urlop. Dzięki monitoringowi pracodawca będzie o tym wiedział i ta wiedza będzie istotna nie tylko dla oceny pracownika, ale też dla biznesu firmy. Co z tą wiedzą zrobi pracodawca, to inna sprawa — opowiada Piotr Szczeszek.
— Wyobraźmy sobie, że pracodawca chce zwolnić pracownika, który dość często korzysta z internetu do celów prywatnych. Jeśli tę kwestię ujęto w regulaminie pracy, to praco-dawca zmniejsza ryzyko zakwestionowania przez pracownika zasadności rozwiązania na tej podstawie umowy. W innym przypadku pracownik mógłby dowodzić, że taki sposób korzystania z komputerów jest powszechny, przełożeni o tym wiedzieli i dotąd nie reagowali — czyli b yło to akceptowane przez kierownictwo, więc takie zachowanie pracownika nie może być podstawą do rozwiązania z nim umowy o pracę — dodaje Katarzyna Dobkowska.
Gerard Woźniak mówi, że karą nie musi być zwolnienie, ale np. nagana.
— To nie jest błaha kara. W razie sporu sądowego o zwolnienie w trybie dyscyplinarnym, sąd z pewnością weźmie pod uwagę wcześniejsze nagany za korzystanie z internetu do celów prywatnych — podkreśla Gerard Woźniak.
We własnym interesie
Ciekawe z prawnego punktu widzenia jest korzystanie ze służbowego komputera podczas urlopu. Z jednej strony, pracownik nie pozostaje wtedy do dyspozycji pracodawcy. Z drugiej, firmy raczej nie oczekują od pracowników deponowania na ten czas służbowych laptopów. W domyśle — pracownik może z komputerem robić, co chce. Ale są programy, które automatycznie przysyłają raporty na firmowe serwery przy każdym połączeniu z internetem. A negocjowanie z innym pracodawcą przez służbowy komputer wydaje się co najmniej niestosowne...
Może więc lepiej w ogóle nie korzystać ze służbowego sprzętu do prywatnych celów. Nawet jeśli odchodzi się z pracy w przyjaznej atmosferze, to oddając komputer, intensywnie eksploatowany poza pracą, ryzykuje się, że pozostaną na nim ślady takiego wykorzystywania. Przeciętny użytkownik nie ma bowiem wystarczającej wiedzy technicznej, by usunąć wszystkie ślady. A przecież raczej by nie chciał, aby jego prywatne zdjęcia czy inne dokumenty trafiły w obce ręce.
Kamil Kosiński