Przybył z ziemi włoskiej. Przez dekadę błyszczał i budził pożądanie. Potem jego blask przygasł, ale są tacy, którzy za nim tęsknią.
W połowie 1965 r., kiedy na polskich drogach królowała syrena zapadała polityczna decyzja o rozbudowie Fabryki Samochodów Osobowych na Żeraniu i wdrożeniu licencyjnej produkcji nowego modelu. Wybór padł na Fiata.
Sentymenty i polityka
Włosi wygrali z dwóch powodów. Sentymentalnego, bo hitem przedwojennym był produkowany u nas na licencji fiat 508 (na tę tradycję powoływał się szef turyńskiego koncernu Gianni Agnelli — na zdjęciu o góry), oraz politycznego — ZSRR kupił licencję na fiata 124, co uznano za sygnał, że włoski koncern nie jest wrogiem ideologicznym.
22 grudnia 1965 r. podpisano umowę na produkcję auta — kompilacji modelu 1300/1500 z początku dekady (podwozie) i nowego modelu 125, dopiero wdrażanego (nadwozie). Kilka miesięcy później we włoskich fabrykach Fiata zaczęli się szkolić polscy technicy.
Wyścig z czasem
Włosi niepokoili się krótkim czasem, jaki przeznaczono na uruchomienie montażu, który miał ruszyć w 1967 r. Należało zreorganizować sieć kooperantów FSO, dostarczyć i zainstalować włoskie maszyny na linii produkcyjnej (skądinąd na ich zakup Włosi udzielili takich rabatów, że zwrócił się koszt licencji).
Udało się. 28 listopada pierwszy fiat 125 p wyjechał z FSO. Włosi uznali to za najszybsze uruchomienie produkcji w historii swoich umów licencyjnych. Auto stało się wkrótce hitem eksportowym przede wszystkim w krajach socjalistycznych i krajach Trzeciego Świata, a nawet w Europie Zachodniej sprzedawało się nieźle. W październiku 1970 r. z taśm na Żeraniu zszedł 50- -tysięczny egzemplarz.
Fiat 125 p kosztował 175 tys. zł przy średniej pensji 2,2 tys. zł. Ale pieniądze to nie wszystko. Potrzebny był jeszcze talon. Giełdowa cena auta dochodziła do 300 tys. zł.
Smutne pożegnanie
Ostatni fiat 125 p zjechał z taśm Żerania pod koniec czerwca 1991 r. Fabryka przeżywała przykre zderzenie z gospodarką rynkową, a auto jedynie kształtem przypominało produkt z przełomu lat 60. i 70.
Kolejne przeróbki dyktowane redukcją kosztów powodowały, że samochody stawały się coraz bardziej zawodne i coraz brzydsze. Od 1983 r. turyński koncern przestał firmować auto swą nazwą. Przechrzczono je na FSO 1500. Na ich widok starszym kierowcom kręci się łezka w oku. A co dopiero, jeśli spotkają na drodze oryginalnego fiata z przełomu lat 70. i 80.