Kilka sierpniowych dni 1932 r. uczyniło z Polski potęgę lotniczą. Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura awansowali do rangi bohaterów narodowych.
Porucznik Żwirko był lotnikiem o — jak to określali koledzy — ptasim instynkcie. Wigura konstruktorem lotniczym. Jego dziełem była seria samolotów RWD. Ten duet rozsławił polskie skrzydła.
Bohaterów witało na Polu Mokotowskim kilkadziesiąt tysięcy ludzi, a nagłówki gazet krzyczały „Polska krajem lotniczym”.
Mordercza próba
Rozgrywany w sierpniu 1932 r. trzeci z kolei Challenge Internationale Avions de Tourisme był najważniejszą wówczas imprezą lotniczą, czymś w rodzaju olimpiady dla samolotów turystycznych. Polska nie należała w tej konkurencji do faworytów, uchodzili za nich wówczas raczej Niemcy i Włosi.
Zawody były morderczą próbą. Oceniano samoloty i kunszt pilotów. Wśród konkurencji: m.in. 300-kilometrowy lot na zużycie paliwa, próby jak najkrótszego startu i lądowania, lot z minimalną prędkością nad lotniskiem, wreszcie wyścig na 7,5 tys. km z zaliczeniem międzylądowań i zrzutów meldunków na punktach kontrolnych.
Turniej wiązał się ze sporym ryzykiem. „Lecieliśmy niemal na oślep. Gdy trzeba było przeskoczyć jakiś szczyt albo przełęcz, windowaliśmy się w górę na wysokość oznaczoną na mapie, a gdyśmy sądzili, że już przelecieliśmy ponad nią, schodziliśmy w dół, w każdej chwili przygotowani na to, że wyrżniemy w skały” — pisał o jednym z etapów por. Żwirko. O radarze nikomu się wtedy nie śniło.
Przy takich emocjach inne próby wydawały się banalne. W locie z minimalną prędkością RWD-6 (na zdjęciu u gó- ry) Żwirki i Wigury leciał 57 km/godz., co Żwirko skomentował: „Cyrkowa konkurencja. Jakbym tak wystartował w Warszawie, to by mnie Sendor nagrodził trzymiesięcznym odwachem, a ci tutaj jeszcze biją brawo.” Wyjaśnijmy, Sendor był pułkownikiem lotnictwa. Wcześniej ukarał Żwirkę trzytygodniowym aresztem za ryzykowne akrobacje na niskiej wysokości podczas pokazów lotniczych w Łodzi.
Sukces i tragedia
Polacy zwyciężyli prawie we wszystkich konkurencjach. Oprócz triumfu Żwirki i Wigury Polska wygrała również drużynowo (startowało pięć naszych załóg). Radość nie trwała jednak długo. Żwirko i Wigura zginęli 11 września, lecąc na mityng lotniczy do Pragi.
Została po nich pamięć: Święto Polskiego Lotnictwa 28 sierpnia, ogłoszone na cześć ich triumfu, i parę znakomitych konstrukcji RWD. A także dobra marka polskich lotników, którą umocnili w tragicznych okolicznościach niespełna dekadę później.