Odkąd półtora roku temu prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) została Małgorzata Krasnodębska-Tomkiel, działania tej instytucji nabrały zawrotnego tempa. Prawie codziennie pojawiają się w mediach informacje o ukaranych firmach, horrendalnie wysokich karach, wykrytych kartelach czy innych spektakularnych akcjach UOKiK. Mobilizacja przyniosła rekordowe efekty. W 2009 r. wysokość kar nałożonych przez UOKiK na 512 przedsiębiorców sięgnęła prawie 600 mln zł, czyli niemal tyle, co łącznie w latach 2006-08. Mało tego, firmy również wpłaciły na konto urzędu rekordową kwotę 83 mln zł, czyli więcej niż w ciągu sześciu wcześniejszych lat. Uzasadnione jest więc porównanie prezes UOKiK do Anny Streżyńskiej, szefowej Urzędu Komunikacji Elektronicznej, która bezkompromisowo i odważnie uzdrawia polski rynek telekomunikacyjny.
Oni są skuteczni
UOKiK zajmuje się m.in. wykrywaniem karteli, zmów cenowych, nielegalnych porozumień ograniczających konkurencję i zaburzających wolny rynek, a także uderzających w konsumentów sztucznie windowanymi cenami. Rusza do akcji najczęściej wskutek donosu przedsiębiorcy, który traci pozycję z powodu nielegalnych działań konkurencji. Gdy łamanie prawa się uprawdopodobni, prezes UOKiK nakłada karę. A mogą one sięgać nawet 10 proc. rocznego przychodu firmy. I taka kara pojawiła się w grudniu 2009 r. Jak grom z jasnego nieba spadła na 6 cementowni, którym urząd wymierzył aż 411 mln zł kary za zawarcie zmowy cenowej.
— Naszym zdaniem, te cementownie zawarły tzw. kartel horyzontalny, dzięki któremu opanowały praktycznie 100 proc. rynku produkcji cementu. To najgroźniejsze zjawisko, powodujące całkowite zniszczenie rynku — tłumaczy Małgorzata Krasnodębska-Tomkiel.
Cementownie nie przyznają się do winy. Odwołały się do sądu. Od jego wyroku zależy, czy tę ogromną kwotę będą musiały zapłacić.
W ostatnich latach wiele firm przegrało z UOKiK i było zmuszonych przez sąd do wyłożenia dużych sum za łamanie prawa. Rekordzistą są PKP Cargo, które odchudziły swój portfel o 37,5 mln zł. Tuż za nimi jest TP, firma bodajże najczęściej nękana przez UOKiK. Zapłaciła już 33,9 mln zł. Na trzecim miejscu w tym niechlubnym rankingu znajduje się Canal + Cyfrowy z kwotą 7,3 mln zł. Następna jest Poczta Polska (wysupłała 3,2 mln zł).
Obecnie roczny budżet UOKiK wynosi około 50 mln zł. Jego 300 pracowników zarabia więc na siebie z nawiązką.
Zysk się liczy
Znaczenie UOKiK dla polskiego wolnego rynku podkreśla Bohdan Wyżnikiewicz, wiceprezes Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową.
— W innych krajach UE prawo antymonopolowe jest restrykcyjne, a instytucje je chroniące cieszą się dużym prestiżem. Choć i tam zdarzają się nieprawidłowości. W Polsce natomiast to prawo nie jest właściwie przestrzegane, a nawet dość często łamane. Rola UOKiK jest więc poważna i ten urząd buduje sobie coraz mocniejszą pozycję — mówi Bohdan Wyżnikiewicz.
Jego zdaniem, urząd ma jeszcze wiele do zrobienia.
— Wiem o wielu zmowach cenowych, lecz nie mogę o nich mówić, bo jeszcze ktoś poda mnie do sądu. Jednak z całą odpowiedzialnością twierdzę, że w naszym kraju jest ich mnóstwo, najwięcej w branży produkcji materiałów budowlanych oraz farb i lakierów. Kary karami, ale przed UOKiK jeszcze daleka droga. Wielu firmom opłaca się łamać przepisy, bo zyski, które dzięki temu osiągają, znacznie przewyższają potencjalne kary. A udowodnienie kartelu jest ogromnie trudne — mówi Bohdan Wyżnikiewicz.
CV
Małgorzata Krasnodębska-Tomkiel jest doktorem prawa. Związana jest z UOKiK od 1998 r. Od 21 czerwca 2007 r. była wiceprezesem nadzorującym prace departamentów: ochrony konkurencji, prawnego i orzecznictwa europejskiego oraz nadzoru rynku. Na stanowisko prezesa powołał ją premier Donald Tusk 4 czerwca 2008 r. Zastąpiła Marka Niechciała, szefującego UOKiK z nadania PiS.
Jest także wykładowcą prawa wspólnotowego oraz antymonopolowego na Uniwersytecie Warszawskim, w Szkole Głównej Handlowej i Krajowej Szkole Administracji Publicznej.
