Ushuaia, najbardziej na południe wysunięte miasto globu. Dalej leżą tylko Przylądek Horn i Antarktyda. Wyspiarze wiedzą, jak to promocyjnie wykorzystać…
Każdy, kto choć trochę interesuje się żeglarstwem, słyszał o budzącym grozę przylądku Horn, wyznaczającym granicę między dwoma oceanami: Pacyfikiem i Atlantykiem. Opłynięcie go uznawane jest za wyzwanie porównywalne ze zdobyciem Mount Everestu.
— To miejsce słynie z kapryśnych i niebezpiecznych warunków pogodowych — sztormów z 16-metrowymi falami, silnych wiatrów... Dawniej było jedyną drogą dla żaglowców płynących z Europy do Kalifornii — w czasach gorączki złota woziły tędy poszukiwaczy i zaopatrzenie. Nawet dziś, gdy sporządza się mapy pogody, wydaje komunikaty i ostrzeżenia nawigacyjne, przylądek Horn budzi wśród ludzi morza respekt i chęć zmierzenia się z jego humorami. Oczywiście, organizowane są także rejsy komercyjne — jachty stojące w Ushuaia czekają na dobrą pogodę i przy optymalnych warunkach biorą turystów. Ale to nie ma nic wspólnego z wyczynem — uważa Monika Witkowska, dziennikarka i pilotka wycieczek turystycznych.
Ten przylądek to najdalej na południe wysunięty skrawek Ameryki Południowej (leży na 55° 59’ szerokości geograficznej południowej). Pierwszy opłynął go —26 lipca 1616 r. — holenderski żeglarz Willem Schouten, nazywając Hornem na cześć miasta Hoorn, z którego pochodził. Samotna, pionowa ściana wznosząca się na wysokość 425 m wystrzela z małej, skalistej wysepki Horn. Można na nią zejść z pokładu, o ile zbytnio nie wieje…
Kolonia karna
Pierwsi Europejczycy — Magellan i jego załoga — dopłynęli do archipelagu, w którym leży Horn, prawie sto lat przed Schoutenem — w 1520 r. Oczom ich ukazały się ogniska rozpalone na brzegach przez Indian, którzy mimo ostrego, zimnego klimatu nie mieli na sobie ubrań. Nazwa największej wyspy — i całego archipelagu — Ziemia Ognista, upamiętnia ten widok.
— Tak ogrzewali się Indianie z plemienia Yamana. Żywili się skorupiakami, rybami i morskimi ssakami, a przemieszczali czółnami, toteż nazywano ich „kajakowymi Indianami”, w odróżnieniu od przedstawicieli plemienia Selknam, pozostających stale na lądzie i polujących na podobne do lamy guanaco. Niestety, na Ziemi Ognistej Indian czystej krwi już nie ma. Wytrzebiły ich choroby przywiezione przez białych osadników — ubolewa Monika Witkowska.
Ze względu na trudne warunki — porywiste wichry, śniegi, izolację — wyspy skolonizowano dopiero w drugiej połowie XIX wieku. Dziś archipelag — podzielony między Argentynę i Chile — zamieszkuje głównie ludność pochodzenia europejskiego. Wielu przyjechało tu za chlebem — jak Chorwaci osiadli w jednym z miasteczek po chilijskiej stronie. Wszędzie rozbrzmiewa chorwacki język, widoczne są chorwackie nazwy i flagi...
— Pod koniec XIX stulecia Brytyjczycy założyli w mieście Ushuaia na Ziemi Ognistej kolonię karną. Wprawdzie od 1947 r. skazańców już nie ma, ale więzienie — cieszące się niegdyś sławą miejsca, z którego nie da się uciec — pozostało. Przerobione na muzeum, stanowi dziś jedną z głównych atrakcji wyspy. Dawne cele mieszczą m.in. ciekawą ekspozycję poświęconą badaniom antarktycznym. Także samo Ushuaia — malownicze miasteczko wciśnięte między ośnieżone szczyty gór i rozfalowane wody Kanału Beagle — warte jest spaceru. Kolorowe domki i mnóstwo kwiatów robią wesołe wrażenie, zwłaszcza przy ładnej pogodzie —opowiada Monika Witkowska.
Miasto leży na 54° 50’ szerokości geograficznej południowej — świadomość, że to już „koniec świata”, przyciąga turystów jak magnes. Z myślą o nich postawiono planszę, przy której — wkładając głowę w wycięte otwory — można się sfotografować, wyglądając jakby się stało na krańcu ziemi. Urządzono też Muzeum Końca Świata — zobaczy się tu m.in. kopię statku H.M.S. Beagle, którym przypłynął na te ziemie (w latach 30. XIX wieku) Karol Darwin, badający zwyczaje indiańskich plemion. Wielką atrakcją jest przejażdżka Pociągiem Końca Świata — startującym oczywiście ze stacji Koniec Świata — do odległego o 12 km od miasta Parku Narodowego Ziemi Ognistej. Założony w 1960 r., obejmuje Andy Południowe, polodowcowe jezioro Fagnano i skraj kanału Beagle. Wąskotorówka, służąca niegdyś więźniom pracującym przy wycince lasu do transportu drewna, wozi dziś turystów na widokowe wycieczki. Sunie niespiesznie, zatrzymując się przy ciekawostkach krajobrazowych — wodospadach, kopulastych lodowcach, ładnych jeziorkach…
Wrota do Antarktydy
— Nieopodal Ushuaia urywa się nawet szosa — i to nie byle jaka droga, lecz końcówka słynnej Panamericany, biegnącej przez obydwie Ameryki. Między Ziemią Ognistą a Alaską pokonuje ona 17 848 km! Inne dystanse też robią wrażenie. Wystarczy spojrzeć na ustawione przy głównej ulicy Ushuaia drogowskazy ze strzałkami: Berlin — 14105 km, Buenos Aires — 3040 km, Sydney — 9500 km, Biegun Południowy — 3926 km. Za to całkiem blisko, bo około 1000 km, jest stąd do brzegów Antarktydy. Czasami w mieście czuć jej mroźny powiew… —opisuje Monika Witkowska.
Ta bliskość to kolejny powód najazdu gości — bogaci podróżnicy wyruszają z Ushuaia na Antarktydę. Lodołamaczami przystosowanymi do przewozu turystów — cena last minute za 10-dniowy rejs to 2 tys. USD — albo helikopterami, wykładając na to z kieszeni 3 tys. USD.
— Ci, których na taką wyprawę nie stać, wybierają wycieczkowe rejsy stateczkiem po okolicznych wodach. Płyną do kolonii pingwinów Magellana, by z bliska przyjrzeć się życiu tych sympatycznych, niewielkich ptaszków, osiągających zaledwie 70 cm wysokości i 4-5 kg wagi. Pingwinki te przebywają na wybrzeżu tylko latem, potem ruszają na kilka miesięcy w morze. Po drodze turyści oglądają także wyspę pełną kormoranów i drugą — z lwami morskimi, które mimo potężnych tułowi świetnie sobie radzą przy wchodzeniu na skały. Przewodnik pokazuje również malowniczą latarnię morską. Nietrudno zgadnąć, jak się nazywa — to Latarnia Końca Świata… — dodaje Monika Witkowska.
Bobry przy pracy
Krajobrazy — puste, bezkresne przestrzenie ciągnące się po horyzont. I zachwycająca surowym pięknem, nieskażona przyroda. Dla wielu globtroterów to najważniejszy powód, by odwiedzić Ziemię Ognistą.
— W Europie takiej dzikości już się nie uświadczy — uważa Piotr Dymus, kierownik ds. marketingu w firmie Marubeni.
Trekking po — jakżeby inaczej — najbardziej na południe wysuniętych łańcuchach Andów, zapamiętał jako wyprawę życia…
— Góry Ziemi Ognistej ze skalistymi, postrzępionymi szczytami przypominają nasze Tatry. Ich dolne partie porastają lasy bukowe, tworzące miejscami gąszcz nie do przebycia. Jest też wilgotno, bo doliny przecinają liczne rzeki i jeziora. Niedostępność gór i to, że przemierza się wyspę, sprawia, że trekkingi są dość krótkie. Wędrowcy wybierają z kilku zaledwie tras opisanych w przewodniku. Szczyty są niewysokie — nieco ponad 2 tys. m — lecz wcale nie łatwe. Było trochę błądzenia w nieznanym terenie… Ale nie dla zdobywania wysokości tam się jedzie. Kusi dzikość tych gór. Podczas czterodniowej wyprawy nie spotkaliśmy ani jednego człowieka! Przybłąkał się za to pies. Towarzyszył nam przez całą drogę, bardzo niezadowolony, kiedy trzeba było przeprawiać się przez rzeki — wspomina Piotr Dymus.
Nie natknęli się też na żadną infrastrukturę — nieśli własny namiot, prowiant, sprzęt biwakowy. I choć był koniec marca — czyli lokalna jesień — przeprawiali się przez ośnieżone już przełęcze.
— Ale na torfowiskach, w wilgotnych dolinach rzek, wciąż kwitła bujna roślinność. Wrzosy i inne czerwono-fioletowe kwiatki niesamowicie wyglądały o wschodzie i zachodzie słońca... Południowa część wyspy — gdzie w odróżnieniu od bardziej stepowej północy jest więcej lasów, jezior i gór — zaskakuje też pejzażem zmodyfikowanym przez bobry. Zwierzęta te, sprowadzone kiedyś z Kanady, by wzbogacić lokalną faunę, bardzo się rozpleniły. Pobudowały tamy na rzekach i strumieniach, zamieniając doliny w bagna i trzęsawiska. Wiele jezior to także efekt ich pracy. Podobnie jak lasy kikutów — obumarłych drzew, zatopionych przez bobrze tamy — wyjaśnia Piotr Dymus.
Prócz bobrów, na Ziemi Ognistej spotyka się pudu, nutrie, szynszyle, pumy, wilki patagońskie, lisy polarne, lwy morskie, pingwiny Magellana, kormorany, andyjskie kondory, albatrosy. Wyspiarze hodują owce i strusie, trzymają też chętnie psy zaprzęgowe.
— Interior Ziemi Ognistej kryje farmy psów husky. Przejażdżka ciągniętymi przez nie saniami, lub — w zależności od pory roku — wózkami, to kolejna turystyczna atrakcja. Taka wycieczka obejmuje zazwyczaj obiad w hacjendzie — podają wtedy słynne argentyńskie steki. Całe woły rozpostarte na wielkich rożnach to niezapomniany widok! — wspomina Monika Witkowska.
Najwięcej ludzi odwiedza Ziemię Ognistą w porze lokalnego lata — od grudnia do końca lutego. Ale wyjazd w czasie polskich wakacji też będzie ciekawy, zwłaszcza dla amatorów desek — skute mrozem i zasypane śniegiem górskie doliny przyciągają miłośników biegówek, a stok na lodowcu Martial powyżej Ushuaia to raj dla narciarzy zjazdowych. Niezbyt trudna to trasa, lecz z zapierającymi dech widokami na kanał Beagle i zamykające horyzont sąsiednie wyspy — Hoste i Navarino.