Problem dotyczy w szczególności tego, czy możliwe jest pociągnięcie piastuna spółki do odpowiedzialności za działanie, które co prawda nie narusza konkretnego przepisu prawa, statutu lub umowy spółki, ale jednocześnie jest całkowicie nieracjonalne ekonomicznie i powoduje powstanie po stronie spółki szkody.
W orzecznictwie przyjmuje się, że konstruując roszczenie przeciwko członkowi organu, należy wskazać, na czym polegała sprzeczność jego zachowania z oznaczonym przepisem prawa lub postanowieniem statutu bądź umowy spółki. Podążając za tym poglądem, można dojść do absurdalnych wniosków, że nawet w przypadku podejmowania całkowicie bezsensownych decyzji nie byłoby możliwe przypisanie takiej osobie odpowiedzialności, ponieważ nie narusza ona żadnych konkretnych przepisów, np. zarząd nie zwalnia pracownika, który kradnie, gdyż nie ma przepisu, który ustanawiałby wprost obowiązek zwalniania z pracy pracownika dokonującego kradzieży.
Krytykowany pogląd pomija całkowicie fakt, że z momentem wyrażenia zgody na objęcie funkcji w organach spółki pomiędzy spółką a członkiem jej organu powstaje umowny stosunek zobowiązaniowy, którego głównym przedmiotem jest obowiązek pieczy nad majątkiem spółki i działania w celu jego zwiększenia (swoiste powiernictwo). Treść powstałego stosunku zobowiązaniowego jest uzupełniana przez przepisy prawa oraz postanowienia statutu lub umowy spółki (art. 293 § 1 k.s.h. oraz art. 483 § 1 k.s.h.). Na jego powstanie w żadnym razie nie wpływa, istniejący najczęściej obok, stosunek prawny wynikający z innej umowy, np. kontraktu menedżerskiego, który może wprowadzać dodatkowe prawa i obowiązki pomiędzy spółką a członkiem jej organu.
Jeżeli postawimy sprawę w ten sposób, stanie się zupełnie oczywiste, że członek organu ponosi odpowiedzialność za naruszenie opisanych obowiązków na zasadzie odpowiedzialności kontraktowej, obejmującej nie tylko treść przepisów prawnych oraz postanowień aktów wewnętrznych spółki, ale także związanych z wyrażeniem przez taką osobę zgody na objęcie funkcji na podstawie stosunku umownego (art. 471 k.c.). Ponieważ zasiadanie w organach spółki nie jest świadczeniem jednorazowym, ale ciągłym, na jego treść składa się wiele obowiązków podjęcia konkretnych czynności, które aktualizują się w czasie, np. obowiązek prowadzenia negocjacji w należyty sposób czy też dokonania odpowiednich zmian personalnych. Miarą, jaką powinno oceniać się wykonanie tych obowiązków, jest model racjonalnego biznesmena (ang. business judgement rule). Innymi słowy, dokonując oceny, należy postawić pytanie, czy z perspektywy racjonalnego biznesmena, dysponującego taką samą ilością informacji, podjęte działanie lub zaniechanie było prawidłowe. Jeżeli nie, członek organu będzie odpowiadał wobec spółki za szkodę spowodowaną niedochowaniem należytej staranności.
MARCIN HOTEL
Kancelaria Chabasiewicz, Kowalska i Partnerzy