Chcesz poznać wpływ inwestycji na wzrost zatrudnienia w regionie? Model ci to wyliczy.
Za pomocą setek tysięcy matematycznych równań można przewidzieć skutki ekonomiczne podejmowanych decyzji.
Wielu inwestorów marzy o szklanej kuli, która pokaże im wpływ inwestycji na gospodarkę, na ludzi, na region, w którym chcą ulokować pieniądze. Teraz to już nie mrzonki. Są eksperci, którzy potrafią to wyliczyć. Należy do nich dr Katarzyna Zawalińska, zastępca dyrektora Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk.
— Przygotowany przeze mnie model matematyczny RegPOL ma prawie 400 tys. równań. To miniaturka gospodarki, odwzorowująca wszystkie jej zależności ekonomiczne. Pokazuje, jak dana inwestycja wpłynie na gospodarkę, na ile przyczyni się do wzrostu jej PKB, zatrudnienia w poszczególnych sektorach i generalnie jak zmieni oblicze regionu — wylicza Katarzyna Zawalińska.
W ogóle i w szczególe
Model jest bardzo szczegółowy. Pokazuje wynik nie tylko na poziomie kraju (np. jak inwestycja wpłynie na wzrost PKB), ale schodzi na poziom regionalny (np. jak dany projekt wpłynie na wzrost zatrudnienia np. w województwie mazowieckim). Za pomocą modelu można też pokazać wpływ inwestycji na powiaty, a nawet gminy. Przedstawia też poszczególne sektory gospodarki — od administracji publicznej przez usługi po przemysł stoczniowy.
Jak tłumaczy Jan Hagemejer z Narodowego Banku Polskiego, modele równowagi ogólnej (CGE — computable general equilibrium) są przydatne ze względu na to, że można przy ich pomocy symulować zmiany w gospodarce o charakterze zewnętrznym (np. zmiany w podatkach, cłach itp.) z uwzględnieniem rozprzestrzeniania się szoków przez wszystkie sektory gospodarki realnej, gospodarstwa domowe itd., itp.
— Modele tego typu raczej nie są przydatne dla indywidualnych inwestorów, a ich zastosowanie ogranicza się głównie do podmiotów czy instytucji, których działania mogą mieć wpływ na całą gospodarkę np. przedsiębiorstwa energetyczne, wydobywcze itp. — mówi Jan Hagemejer.
Jednak informacje o wpływie inwestycji na lokalną społeczność mogą być przydatne także dla korporacji.
— Ostatnio zgłosił się do mnie inwestor, pytając o analizę dla dużego domu handlowego. Lokalne władze nie chciały się zgodzić na tę inwestycję, a przygotowany przeze mnie model miał je przekonać, że będzie korzystna dla tamtejszej społeczności — mówi Katarzyna Zawalińska.
Tego typu wyliczenia pomagają lepiej podejmować decyzje. Są popularne w USA, Europie Zachodniej czy Australii. Komisja Europejska przeprowadza tego typu analizy, by ocenić każdą nową inicjatywę czy inwestycję. Dzięki temu jej dokumenty mogą pokazać wpływ danej zmiany politycznej na gospodarkę i ludność w przeliczeniu na miliony czy miliardy euro. W Polsce tego typu analizy przeprowadzają NBP, Ministerstwo Finansów oraz instytucje oceniające wpływ funduszy unijnych na gospodarkę — choćby Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Tego typu analizami podpierało się niedawno Ministerstwo Rolnictwa.
Zachód to kupił
Ciekawe przykłady zastosowania takich analiz można znaleźć w Finlandii. Naukowcy pomagali władzom wybierać lokalizację elektrowni atomowej, oceniali reformę polityki ubezpieczeń społecznych, zastanawiali się nad efektem budowy parku rozrywki i kompleksu sportowego Simpsiö i NovaPark, skutkami budowy autostrady, czy nad zwiększeniem potencjału bioenergetycznego kraju. Dzięki takim analizom już nie trzeba uczyć się na błędach. Można je przewidzieć. Tak się stało w fińskim Raahe, gdzie lokalne władze chciały zamknąć Wyższą Szkołę Inżynierii i Biznesu. Teoretycznie był to dobry krok prowadzący do racjonalizacji wydatków władz lokalnych. Ale wyliczenia pokazały, że zamknięcie szkoły spowoduje utratę tylu miejsc pracy oraz taki odpływ ludności z regionu, że bardziej opłaci się utrzymywać szkołę. Ostatecznie władze jej nie zamknęły.
Co na to polscy samorządowcy? Są zainteresowani.
— Nikt nie przewidział, że wejście KGHM spowoduje tak dynamiczny rozwój Polkowic — w ciągu 20 lat liczba mieszkańców wzrosła dziesięciokrotnie. Gmina rozkwita dzięki specjalnej strefie ekonomicznej, budujemy park inwestycyjny, dużo nowych mieszkań. Tego typu analizy mogłyby nas jeszcze bardziej zmobilizować do poszukiwania inwestorów i ukierunkować nasze wysiłki na konkretne sektory — mówi Ewa Szczecińska, rzecznik Urzędu Gminy Polkowice.
— Wszystko zależy od ceny. Ale tego typu badania brzmią interesująco. Mogą być pomocne w podejmowaniu kluczowych, przyszłościowych decyzji, a to przecież nie jest łatwe — mówi Marek Nawara, marszałek województwa małopolskiego.
A ile kosztuje taka analiza?
— W Finlandii — około 10-15 tys. EUR — mówi dyplomatycznie Katarzyna Zawalińska.
Jak to się liczy?
Regionalne modele równowagi ogólnej CGE są najbardziej wszechstronnymi naukowymi narzędziami ilościowymi wykorzystywanymi do oceny wpływu inwestycji na gospodarki regionów. Opierają się na bardzo szczegółowych danych statystycznych dotyczących przepływów między wszystkimi sektorami i podmiotami gospodarczymi w danym regionie i między regionami. Za pomocą równań matematycznych odwzorowują też zachowania wszystkich aktorów gospodarczych, są więc dobrym sposobem oceny krótko- i długoterminowych efektów bezpośrednich danej inwestycji i wpływu na pozostałe sektory.
Kopalnia jak z modelu
Przy pomocy regionalnego modelu dla Finlandii (RegFIN) naukowcy przewidzieli wpływ budowy kopalni niklu w miejscowości Talvivaara na gospodarkę i lokalną społeczność. Wyliczyli, że w latach 2007-15 inwestycja przyczyni się do powstania ponad 3 tys. miejsc pracy nie tylko w kopalnictwie, lecz również w innych sektorach. Ponadto znacząco zwiększy wzrost gospodarczy w regionie, a sama kopalnia będzie miała wysokie zyski. Analiza pomogła władzom podjąć decyzję o wybudowaniu kopalni.