Bez większego rozgłosu dzisiaj upływa dziesiąta rocznica ustawy z 18 lipca 1998 r. o nowym podziale administracyjnym kraju. Zgodnie z tą ustawą Polska wróciła od 1 stycznia 1999 r. do podziału trzystopniowego — na województwa, powiaty i gminy. Z tym że nie było to proste odtworzenie jednostek istniejących do 1975 r., które Edward Gierek na wzór francuski zastąpił 49 małymi województwami.
Efektywność reformy z 1998 r. już na samym starcie — i właściwie przez całą minioną dekadę — skażona została gigantycznymi sporami na temat liczby oraz siedzib województw i powiatów. Lokalne środowiska doskonale zdawały sobie sprawę, że mimo szczytnych haseł oraz pewnych mechanizmów zabezpieczających w systemie finansowania samorządu terytorialnego siedziby władz będą się rozwijać szybciej, jako że nie ma grabi, które grabią od siebie.
Do kłótni o liczbę województw włączył się prezydent Aleksander Kwaśniewski, który zawetował pierwotny podział na 12 większych województw. W końcu stanęło na 16 województwach, a ostatnim szczęśliwcem wpisanym na listę okazało się świętokrzyskie. Na niepodległość nie zdołało się wybić jedynie środkowopomorskie, rozdarte między Gdańsk a Szczecin. Ale Słupsk z Koszalinem nadal nie składają broni — i trudno im się dziwić, bo na jakich niby zasadach Kielce awansowano do rangi wojewódzkiej, a ich regionu nie?
Po doświadczeniach wojewódzkich stało się jasne, że gdyby parlament miał w załączniku przyjąć również podział kraju na powiaty — to ustawa nigdy nie zostałaby uchwalona. Dlatego siatkę powiatową ustawa powierzyła Radzie Ministrów, która przyjęła podział rozporządzeniem, popełniając wiele błędów. W ostatniej chwili jedne planowane powiaty przepadły, za to inne się objawiły. Akademickim przykładem jest powiat tatrzański z siedzibą w Zakopanem, utworzony ku zaskoczeniu i utrapieniu innych gmin, do których również należą fragmenty Tatr — takich jak Poronin czy Bukowina Tatrzańska.
Z perspektywy lat największym absurdem podziału z 1998 r. jest wtłoczenie morskiego Elbląga do województwa warmińsko-mazurskiego. Z kolei na poziomie powiatowym rekordową bzdurą było rozcięcie obszaru Huty Katowice między nie tylko dwa powiaty, ale też dwa województwa — i zesłanie miasta Sławków, gdzie kończy się linia hutniczo-siarkowa, do województwa małopolskiego. Ale też po trzech latach sytuacja wróciła tam do normy, a Sławków do Śląska. Podobnych sporów i krzywd jest do dzisiaj bez liku.
Prawdziwą zakałą podziału administracyjnego Polski jawi się utrzymanie faktycznego podziału czterostopniowego. W siedzibach byłych małych województw wciąż istnieją tzw. delegatury urzędów wojewódzkich i marszałkowskich. Ich likwidację podnosiły kolejne ekipy rządowe, ale bały się tej struktury ruszyć. W zamierzeniach gabinetu Donalda Tuska o likwidacji delegatur nic nie słychać. Drugim administracyjnym garbem jest istnienie na poziomie wojewódzkim podwójnej struktury — rządowych urzędów wojewódzkich oraz samorządowych urzędów marszałkowskich. Ich zadania wciąż się zazębiają i dublują, a statystyczny obywatel nie ma pojęcia, czym się różnią i który jakimi sprawami się zajmuje.
Jacek Zalewski