Przedsiębiorcy chcą inwestować w obiekty rekreacyjne. Ogranicza ich prawo zamówień publicznych i partnerstwo publiczno-prywatne.
Polscy piłkarze grają słabo, lekkoatleci nie dorastają do pięt poprzednikom z legendarnego wunderteamu. Jeszcze u progu transformacji dzieci — od wielkiego miasta po małą wioskę — biegały za piłką, żyjąc legendą van Bastena, Gullita, Cantony czy Bońka. Teraz wystarczy, że włączą komputer i odjadą w wirtualny świat. Gdzie tu miejsce na sportowy biznes? Okazuje się, że jednak nie jest aż tak źle, jak się wydaje.
— Kiedyś w samorządach była era inwestycji w oczyszczalnie ścieków i budowę szkół. Teraz nastała era inwestycji w infrastrukturę sportową — twierdzi Marek Wójcik, ekspert ze Związku Powiatów Polskich.
Samorządy coraz częściej budują boiska, stadiony lekkoatletyczne czy pływalnie, na których trenują przyszli następcy Otylii Jędrzejczak i Bartosza Kizierowskiego. Tyle że to wciąż kropla w morzu potrzeb. Poza tym na zachodzie Europy i w USA od dawna nawet amatorzy uprawiają sport na nawierzchniach i stadionach o najwyższej jakości. Trwałość takiego obiektu szacuje się średnio na 50 lat. W Polsce to wciąż rzadkość.
— Rynek zachodni zweryfikował technologie, które stosujemy teraz w Polsce, ale niewiele gmin jeszcze na to stać — przyznaje Konrad Sobecki, prezes firmy Tamex Obiekty Sportowe.
Jego firma w osiem lat wybudowała około 350 obiektów sportowych (boiska piłkarskie, bieżnie, korty tenisowe). Jeszcze w 2002 r. jej obroty wynosiły 8,5 mln zł, by przez trzy lata wzrosnąć do 27,5 mln zł.
Ryba bez głowy
Znawcy branży podkreślają, że mała liczba obiektów sportowych wynika m.in. z zaniedbań polskich władz. W przyjętym przez rząd pod koniec czerwca projekcie „Strategii rozwoju kraju na lata 2007-2015” o aktywności fizycznej społeczeństwa i wynikających z tego potrzebach wspomina się raptem dwukrotnie i to pobieżnie. Ale także samorządowcy nie wykorzystują w pełni możliwości dofinansowania inwestycji sportowych z funduszy unijnych czy z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej (Totalizatora Sportowego). Niekiedy zaś budują tanio, ale kiepsko.
— Ciągle brakuje nam administracyjnie ustalonych minimalnych progów jakościowych w budownictwie sportowym. To trzeba koniecznie zmienić — apeluje Konrad Sobecki.
Wspiera go Polski Klub Infrastruktury Sportowej (PKIS), który występuje w takich sprawach do Ministerstwa Sportu w imieniu przedsiębiorców, a także przedstawicieli niektórych gmin i miast.
— Problemem jest też coroczne planowanie i rozliczanie budżetu gminy. Często jest to powodem zmniejszenia rozmachu planowanej inwestycji, obniżenia jej standardu i jakości — dodaje Konrad Sobecki.
Na szczęście coraz więcej samorządowców rozumie, że dalekowzroczne plany przynoszą korzyści.
— Jeśli gmina właściwie zaplanuje inwestycję już na etapie studialnym i będzie znała jej koszt, to może prawidłowo przygotować specyfikację i procedurę przetargową. To daje szansę na profesjonalne zrealizowanie inwestycji — podkreśla Marek Zdziebłowski, prezes PKIS.
Kulejące partnerstwo
Niestety, prawo zamówień publicznych preferuje zazwyczaj firmy, które dają najniższą cenę. Inne parametry przetargowe są raczej drugorzędne. Nie ułatwia to, szczególnie większym przedsiębiorcom, zarabiania na realizacji dobrej jakości projektów sportowych dla podmiotów publicznych. A te są w ponad 90 proc. naturalnymi partnerami biznesu.
Problemem jest też dopiero u nas raczkujące partnerstwo publiczno-prywatne. Wiele gmin nie chce wchodzić w takie relacje biznesowe, obawiając się posądzenia o korupcję. Opory mają też przedsiębiorcy, a przepisy o partnerstwie — polskie i unijne — są u nas na razie w zasadzie martwe.
— Nadal brakuje dobrych wzorów i właściwego klimatu do inwestycji w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego — przyznaje Marek Wójcik.
Jak zatem inwestorzy dogadują się z władzami lokalnymi? Gmina, która wybudowała szkołę dla kilkuset uczniów, po jakimś czasie decyduje się na budowę także sali gimnastycznej, boiska czy bieżni. I tak, chciał nie chciał, do partnerstwa w końcu dochodzi — choć nie zawsze opłacalnego dla obu stron. Dla samorządów dlatego, że mieszkańcy mogą nie chcieć korzystać z kiepskiej jakości obiektów, a te przecież trzeba utrzymać. Dla przedsiębiorców — bo zrażają ich warunki prawne (wynikające z prawa zamówień publicznych) i finansowe, związane czasami z zaniżonym kosztem inwestycji. Na szczęście coraz więcej gmin stawia na jakość obiektów sportowych, a przedsiębiorcy nie rezygnują z budowania kolejnych. W ostatnich kilku latach powstało ich w Polsce blisko tysiąc.
Okiem praktyka
Trzeba znaleźć dobry sposób
W dziewięć lat w naszej gminie powstało osiem sal gimnastycznych, sześć boisk szkolnych i kryta pływalnia ogrzewana energią słoneczną. Dwie sale uzyskały dofinansowanie ze środków Totalizatora Sportowego, a basen z funduszu SAPARD i z WFOŚ. Mogąc liczyć jedynie na dofinansowanie jednej, dwóch inwestycji rocznie, postawiliśmy na obniżenie kosztów, przy zachowaniu jak najwyższych standardów. Udało się dzięki wykorzystaniu dobrych, ale tanich technologii i niekonwencjonalnych metod: braku generalnego wykonawcy, koordynacji robót przez gminę przy zachowaniu prawa zamówień publicznych. Wykonawcami były miejscowe firmy rzemieślnicze, do pracy zatrudniliśmy mieszkańców gminy. Wszystkie inwestycje kosztowały nas w sumie 13 mln zł.
Jerzy Lysy
wójt gminy Bochnia (woj. małopolskie)