Addis Abeba znaczy Nowy Kwiat. Powstała z miłości stolica Etiopii to dar króla Menelika II dla żony Taitu.
Cesarzowa sama wybrała miejsce: pustynną i słoneczną równinę Finfinnie, słynącą z gorących źródeł siarkowych — znakomitych na cerę. Miasto wyrosło w 1887 r., a w ciągu kilku lat zagospodarowano i pustynię. Obsadzona sprowadzonymi z Australii drzewami zmieniła się w eukaliptusowy gaj.
Niewygasły kult
— Nic nie zostało z romantycznej aury, ale miasta ominąć nie sposób. Wszak stąd rządził Etiopią cesarz Hajle Sellasje, którego tron i grób można zobaczyć w katedrze Świętej Trójcy, w jego dawnym pałacu zaś urządzono Muzeum Etnologiczne. Ludzie z wielkim szacunkiem wyrażają się o byłym władcy — pamiętają, że wprowadził kraj na arenę międzynarodową. To ikona Etiopczyków! Nie znoszą za to „Cesarza” Ryszarda Kapuścińskiego. Według nich, to literacka fikcja — twierdzi Krzysztof Kobus, fotograf i podróżnik.
Obrazy poświęcone Hajle Sellasje znajdzie się w kościołach, a nawet w mauzoleum Menelika, poprzedniego władcy kraju.
— Charakterystyczny motyw tych dzieł to cesarz przemawiający na zgromadzeniu Ligi Narodów, wkrótce po włoskiej agresji. Jeden z nielicznych momentów, gdy Etiopię zauważono na forum międzynarodowym — dodaje Anna Olej-Kobus, fotograf i podróżnik.
Warto też zobaczyć w Muzeum Narodowym szkielet Lucy — hominida sprzed 3,5 mln lat, znalezionego w rejonie Afar w Etiopii.
— Fascynujące są opowieści przewodnika, w jaki sposób Lucy chodziła, jak zbierała pożywienie... Niesamowite, że przeszłość da się odczytać z garstki kości — dziwi się Anna Olej-Kobus.
Kto lubi zanurzyć się w lokalną atmosferę, powinien zajrzeć na Merkato — największe targowisko Afryki. Tu kupisz wszystko: od igły po wielbłąda.
— Męczące. Jak nasz stadion X-lecia. Budy, handlarze, tłum... Lepiej powłóczyć się po Parku Narodowym Awash — to zaledwie 4 godziny jazdy od Addis Abeby. Zobaczy się zwierzęta na wolności: antylopy, gazele, jeżozwierze, żółwie... — zachęca Anna Olej-Kobus.
Biwakowanie w kępie nad rzeką Awash — ciemnobrązowej od mułu, z uroczym wodospadem — przynosi niespodzianki. Od samego rana przychodzą tu łasuchować małpy. Miło obserwować tę kolonię — samce i matki z wczepionymi w nie maleństwami — choć trzeba pilnie baczyć na swoje mienie!
— Co nie przywiązane, wnet znika w koronach drzew, gdzie jest wnikliwie badane — aparaty fotograficzne, susząca się na sznurze bielizna... Małpom wszystko jedno, co łapią — wspomina podróżniczka.
Dymiące wody
Po ogromnym jeziorze Tana — źródle Nilu Błękitnego — rybacy wciąż pływają w tankwach, łodziach plecionych z papirusu. Wśród atrakcji — karmienie pe-likanów oraz wioska wyplata- czy tankw. Przepłynięcie się pa- pirusową łupinką to też kawał egzotyki!
— Łódka podsiąka wodą, pasażer ma mokre nogi. Ale, choć mało stabilne, tankwy są niemal niezatapialne — zapewnia Anna Olej-Kobus.
Jezioro zawdzięcza sławę 37 wyspom, na których przed wiekami wzniesiono klasztory. Przechowuje się w nich tysiącletnie manuskrypty, ozdobne krzyże i korony cesarskie. Ponoć przez 800 lat w jednym z klasztorów spoczywała Arka Przymierza, zanim w IV wieku król Ezan zabrał ją do Aksum, gdzie jakoby pozostaje do dziś... Piękną legendę opowiada się też o klasztorze Tana Kirkos — Matka Boska w drodze z Egiptu miała tu zostawić naszyjnik, którym dotąd opiekują się kapłani. Do klasztorów na jeziorze trudno jednak dotrzeć — najłatwiej dopłynąć do dwóch na półwyspie Zege.
— Jest tam klasztorne muzeum odbiegające od europejskich wyobrażeń — ot, zwykła gliniana chata, gdzie na półkach zbitych z desek ustawiono królewskie korony, kilkusetletnie manuskrypty i inne skarby. Szokujące! — dziwi się Anna Olej-Kobus.
Kilkanaście kilometrów za Bahar Dar — największym miastem nad jeziorem Tana — czekają wodospady Nilu Błękitnego: Tys Yssat (Woda, która dymi).
— Cztery wodospady spadają z ponad 40 metrów w kłębiącą się kipiel. Nazwę zawdzięczają milionom kropli unoszących się wokół. Rankiem woda i słońce tworzą niezapomniane zjawisko: tęczę zawieszoną półkolistym łukiem nad wzburzonymi kaskadami — opisuje Anna Olej-Kobus.
W 1620 r. — na zlecenie cesarza Suseynosa — portugalscy misjonarze wznieśli kamienny most na Nilu Błękitnym, na drodze wiodącej ku wodospadom. Budowla istnieje do dziś.
— W tej okolicy nie zachwyca tylko Bahar Dar — blaszane dachy, trąbiące samochody... Fajny jest jedynie targ, gdzie znajdzie się lokalne przedmioty, tak atrakcyjne dla przyjezdnych. My kupiliśmy wyplatane z trawy kosze obszywane kozią skórą. Przechowuje się w nich indżerę — opowiada Anna Olej-Kobus.
Indżera to jedna z osobliwości Etiopii — podawany z rozmaitymi dodatkami placek ze zboża tef, którego nie uprawia się nigdzie poza tym krajem.
— Indżerę — kwaskowatą, przypominającą naleśnik — je się palcami, odrywając po kawałku i maczając w sosie. W każdej, nawet najmniejszej knajpce jest kran do obmycia rąk. W środy i piątki podawana jest wyłącznie „fasting injera” — postna indżera z warzywami i sosami. Nie trzeba nawet pamiętać o poście, bo i tak mięsa się nie dostanie. W miastach jada się też spaghetti i pizzę — to spadek po włoskiej okupacji. Wbrew stereotypom, jedzenie w Etiopii jest smaczne i obfite — tłumaczy Krzysztof Kobus.
Piwo w piasku
Z przyjemnością wspomina lokalne piwo.
— Rewelacyjne! I zawsze zimne, choć na południu kraju nie ma prądu. Jak sobie radzą? Zakopują butelki w ziemi. Tak je chłodzą. Potem kelnerka je wykopuje, wyciera szmatą i podaje — opowiada podróżnik.
Zwyczajem poniekąd kulinarnym jest bezustanne żucie czatu — ziela o właściwościach narkotycznych. Kupuje się miotełkę z liści, odrywa się je i żuje. Ma to pobudzać i rozluźniać.
— Ponoć, bo na organizm białych chyba nie działa... Żuliśmy i żuli przez trzy godziny, mając coraz większy niesmak w ustach. Czuliśmy się jak krowy. I nic! Ani pobudzenia, ani rozluźnienia — opowiada Anna Olej-Kobus.
Ciekawsza, jej zdaniem, była obserwacja ciężarówek przemycających czat do Sudanu. Przedpotopowe auta, obwieszone wstążkami, flagami, świętymi obrazkami, jeżdżą brawurowo.
— Rejs dla odważnych. Zdarza się dużo wypadków, bo kierowcy prowadzą absurdalnie długo i zasypiają za kierownicą. A zdobienie aut? Cóż, samochodem, w którym w pełni sprawny jest tylko sprzęt grający, musi się ktoś opiekować. Mówi się: Inshallah! i jazda — twierdzi podróżniczka.
Korowody barwnych aut widziała w Dolinie Cudów, kilka kilometrów od Hareru. Miejsce to słynie z ciekawych formacji geologicznych — skalnych ostańców o fantastycznych kształtach.
— Natura stworzyła osobliwe rzeźby. Wyglądają, jakby ktoś sprawdzał, ile kamieni uda się postawić jeden na drugim. Na iglicach balansują olbrzymie głazy i aż dziw, że nie spadają — opisuje Anna Olej-Kobus.
Dziwny pakt
W kraju, nazywanym wyspą czarnego chrześcijaństwa, leży czwarte najświętsze miasto islamu — Harer. Zachowało się tam 90 meczetów, choć próżno szukać lasu minaretów — większość to domy modlitwy, ukryte przed wzrokiem obcych.
— W Harerze urodził się Ras Tafari — przyszły cesarz Hajle Sellasje. Jego dom wygląda jak podwarszawska willa uzdrowiskowa, której nikt nie remontował przez 50 lat. Na podwórku kręcą się kury, pasą się kozy, wisi pranie, a do zabytkowych balustrad przypalikowano jakieś graty... Da się za to zwiedzić dom Artura Rimbaud, mieszczący muzeum miejskie. Poeta mieszkał tu jakiś czas — opisuje Krzysztof Kobus.
O Harerze mawia się, że to barwny ptak Orientu. Mężczyźni rzadko noszą galabije, natomiast nie zdejmują z głów muzułmańskich czapeczek, kobiety zaś lubią wzorzyste pareo, kolorowe sukienki i biżuterię z misternie splecionych paciorków lub metalu. Mieszkanki Hareru łatwo też poznać po tym, że pod spódnice wkładają wąskie spodnie — spuścizna po niebezpiecznych czasach, gdy kobieta nie mogła być pewna dnia ani godziny... Zachował się też ciekawy zwyczaj szycia dwustronnych sukienek: kolorowych na zewnątrz, czarnych pod spodem. Na niespodziewany pogrzeb jak znalazł — można natychmiast przywdziać żałobę.
— Harer to labirynt. Za murami starego miasta wije się ponad 600 wąziutkich uliczek. Tak ciasnych, że trudno się minąć z drugim człowiekiem! Rozkładając ręce, dotyka się ścian... W domostwach wisi mnóstwo garnków, patelni, koszy... To wyznacznik statusu. Mieszkańcy Hareru uważają bowiem, że nie wolno niczego pożyczać od sąsiadów — wspomina Krzysztof Kobus.
Miasto zawdzięcza sławę przymierzu z hienami. Drapieżniki czyściły je niegdyś z odpadków, wchodząc przez specjalne bramy. Dziś przychodzą na karmienie. Spektakl rozgrywa się co wieczór.
— Jedna z rodzin dziedziczy obowiązki karmicieli. W dzień zbierają po rzeźnikach odpadki, a wieczorem pan Jussuf siada na otwartym placu i czeka. Powoli wyłaniają się z mroku pałające ślepia. Zwierzęta otaczają Jussufa — on woła każdą hienę po imieniu. Karmi je z ust — trzyma w nich bambusowy patyk, na który nadziewa mięso — opowiada Anna Olej-Kobus.
Wspomnienia z Hareru to także głos muezina. Wspomagany głośnikami nawołuje wiernych do modlitwy. Do głosu z głównego meczetu dołączają się śpiewy z pozostałych.
— Ponoć znaczy to: módlcie się, albowiem modlitwa lepsza jest od snu — zapewnia Anna Olej-Kobus.
O 5 rano to chyba niezbyt przekonujące...