Polskie prawo jest niezrozumiałe, a z przestrzeganiem bywa — mówiąc delikatnie — różnie. Akcesja może to zmienić.
„Puls Biznesu”: Przedsiębiorcy obawiają się, że w UE napotkają mnóstwo regulacji. A w Polsce z jakością prawa bywa różnie. Czy poradzimy sobie z stosowaniem prawa unijnego?
Grzegorz Domański, partner w kancelarii Domański Zakrzewski Palinka: Z pewnością Unia będzie wywierać presję na skrupulatne przestrzeganie przepisów wspólnotowych. Proszę jednak zauważyć, że obecnie polskie prawo nie jest przestrzegane, a regulacje są niezrozumiałe. I to, czy będzie przepisów więcej czy mniej, w ogólnym obrazie niewiele zmieni. Trudno zresztą się temu dziwić, przez dziesięciolecia prawo odbierano jako obce, a za bohaterstwo uważano jego sprytne obchodzenie. Z drugiej strony, jakość tworzonego w Polsce prawa pozostawia wiele do życzenia. Trybunał Konstytucyjny co krok wychwytuje buble.
Można powiedzieć, że w UE regulacji jest jeszcze więcej i są problemy ze stosowaniem prawa. To prawda. Ale znaczna część tamtejszych regulacji ma charakter norm technicznych. Bywają one niezbędne dla ujednolicenia rynku i z natury powinny przyjmować bardzo konkretny charakter.
W ubiegłym roku weszło w życie bardzo wiele aktów prawnych. Które szkodzą polskiej gospodarce?
— Rozwiązanie złe, które nas cofa na drodze do UE, gdy idzie o wzmocnienie pewności obrotu gospodarczego, to utrzymywanie aż trzech rejestrów przedsiębiorców. Czyli ewidencji gminnej, starego rejestru handlowego oraz Krajowego Rejestru Sądowego. To oznacza, że świadomie cofamy się z tej drogi, która nam przyświecała, gdy wprowadzaliśmy Krajowy Rejestr Sądowy. Wielu ludzi powie, to są problemy techniczne, na to nie ma pieniędzy itd. Nie znam się na stronie technicznej, tylko stwierdzam, że ruchy wykonane na tej ścieżce przez ostatnie lata cofają nas.
A dobre przykłady?
— Niewątpliwie jest to obowiązująca od 1 października 2003 r. ustawa o prawie upadłościowym i naprawczym. Ten akt prawny jest bliski rozwiązaniom w krajach UE. Ma braki, np. niedopracowane zostały w nim zasady upadłości likwidacyjnej. To jednak będzie można naprawić przy najbliższej nowelizacji. W 2003 r. doprecyzowano również kodeks spółek handlowych, obowiązujący od ponad dwóch lat.
To normalne, że przepisy się zmieniają. Ale nie może być tak, że rok rozpoczyna się od zmian, które wszystko wywracają do góry nogami. A tak jest w przypadku regulacji podatkowych.
Akcesja umożliwi polskim przedsiębiorcom prowadzenie działalności w formie europejskiej spółki akcyjnej. Czy to interesująca propozycja?
— W październiku wejdzie w życie rozporządzenie Rady Unii Europejskiej oraz towarzysząca mu dyrektywa dotycząca udziału pracowników w zarządzaniu w spółce europejskiej. Trudno wskazać, na ile ta formuła przyda się polskim przedsiębiorcom. Przewaga spółki europejskiej polega na tym, że pozwala ona stworzyć organizację, która jest „obywatelem” całej UE. Mimo jej faktycznych związków z terytorium określonego państwa, ma jakby prawo obywatelstwa na terenie całej wspólnoty. Zrywamy z tradycyjnie pojmowaną siedzibą spółki kapitałowej. Ten, kto taką formę wybierze, będzie mógł łatwiej niż obecnie realizować interesy w skali globalnej.
Jakie są koszty założenia spółki europejskiej?
— Ceną jest m.in. dopuszczenie pracowników do udziału w zarządzaniu spółką, co nie każdemu będzie się podobało. Mam obawy, że z tą spółką europejską może być tak, jak z esperanto. Jest to język międzynarodowy, którym się nigdzie nie mówi. Stąd żadną miarą nasi przedsiębiorcy nie powinni przyglądać się tej spółce jako jakiemuś panaceum, które pozwoli im nagle rozwinąć skrzydła na terenie całej UE, bo to tak naprawdę jest tylko pewien instrument pomocniczy, a rozwinięcie skrzydeł zależy od zupełnie innych okoliczności.
Unia wytyka nam przewlekłość postępowania w sądach. Czy jest na to jakiś złoty środek?
— Nie miejmy złudzeń. Sądownictwo państwowe nie radzi sobie we współczesnym świecie z rozpatrywaniem sporów gospodarczych. Trzeba szukać alternatywnych metod z arbitrażem oraz mediacją na czele. Taka jest diagnoza w Europie. Nie znaczy to oczywiście, że nie należy usprawniać sądownictwa państwowego. Natomiast rozwijają się metody alternatywne
Na razie nasi przedsiębiorcy wybierają raczej sąd powszechny...
— Z tych metod trzeba się nauczyć korzystać. Będziemy mieli coraz więcej sporów z udziałem czynnika zagranicznego. Oczekiwania naszych partnerów z innych krajów będą dotyczyły także sposobu ich rozstrzygania. Przedsiębiorcy z krajów europejskich coraz częściej rozwiązują spory stosując metody alternatywne. Będą oni oczekiwać takiego forum rozstrzygnięcia sporu, do jakiego są przyzwyczajeni we własnym kraju. To musi być arbitraż lub mediacja. Sądy państwowe nigdzie nie są przygotowane do rozstrzygania międzynarodowych sporów gospodarczych.