Jaka jest rola prawnika? Czy w ostatnim okresie zmieniła się? Jak wiedzę prawnika powinien optymalnie wykorzystać przedsiębiorca?
Jeszcze niedawno prawnicy potrzebni byli przedsiębiorcom sporadycznie. Wtedy, kiedy pojawiło się napisane niezrozumiałym urzędniczym językiem pismo z urzędu skarbowego lub kiedy trzeba było prowadzić proces sądowy. Dziś urzędowe pisma zaczynają być bardziej zrozumiale (choć, jak wiemy, nie do końca), a procesy sądowe też nie są codziennością — oceniane są przy tym jako nieefektywny i kosztowny sposób rozwiązywania sporów, stosowany w ostateczności.
Więc do czego tak naprawdę potrzebni są prawnicy? Wzory umów można kupić. Internet pełen jest dobrych porad. Są jeszcze znajomi. A do tego dochodzi własny instynkt i intuicja. W świecie, w którym funkcjonowałoby tylko kilka umów: sprzedaż, najem i może zlecenie, twierdzenie takie byłoby zapewne prawdą. Ale nie dziś. Świat gospodarczy jest coraz bardziej skomplikowany. Powstają umowy, których jeszcze kilka lat temu nie wyśniłby najlepszy nawet prawnik. Corocznie drukowane są setki stron dzienników ustaw, zawierających tysiące nowych przepisów.
Ich zapamiętanie przekracza możliwości jednego człowieka. To nic, że są „bazy danych” aktów prawnych. Trzeba umieć się w nich poruszać, bo stanowią jeden, i to dość hermetyczny, system. Nie wystarczy znać dany akt prawny czy też kilka. Nie wystarczy nawet znać wszystkie te, które opisują jakiś konkretny stan prawny, bo istnieją jeszcze inne regulacje prawne z nimi powiązane. Funkcjonują wreszcie reguły interpretacji, których prawnicy uczą się latami. To wszystko sprawia, że „wszystkowiedzący prawnik” to rzeczywistość rodem z PRL. Prawnicy, podobnie jak lekarze, zmuszeni zostali ze względu na ogrom wiedzy niezbędnej do przyswojenia do określenia swojej specjalizacji. Cały prawniczy świat zaczął podążać tą właśnie drogą.
Tak jak istnieją lekarze rodzinni, są też prawnicy „pierwszego kontaktu”. Udzielają pomocy, rozwiązując nieskomplikowane lub typowe i powtarzalne sprawy. Są świetni w tym, co robią. Żaden specjalista ich nie zastąpi — doskonale znają oni bowiem tylko ten wycinek wiedzy, w której są najlepsi. Specjalistę z zakresu prawa autorskiego zapewne nie zainteresuje prawo morskie, a prawnik „ogólny”, żeby rozwiązać specyficzną i wyjątkową sprawę, poświęcić musi na to wiele czasu, nie mając pewności, że naprawdę wie już wszystko co powinien.
Dziś specjalizacja wykracza poza dziedziny wiedzy prawniczej. Radcy prawni i adwokaci specjalizują się w prowadzeniu spraw sądowych /procesualiści/ i tworzeniu umów /prawnicy kontraktowi/. Specjalizacja doszła już do tego poziomu, że w jednym ze sporów, który pomagałem stronom rozwiązać jako mediator, występowało po jednej stronie dwóch radców prawnych: procesualista i prawnik kontraktowy. Szukając prawnika warto o tym wszystkim pamiętać.