Projekt nowelizacji ustawy o europejskich radach zakładowych już po pierwszym czytaniu
Związki zawodowe są zadowolone ze zmian, jakie niesie nowelizacja ustawy o europejskich radach zakładowych.
Obecnie europejskie rady zakładowe (ERZ) działają w prawie 1000 firm o charakterze ponadnarodowym. Zasiadają w nich reprezentanci pracowników danej firmy z krajów UE, w których przedsiębiorstwo działa. ERZ mogą powstawać tylko w firmach o zasięgu wspólnotowym, a ich celem są — w dużym uproszczeniu — konsultacje z zarządem centralnym. Niekiedy ERZ odgrywają znaczną rolę gdy firma planuje poważniejsze zmiany. Jednym z najlepszych przykładów ostatnich lat jest fuzja Gaz de France (GdF) z prywatną francuską spółką Suez. Wówczas ERZ w GdF zablokowała proces podejmując postępowanie sądowe. Celem ERZ było zabezpieczenie praw pracowników, co udało się w 2008 r. — po 2 latach od rozpoczęcia przez francuski rząd fuzji.
Z kolei ERZ w Volkswagenie wynegocjowała w 2009 r. tzw. kartę stosunków pracy, która dała przedstawicielom pracowników filii koncernu możliwość współdecydowania w istotnych sprawach pracowniczych, w oparciu o porozumienie z lokalnym zarządem — niezależnie od tego czy w danym kraju przepisy umożliwiające współdecydowanie istnieją czy nie.
Związkowcy mówią tak
Nowelizacja, którą rząd przyjął 26 lipca 2011 r., wprowadza szereg zmian w ustawie o europejskich radach zakładowych z powodu konieczności dostosowania polskich przepisów do dyrektywy 2009/38 /WE Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej z 6 maja 2009 r., zastępującej obecnie obowiązującą dyrektywę 94/45/WE z 1994 r. Związki zawodowe są zadowolone z wprowadzonych zmian, ale na razie wstrzymują się od oceny nowych przepisów, czekając na efekty ich działania w praktyce.
— Najważniejsze zmiany, jakie wprowadza nowelizacja, to zawarcie definicji informacji (której wcześniej nie było) i definicji konsultacji. Określono też zasady przekazywania informacji nie tylko do ERZ, ale i lokalnych organizacji, co umożliwia prowadzenie dialogu także na niższych szczeblach. Na całkowitą ocenę przepisów trzeba jednak poczekać, aż zaczną obowiązywać — tłumaczy Paweł Śmigielski, radca ds. prawnych OPZZ.
Zdaniem Sławomira Adamczyka, kierownika działu branżowo-konsultacyjnego Komisji Krajowej NSZZ Solidarność, poza wprowadzniem definicji konsultacji, ważną zmianą jest też włączenie definicji ponadnarodowości.
— Doprecyzowanie i wprowadzenie wszystkich definicji porządkuje sytuację. Konsultacja zarządu z ERZ będzie musiała mieć charakter rzeczywisty — co jest pozytywne, ale też ograniczony — co nie do końca nas cieszy. Przykładowo, aby doszło do konsultacji w wymiarze ponadnarodowym zmiany będą musiały dotyczyć oddziałów firmy w co najmniej dwóch państwach członkowskich, w których działa. Wcześniej nie było to doprecyzowane i ERZ mogły zajmować się oceną skutków decyzji zarządu, dotyczących pojedynczych krajów. Teraz przejdzie to w gestię krajowych struktur, co w przypadku Polski może napawać niepokojem ze względu na słabość instytucji rad pracowników — wyjaśnia Sławomir Adamczyk.
— W wymaganiach dodatkowych, załączonych do dyrektywy 2009/38/WE, zapisano, że informacje przekazywane ERZ dotyczą w szczególności struktury, sytuacji ekonomicznej i finansowej, możliwego rozwoju działalności, produkcji i sprzedaży produktów przedsiębiorstwa lub grupy przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym — tłumaczy Izabela Szramowska z LexisNexis Polska.
Dodaje, że informowanie ERZ i konsultowanie się z nią dotyczy w szczególności sytuacji i tendencji w zakresie zatrudnienia, inwestycji oraz istotnych zmian związanych z organizacją, wprowadzeniem nowych metod pracy lub nowych procesów produkcji, przeniesieniem produkcji, fuzji przedsiębiorstw, redukcją rozmiarów lub zamknięciem przedsiębiorstw, zakładów pracy lub ważnych części zakładów pracy oraz ze zwolnieniami grupowymi.
Obawy pracodawców
Zastrzeżenia odnośnie do projektu nowelizacji mają Pracodawcy RP, bo nie uwzględnia ona wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2008 r., który dał prawo wyboru członków do rad pracowników wszystkim pracownikom, niezależnie od tego czy są zrzeszeni w związkach zawodowych. Zdaniem Pracodawców RP, decyzja TK zwróciła uwagę na potrzebę ochrony prawa nienależenia do związków zawodowych, a zgodnie z obowiązującym art. 8 ustawy o ERZ (którego nie zmienia nowelizacja) prawo typowania członków specjalnego zespołu negocjacyjnego i członków ERZ daje tylko reprezentatywnym organizacjom związkowym.
Z opinią Pracodawców RP nie zgadza się Paweł Śmigielski. Radca ds. prawnych OPZZ tłumaczy, że obecnie, kiedy rady pracowników powstają bez udziału organizacji związkowych to z reguły działają gorzej, bo brakuje im wiedzy i doświadczenia, jakie mają związkowcy.
Wczoraj na posiedzeniu sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny odbyło się pierwsze czytanie projektu nowelizacji ustawy o ERZ. Komisja przyjęła projekt z niewielkimi poprawkami.
987
Tyle ERZ-ów istnieje obecnie w 925 europejskich firmach o zasięgu wspólnotowym (w niektórych przedsiębiorstwach działa więcej niż jedna rada).
48
W tylu firmach w Europie trwają negocjacje nad utworzeniem europejskiej rady zakładowej.
2417
Tyle firm spełnia wymogi dyrektywy co do zasięgu wspólnotowego. To jednak dane szacunkowe i jak podkreśla European Trade Union Institute (ETUI), trudno ustalić faktyczną liczbę firm, gdyż spółki niechętnie ujawniają dane o pracownikach, zasłaniając się ochroną danych, a tylko w niektórych państwach UE istnieje obowiązek składania takich informacji w corocznych raportach.
148
W tylu ERZ zasiadają przedstawiciele polskich pracowników, m.in. w Volkswagenie i Heinekenie.To najliczniejsza reprezentacja w ERZ-ach z państw NMS EU-12 [wstąpiły do UE w maju 2004 r. — przyp.]. Nie zawsze dokooptowanie członków z NMS ma odzwierciedlenie w renegocjacji porozumienia o ERZ. Dlatego faktyczna liczba może być wyższa.