W sercu Manhattanu, gdzie ziemia należy do najdroższych na świecie, rozciąga się gigantyczny park legenda, bez którego nie sposób wyobrazić sobie Nowego Jorku.
Zapraszamy do Central Parku.
Przy klombie stoi staruszek z wędką, żyłka ze spławikiem zanurzona w kwiatkach. Podchodzi młody biznesmen i pyta, co ten robi. Staruszek odpowiada: wędkuję. Zafrapowany i rozczulony jednocześnie tym niewinnym szaleństwem yuppie zaprasza staruszka do kafejki. Już po chwili siadają wygodnie, nawiązuje się rozmowa:
— Nie chciałbym nadużywać gościnności, ale czy mógłbym zamówić koniak?
— Jasne. Kelner! Hennesy dla pana! I proszę przynieść humidor.
Staruszek wybiera cygaro, zapala, pociąga koniaczek. Młodzian pyta z żartobliwym przekąsem:
— No i jak tam dzisiejsze połowy?
— A dziękuję, bardzo dobrze. Pan jest czwarty.
Ten dowcip należy do nieformalnego katalogu tysięcy anegdot o Central Parku i pokazuje pewne cechy właściwe temu miejscu. Tu spotyka się yuppie z bezdomnym, najzamożniejsi z Piątej Alei czy finansiści z downtown z mieszkańcami kartonowych legowisk wielkiego miasta. Łatwo nawiązują kontakt, rozmawiają, razem zatrzymują się podglądać ptaki i nie przeszkadza jednym towarzystwo drugich — tu są sobie równi.
I jeszcze jedna cecha tego miejsca — jest wszystkim znane. Choć nie należy do siedmiu cudów świata, nie ma w nim zabytków najwyższej klasy, miejsc z obowiązkowej listy zwiedzania, jest sztucznym tworem, miejscami niebezpiecznym... Ale Central Park znają nawet ci, którzy nigdy w nim nie byli. Spokojnie można zacząć dowcip słowami: W Central Parku, przy jednym z klombów, stoi staruszek z wędką... I każdy wie, gdzie to jest.
Staruszek z Manhattanu
W ubiegłym roku Central Park obchodził 150. urodziny. Na amerykańskie warunki — to zacny wiek. Wśród różnych imprez zorganizowano aukcję... ławek. Ławki mają w Central Parku nie tylko swoje miejsce w sensie fizycznym, ale też swoje znaczenie, rangę. Każdy z nowojorczyków zaglądających regularnie do parku ma „swoją” ławkę. Jest ich 9 tys. i każda ma jakąś historię — rozstania, pojednania itp. Wycięte lub namazane pamiątki silnych wzruszeń, uczuć — miłości i nienawiści. Bywalcy parku mówią do siebie: „Spotkamy się przy przystani”, albo „Do zobaczenia przy obelisku!”, albo przy Belvedere, przy Dana Center, przy Tavern i tak dalej. Wiadomo, że we wskazanej okolicy jest wiele ławek, ale wtajemniczeni wiedzą dokładnie, o którą chodzi.
Wracając do aukcji — znani nowojorczycy, artyści, dziennikarze, politycy (m.in. były burmistrz Rudolf Giuliani) zaprojektowali 53 nowe ławki w różnych miejscach parku, które własnoręcznie dekorowali. Każda z tych osób znalazła własne środki wyrazu i zawarła w projekcie własne przesłanie.
Włosy, paciorki i kontestacja
Rok 1967. Czas Wodnika. Superbombowce B-52 latają nad Wietnam. A w nowojorskim Central Parku niejaki George Berger z kumplami pali kartę powołania. „Ktokolowiek niszczy ten dokument lub jego fragment, zmienia lub deformuje jego treść, podlega karze grzywny wysokości 10 tys. dolarów lub więzienia do lat dwóch, lub obu tym karom” — czytają. Śmieją się, ale i pilnie rozglądają, by nie natknąć się na konny patrol policji. Pełno ich tu. W okolicy snuje się inny poborowy, Claude Bukowski. Chłopak z Oklahomy w wielkim kowbojskim kapeluszu, naiwny, o gołębim sercu. Za dwa dni ma się stawić w komisji wojskowej. Czas, który mu został, chce przeznaczyć na zwiedzanie Nowego Jorku. Ale spotyka Bergera i jego „rodzinę”. Po dwóch dniach bardzo dobrze zna już... Central Park. Zna też marihuanę, haszysz, LSD itp. Nie wiedział, że w parku spotka dzieci kwiaty, długowłose muzy wolności, dżinsowo-kwiatowo-paciorkowe serce kontestacji. Taki obraz Central Parku lat 60. pokazał Milos Forman w historycznym już filmie, na podstawie broadwayowskiego fenomenu teatralnego „Hair”.
Atmosfera zabawy i kontestacji pozostała do dziś. W 1972 r. w Woll-man Memorial Rink wystąpili The Doors. Na tzw. Wielkim Trawniku (Great Lawn) do dziś odbywają się imprezy, koncerty, happeningi, pikniki. Tu zaśpiewali m.in. Simon i Garfunkel, Elton John, Diana Ross, tu w 1995 r. spotkał się z nowojorczykami Jan Paweł II.
— Czasy się zmieniły, ale zostały pamiątki... Choćby po Johnie Lennonie, największym kontestatorze wszech czasów — mówi Phil, nowojorczyk, który jako młody chłopak uczestniczył w wielu imprezach odbywających się w parku na przełomie lat 70. i 80.
— Mieszkał tuż obok parku — w Dakota House. Później, po jego śmierci, Yoko ufundowała tę łąkę. Jest jeszcze knajpka — taka z lampionami. Też nazywa się Strawberry Fields — kontynuuje opowieść Phil zataczając ręką łuk w kierunku południowo-zachodnim.
Konie, wrotki, łodzie
Co można robić w Central Parku? Ćwiczyć wspinaczkę skałkową, grać w piłkę, krykieta, szachy, tenisa. Można jeździć konno, na wrotkach, rowerze, pływać łódką (w weekendy zawody modeli pływających). Jeździć na łyżwach (Wollman Rink) lub łowić ryby (Harlem Meer). Są również zadaszone obiekty sportowo-rekreacyjne, np. North Meadow Recreation Center. Można oczywiście spacerować, delektując się widokiem ogrodów: francuskiego, włoskiego lub angielskiego. Albo po prostu rozłożyć się na trawie i czytać lub gapić się w niebo. Można wreszcie zapuścić się w północną część parku, usiąść na schodkach przy Duke Ellington Memorial i podziwiać panoramę w dole lub fortepian umieszczony trzy metry nad ziemią. Albo pójść do zoo. Aha! Można tu jeszcze urządzić ceremonię ślubną na 100 osób w Central Garden, ale — uwaga! — trzeba wcześniej rezerwować terminy.
Jak w filmie
1944 rok. Jesień. „Chodź — powiedziała na mój widok. — Weźmiemy dwa konie na spacer po parku. (...) Stajnie — teraz na ich miejscu stoją chyba studia telewizyjne — znajdowały się przy Zachodniej 66. Ulicy. Holly wybrała dla mnie starą, biało-szarą klacz. — Nie martw się, jest bezpieczniejsza niż kołyska. (...) Holly pomogła mi umościć się w siodle, potem dosiadła własnego wierzchowca, pięknej srebrzystej klaczy i ruszyła przodem między samochodami na Central Park West, prowadząc nas do ścieżki dla koni, upstrzonej kolorowymi liśćmi tańczącymi na wietrze, który zrywał je z drzew. — Widzisz? —krzyknęła. — Jest cudownie! I rzeczywiście było cudownie.”*
Dzisiaj konie czekają na jeźdźców przy Zachodniej 89. Ulicy. Można je wynająć do jazdy lub do nauki jazdy. Choć to nietania przyjemność, w Central Parku konie były, są i będą zawsze.
Będą też kamery
Nowy Jork ma wielkich piewców, którzy w swoich filmach dali poznać światu miasto, które kochają — Martin Scorsese, Woody Allen, Wayne Wang i Paul Auster. Najgorętszym fanem Manhattanu jest oczywiście Woody Allen. Z jego domu przy Piątej Alei do Central Parku blisko. Piękne ujęcia parku (najbardziej chyba spektakularne w filmie „Manhattan”) dowodzą, że również dla Allena ten szmat zieleni w jednej z największych aglomeracji świata pełni życiodajne funkcje... Tak, bez parku nie dałoby się żyć na Manhattanie.
Wzdłuż Piątej Alei
Snake (ang. wąż) mieszka na Upper West Side. Codziennie biega w parku. Ksywkę zawdzięcza temu, że wszędzie potrafi się wcisnąć i z niejednej opresji udało mu się wyśliznąć.
— Czy to prawda, co powiedział Matthew Perry do Salmy Hayek w filmie „Polubić czy poślubić”, że jeśli posiedzisz przy fontannie Bethesda w Central Parku wystarczająco długo, to przejdzie przed tobą całe miasto?
— Latem? Chyba tak... — śmieje się Snake. — W ciepłe dni są tutaj tłumy. Dzieciarnia wrzeszczy i wspina się na wszystko, co wystaje ponad ziemię. Czasem trudno przejść... Ale wiesz... to Central Park! — podsumowuje Snake.
Park leży niemal w centrum Manhattanu, ciągnie się od 59. Ulicy do 110. Od strony zachodniej granicę stanowi sławna Piąta Aleja, która dzieli Manhattan na wschodni i zachodni. Ulice biegną ze wschodu na zachód lub odwrotnie — po stronie wschodniej numery rosną na wschód, po zachodniej — na zachód — zawsze od Piątej Alei. Prostopadle do ulic — z południa na północ biegną aleje. Całość tworzy siatkę, jak na mapie. Wystarczy podać adres i już wiadomo, w którym miejscu Manhattanu trzeba go szukać. To chyba najlepiej i najczytelniej oznaczona metropolia na świecie.
Z lotu ptaka
Najpiękniejsze pożegnanie z Wielkim Jabłkiem i Central Parkiem daje widok z lotu ptaka. By to przeżyć, trzeba startować z Newark. Nie wszystkie nowojorskie lotniska umożliwiają przelot nad Manhattanem. Jeśli samolot startuje w dzień, szare drapacze chmur wyglądają jakby chciały złapać samolot, a w środku wyspy — rozwinięty wielki, prostokątny zielony dywan. Wieczorem widok jest całkiem inny, bardziej płaski. Siatka świateł — jak rybacka sieć wymalowana płynną miedzią. Na tej siatce jedyna krzywizna to Broadway. W środku zaś czarna, jak nożem wycięta, prostokątna dziura — Central Park.
*Truman Capote „Śniadanie u Tiffany’ego”