Odpowiedzialność podmiotu zbiorowego na podstawie wskazanej ustawy ma miejsce wówczas, gdy doszło do stwierdzenia odpowiedzialności karnej za działania względnie skonkretyzowanej osoby lub osób fizycznych, które znajdują się w zamkniętym kręgu osób wymienionych w ustawie (art. 3). Może on odpowiadać nie tylko w sytuacji wydania wyroku skazującego tę osobę lub osoby, ale też w przypadku wydania w stosunku do nich wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne lub karnoskarbowe, orzeczenie o udzielenie tej osobie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności albo orzeczenie sądu o umorzeniu przeciwko niej postępowania z powodu okoliczności wyłączającej ukaranie sprawcy.
Wątpliwości budzi możliwość pociągnięcia podmiotu zbiorowego do odpowiedzialności, gdy zachodzi okoliczność wyłączająca odpowiedzialność karną sprawcy. Wyłączenie tej odpowiedzialności może nastąpić zarówno w przypadku kontratypów wyłączających winę, jak i bezprawność. W takich sytuacjach trudne może być stwierdzenie realizacji znamion strony podmiotowej czynu zabronionego przy przestępstwach kierunkowych, które można popełnić wyłącznie umyślnie w zamiarze bezpośrednim.
Spełnienie wskazanego warunku nie wystarcza do przypisania odpowiedzialności podmiotowi zbiorowemu, albowiem kolejną materialno- -prawną przesłanką odpowiedzialności jest stwierdzenie winy tego podmiotu. Zawinienie podmiotu zbiorowego polega na braku należytej staranności w wyborze osoby fizycznej wskazanej w art. 3 ustawy, braku należytego nadzoru nad tą osobą ze strony organu lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego, a także w następstwie organizacji działalności podmiotu zbiorowego, która nie zapewniała uniknięcia popełnienia czynu zabronionego przez osobę fizyczną wskazaną w art. 3 pkt 1 lub 3a. Odpowiedzialność karna podmiotów zbiorowych obejmuje także odpowiedzialność za czyny popełnione przez prezesów spółek kapitałowych.
Katalog przestępstw w obecnie obowiązującej ustawie jest zamknięty, choć bardzo szeroki i obejmuje różne akty prawne (art. 16). Na gruncie obowiązujących przepisów podmiot zbiorowy odpowiada wyłącznie wtedy, gdy z przestępstwa mógł uzyskać korzyść majątkową lub niemajątkową. W przypadku uznania odpowiedzialności karnej podmiotu zbiorowego można orzec m.in. przepadek przedmiotów i korzyści pochodzących choćby pośrednio z czynu zabronionego i ich równowartości, a także zakaz promocji, reklamy, korzystania z dotacji, subwencji, wsparcia finansowego środkami publicznymi, zakaz korzystania z pomocy organizacji międzynarodowych i ubiegania się o zamówienia publiczne.
Aktualnie trwają prace nad projektem nowej ustawy o odpowiedzialności karnej podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary i zmianie niektórych ustaw. Projekt wprowadza wysokie sankcje, w tym kary finansowe od 30 tys. do 30 mln zł, zakaz prowadzenia działalności lub likwidację, a także środki tymczasowe w postaci chociażby zarządu tymczasowego.