Tradycja finansowania przez państwa chrześcijańskie stolicy biskupiej w Rzymie jest starsza niż państwo polskie, a w każdym przypadku następowała w wyniku rozwoju stosunków ze Stolicą Apostolską. W różnych okresach średniowiecznych dziejów specjalny podatek płaciły Czechy, Hiszpania, Szwecja, Anglia i Węgry. Polska dołączyła do tej grupy w latach panowania Bolesława Chrobrego, jednak w naszym przypadku daninę uiszczano nie corocznie, lecz co kilka lat.
Władca uzasadniał to koniecznością odpowiedniego przygotowania wyprawy, tłumaczył się czyhającymi na konwój zasadzkami ze strony cesarza Henryka w krajach niemieckich. Po śmierci Bolesława Chrobrego (1025 r.) zaprzestano składania ofiary na tron św. Piotra, zwanej świętopietrzem. Powrócono do niej w 1045 r. za panowania Kazimierza I Odnowiciela, o czym wspomina Anonim, zwany Gallem, w „Kronice polskiej”.
Opisując dzieje państwa, Jan Długosz uzasadnia istnienie tego podatku popularną wówczas (dziś kwestionowaną) legendą. Według niej książę Kazimierz wstąpił do klasztoru w Cluny, gdyż nie był synem pierworodnym.
Wobec upadku państwa zgłosiła się jednak po niego delegacja polskich możnowładców. Kazimierz miał się wymówić, uzasadniając odmowę złożonymi ślubami, na co panowie mieli uzyskać w Rzymie stosowną dyspensę od Benedykta IX. Jej warunkiem miał być coroczny podatek na Stolicę Apostolską w wysokości jednej jednostki pieniężnej (godna podziwu ponadczasowa zapobiegliwość) od każdej głowy stanu nierycerskiego.
Papieżowi miała również przeszkadzać obowiązująca w Polsce moda, bowiem Długosz w legendarnej wizycie upatruje również początku obyczaju podgalania szlacheckich karków, który miał zastąpić dotychczasowe zapuszczanie włosów na modłę barbarzyńską. W XIV w. pobór świętopietrza usprawniono o tyle, że transport niemałych kwot do Rzymu ustalany był razem z Danią, Szwecją i Norwegią. Wtedy również powołano w Polsce 10 poborców podatkowych z ramienia Kościoła, którzy nadzorowali zbieranie daniny w każdej z ówczesnych diecezji.
Nigdy jednak nie były to kwoty stanowiące istotne źródło przychodów państwa kościelnego, bowiem zgadzało się ono wielokrotnie na odroczenia zapłaty ze względu na nawiedzające nasz kraj klęski nieurodzaju lub wojny.
Zygmunt I, zwany Starym, wyjednał u Leona X, aby dochód z podatku przeznaczyć na rozbudowę twierdzy w Kamieńcu Podolskim, mającą bronić przed inwazją turecką. Umowę ponawiano co 10 lat przez XVI w., po czym dyplomacja polska uzyskała w Rzymie bezterminowe przeznaczenie pieniędzy na cele obronności.
Z zapisów kancelarii koronnej wiemy, że w 1510 r. zebrano na ten cel 420 grzywien srebra; w 1538 r. zebrano za pięć lat z góry 4200 zł. Z pokwitowań Zygmunta Augusta okazuje się, że od 1550 do 1563 r. z całej metropolii gnieźnieńskiej wraz z diecezją wrocławską pobrano 5246 zł 15 gr i 14 denarów.
Tradycja państwowego podatku na Stolicę Apostolską wygasła w sposób naturalny wraz z reformacyjnym kryzysem wierności Rzymowi, paradoksalnie — w tym samym czasie, w którym zaczęliśmy się mienić przedmurzem chrześcijaństwa. Pod koniec XVI w. nie znajdujemy już przekazów o pieniądzach wysyłanych do Rzymu bądź przeznaczanych za zgodą tamtejszej kurii na obronność państwa. Tylko szlacheckie głowy wciąż golono zgodnie z życzeniem Benedykta IX.
Czytaj więcej na www.pulshistorii.pb.pl