Jednocześnie jednak sam fakt pojawienia się projektu ustawy UC100 nie może przesłaniać poważnych zastrzeżeń co do jego obecnego kształtu. Izba Branży Komunalnej – podobnie jak inni interesariusze – popiera cele, które leżą u podstaw projektowanego systemu ROP, ale wskazuje, że aby system ten spełnił swoją rolę, musi być dobrze zaprojektowany, stabilny i możliwy do realnego wdrożenia. Tego niestety w obecnej wersji projektu brakuje.
Z perspektywy firm, które fizycznie odbierają, transportują i zagospodarowują odpady opakowaniowe, kluczową kwestią jest brak jasnych i ustawowych zasad przepływu środków finansowych w systemie. Projekt nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, na jakich zasadach pieniądze pochodzące od producentów będą trafiały do podmiotów faktycznie realizujących zadania – do instalacji, sortowni oraz przedsiębiorstw odbierających odpady. Bez takich mechanizmów ROP pozostanie konstrukcją teoretyczną, a nie narzędziem, które rzeczywiście poprawi funkcjonowanie systemu.
Szczególne obawy budzi pozostawienie zbyt wielu kluczowych elementów do późniejszego uregulowania w drodze uznaniowych decyzji lub umów, zamiast jednoznacznych przepisów ustawowych. Brak przejrzystych, mierzalnych i weryfikowalnych zasad kalkulacji kosztów oraz redystrybucji środków rodzi ryzyko nieprzewidywalności, sporów i destabilizacji systemu – zarówno dla gmin, jak i dla przedsiębiorców. Tymczasem ROP powinien dawać stabilność, a nie generować kolejne obszary niepewności.
Izba Branży Komunalnej konsekwentnie podkreśla również, że środki pochodzące z ROP powinny w sposób bezpośredni i ustawowo zagwarantowany przekładać się na obniżenie opłat ponoszonych przez mieszkańców. To właśnie ten efekt – odciążenie obywateli – jest jednym z kluczowych argumentów za wprowadzeniem ROP. Bez takiego powiązania zasada „zanieczyszczający płaci” pozostanie hasłem, a nie realnym mechanizmem finansowym, a mieszkańcy w dalszym ciągu będą ponosić koszty systemu, który miał ich odciążyć.
W tym kontekście należy jasno powiedzieć, że na obecnym etapie Izba Branży Komunalnej nie może z pełną odpowiedzialnością jednoznacznie poprzeć projektu ustawy UC100. Poparcie dla samej idei ROP nie oznacza automatycznego poparcia dla zaproponowanej konstrukcji legislacyjnej. Jako Izba złożyliśmy do Ministerstwa Klimatu i Środowiska we wrześniu ubiegłego roku szczegółowe uwagi i postulaty, które – w naszej ocenie – są niezbędne, aby system ROP mógł działać w sposób stabilny, przejrzysty i sprawiedliwy. Do czasu przedstawienia projektu ustawy uwzględniającego te uwagi trudno jest w sposób jednoznaczny popierać proponowane rozwiązania. Ostateczna ocena projektu oraz jego ewentualne poparcie będą uzależnione od tego, jaki kształt regulacja przyjmie po wprowadzeniu poprawek. Na ten moment czekamy na kolejną wersję projektu, która pozwoli rzetelnie ocenić, czy deklarowane cele ROP zostały przełożone na realne, wykonalne mechanizmy prawne i finansowe.
Nie kwestionując potrzeby reformy, podkreślamy, że pośpiech legislacyjny nie może odbywać się kosztem jakości prawa. ROP to system wieloletni, który musi być odporny na zmiany koniunktury, interpretacje uznaniowe i konflikty interesów. Dlatego tak ważne jest, aby na etapie prac legislacyjnych doprecyzować mechanizmy finansowe, administracyjne i kontrolne oraz zapewnić równe traktowanie wszystkich uczestników rynku. Tylko wówczas ROP stanie się realnym narzędziem porządkującym system, a nie kolejną reformą, która rozczaruje zarówno samorządy, branżę, jak i mieszkańców.