Inwestorzy, inwestorzy i jeszcze raz inwestorzy — tego najbardziej brakuje branży chemicznej.
Rok 2004 większość polskich firm przemysłu chemicznego zamknęła z bardzo dobrymi lub przynajmniej dobrymi wynikami. Rok bieżący też nie jest zły, ale do pełni szczęścia jeszcze daleko, zwłaszcza że ogólne problemy branży ograniczają możliwości pełniejszego rozwoju.
Poprawka do programu
Wiosną tego roku Polska Izba Przemysłu Chemicznego (PIPC) opracowała strategię rozwoju branży. Stanowi ona rozwinięcie sejmowego programu na najbliższe lata, który nie spotkał się z pełną aprobatą środowiska.
— Najważniejsza sprawa to przeorientowanie struktury produkcji. Nadal za mało produkujemy chemikaliów gazowych, petrochemikaliów i produktów finalnych, rynkowych — mówi Wojciech Lubiewa-Wieleżyński, prezes Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego. Podaje przykład swoistej paranoi, jaką tworzą te braki.
— Zakłady w Tarnowie i Puławach produkują rocznie 160 tys. ton kaprolaktanu. Z tego w Tarnowie na poliamidy przerabia się tylko 30 tys. ton. Resztę wysyłamy za granicę po to, żeby później importować poliamidy. To musi się zmienić! Postulaty takich zmian zawiera program rozwoju sektora — mówi prezes Lubiewa-Wieleżyński.
Dodaje też, że bez rozwiązania problemu niedoboru organicznych chemikaliów bazowych nie może być mowy o jakimkolwiek rozwoju sektora.
Dokładkę proszę
Innym problemem, który trzeba szybko rozwiązać, jest wzrost udziału przemysłu chemicznego w deficycie handlowym. W tym roku wyniesie on 7 mld euro, przy ciągle niskiej u nas konsumpcji produktowej. W Unii Europejskiej średnia wartość zużycia chemikaliów na jednego mieszkańca wynosi około 1,2 tys. euro. Pułap ten przekraczają Niemcy (ponad 1,35 tys. euro) i Holandia (blisko 1,3 tys. euro). Polska mocno zaniża średnią. U nas zużycie chemikaliów kształtuje się na poziomie 300 euro i jest niższe niż nawet w sąsiednich krajach: na Węgrzech 450 euro czy w Czechach — 550 euro. Należy się spodziewać, że w ciągu najbliższych lat spożycie znacznie wzrośnie. Jednak jeśli nie będzie temu towarzyszył rozwój przemysłu, nastąpi wzrost deficytu w handlu, którego polska gospodarka może nie udźwignąć.
Rozwiązanie jest więc proste — trzeba zainwestować w chemię.
— Zużycie produktów chemicznych — farmaceutyków, tworzyw, nawozów w naszym kraju rośnie i będzie rosło. Program PIPC przewiduje, że Polska w latach 2005-15 osiągnie poziom 50-60 proc. produkcji i zużycia olefin i aromatów w stosunku do konsumpcji w Europie Zachodniej. Ale i tak długo jeszcze potrwa, zanim choćby zbliżymy się do najsilniejszych krajów Unii Europejskiej. Taka Hiszpania już w chwili akcesji do UE szczyciła się konsumpcją na poziomie 800 euro na głowę mieszkańca. My na razie o takim poziomie możemy tylko marzyć — uważa Wojciech Lubiewa-Wieleżyński.
Problem z infrastrukturą
W Polsce mamy tylko 54 km rurociągu etylenowego z Płocka do Włocławka. W dodatku — nie połączonego z siecią europejską. Czym to grozi? Wyobraźmy sobie problemy wynikające z awarii w Płocku i zakłócenia w dostawie olefin do nowo otwartego zakładu produkującego poliolefiny. Nie ma możliwości zagwarantowania odpowiedniej wielkości dostaw. Trzeba by zmobilizować gigantyczną armadę cystern, a i to niewiele pomoże, zważywszy, że stary most w Płocku mógłby nie przetrzymać takiego najazdu. Infrastruktura jest więc niezbędna dla rozwoju branży. Tymczasem mamy do czynienia z ogromnymi zapóźnieniami mogącymi mieć bardzo bolesne skutki. Dla porównania, Czesi mają 1500 km i są podłączeni do europejskiej sieci. Mogą sprzedawać nadwyżki olefin lub, gdy zajdzie potrzeba, tą samą drogą importować je.
Sytuację w Polsce poprawi planowana budowa 500-kilometrowego rurociągu z Saksonii do Płocka. Niemcy są bardzo zainteresowani. Pieniądze na inwestycję (prawie 170 mln euro) mogą w części pochodzić z UE. Jest to jednak melodia przyszłości.
Obrona przed ssaniem
Kolejny problem branży to ryzyko odpływu fachowców.
— Mamy wielu znakomicie wyszkolonych specjalistów, przygotowanych do pracy w przemyśle chemicznym. Rzecz w tym, by udało się ich zatrzymać — podkreśla prezes Lubiewa-Wieleżyński.
Okazuje się bowiem, że Europa powoli zaczyna cierpieć na brak fachowców. Uczelnie co roku opuszcza coraz mniej absolwentów, w dodatku część kadry została zmuszona do odejścia na skutek działań organizacji ekologicznych. W efekcie więc nawet w samowystarczalnych do niedawna Niemczech zaczyna brakować kadry inżynierskiej. Skąd brać specjalistów? Niestety, z Polski. Jeżeli młodym, wykształconym ludziom nie zapewni się możliwości rozwoju, szybko wyjadą. Na szczęście coś się robi w celu zapobieżenia takiej sytuacji. Na przykład cała kadra menedżerska zakładu BasellOrlenPoliolefins została przeszkolona w Stanach Zjednoczonych, co z pewnością wpłynęło na jej zintegrowanie z pracodawcą.
Prezes PIPC zwraca uwagę na inny, brzmiący jak mantra, sposób powstrzymania odpływu kadr: wystarczy zwiększyć inwestycje, wspomóc rozwój małych i średnich przedsiębiorstw. Proste? Według autorów dokumentu, program inwestycyjny sprawiłby, że pracę znalazłoby ponad 11 tys. osób.
A firmom jest lepiej
Na tle poważnych problemów, jakie ma do rozwiązania branża, życie zakładów przemysłu chemicznego wydaje się usłane różami. Od pewnego czasu utrzymuje się koniunktura na ich wyroby. Pozwala to na myślenie o inwestycjach. Prymusem jest tu rzecz jasna PKN Orlen, który nadal na dobrym poziomie utrzymuje poziom sprzedaży i przychodów. Ale i inni nie narzekają. Dotyczy to przede wszystkim dwóch spółek giełdowych — Polic i Puław. Ale i z innych miejsc docierają pozytywne sygnały.
I to mimo że kilka miesięcy temu chemiczny boom na moment wyhamował. Było to spowodowane w dużej mierze wzrostem ceny ropy naftowej na rynkach światowych. Ponadto dały się odczuć skutki umacniania się euro w stosunku do dolara oraz spowolnienia gospodarczego w Europie. Udało się jednak opanować nerwową sytuację i wszystko powoli wraca do normy. Branża nie zanotuje wprawdzie tak dużego, 10-procentowego wzrostu jak ubiegłoroczny, ale i tak wyniki zapowiadają się niezłe.
Do pełnego spokoju jeszcze rzecz jasna daleko. Trwają nerwowe poszukiwania inwestorów, czasem dochodzi do potyczek z aktywistami organizacji ekologicznych. W dodatku wszyscy czekają na wyniki batalii o rozporządzenie UE REACH. Ale czekają w dobrych nastrojach.