DR MARCIN WNUKOWSKI
radca prawny, partner w kancelarii prawnej Squire Sanders Święcicki Krześniak
Zwiększa się grono kontrolowanych przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) podmiotów gospodarczych, rośnie liczba nakładanych kar finansowych. Przedsiębiorcy powinni znać swoje uprawnienia i wykorzystywać je w celu ograniczenia ryzyka otrzymania kary za utrudnianie kontroli. Za stwierdzone naruszenie prawa konkurencji urząd może nałożyć na przedsiębiorcę karę finansową wynoszącą do 10 proc. przychodu firmy. Nawet gdyby naruszenia nie stwierdzono, może ukarać przedsiębiorcę za utrudnianie kontroli karą wynoszącą do 50 mln EUR.
Jak przygotować się do wizyty urzędników UOKiK?
Kontrolę prowadzi zwykle kilkuosobowy zespół urzędników, którym niekiedy towarzyszy policja, a bardzo często — specjalista ds. IT. Przepisy Ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wyposażają kontrolujących w daleko idące uprawnienia, takie jak prawo do przeszukania pomieszczeń i pojazdów firmy, domów i pojazdów prywatnych członków zarządu, prawo do żądania określonych dokumentów i zatrzymania ich kopii, zadawania pytań oraz zabezpieczenia pomieszczeń, ksiąg, dokumentów, danych i komputerów.
Przedstawiciel firmy może odmówić odpowiedzi, która narażałaby go na odpowiedzialność karną, odpowiedzi na pytanie sugerujące odpowiedź oraz o charakterze opiniotwórczym. Pracownik ma także prawo odmowy udzielenia odpowiedzi bez wskazania przyczyny, jednak taka postawa może zostać uznana przez urzędników za „utrudnianie kontroli”. W każdym przypadku można odmówić odpowiedzi, powołując się na prawo do konsultacji z prawnikiem i przed udzieleniem wyjaśnień ustalić z nim rodzaj i zakres podawanych informacji. Na życzenie kontrolerów należy udostępnić wymagane dokumenty, pliki elektroniczne, nagrania. Zatrzymaniu nie podlegają dokumenty „niedotyczące kontroli” lub chronione przywilejem poufności — stanowiące komunikację pomiędzy firmą a prawnikiem zewnętrznym na temat przedmiotu kontroli. Ewentualny spór o charakter dokumentu rozstrzyga sąd.
Jakie prawa przysługują podmiotowi kontrolowanemu?
Ma on prawo do sprawdzenia tożsamości wszystkich członków zespołu kontrolującego, ich legitymacji służbowych oraz dokumentów upoważniających do przeprowadzenia kontroli, takich jak upoważnienie do przeprowadzenia kontroli, określające jej zakres i przedmiot oraz nakaz przeszukania, wydany postanowieniem Sądu Okręgowego w Warszawie — Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Upoważnienie powinno określać zakres kontroli i jej przedmiot. Brak któregokolwiek z obowiązkowych elementów upoważnienia uprawnia do odmówienia wpuszczenia urzędników do firmy.
Skutecznemu zarządzaniu kontrolą UOKiK sprzyja także wcześniejsze rozplanowanie ról, jaką pełnić będą pracownicy i działy firmy. Pomocne będzie wyznaczenie lidera, który sprawdzi umocowania kontrolerów, poinformuje zarząd, prawników zewnętrznych oraz osoby odpowiedzialnej w firmie za komunikację. Jego zdaniem, będzie także wyznaczenie „osób towarzyszących kontrolerom”, które będą przyglądać się wszystkim działaniom podejmowanym przez urzędników i sporządzać spisy zatrzymanych przez nich dokumentów.