Pastele Wyspiańskiego cieszą się wielkim powodzeniem kolekcjonerów. Ich licytacje zawsze odbywają się w gorącej atmosferze, więc o rekordy nietrudno. Tym razem stawka jest wysoka. Pod młotek pójdą trzy portrety: profesora Leona Sternbacha, jego żony Leontyny i ich córki Helenki, wystawione jako jeden obiekt z ceną 1,8 mln zł. Pierwszy milion za Wyspiańskiego już padł w październiku ubiegłego roku, kiedy „Portret Lizy Pareńskiej” z 1904 r. przebijano od 430 tys. zł do 1,15 mln zł. Obrazy, które będą sprzedawane teraz, pochodzą z tego samego okresu. Są też o tyle wyjątkowe, że jak podkreśla Elżbieta Charazińska — kurator galerii malarstwa polskiego w warszawskim Muzeum Narodowym, są jedynym w twórczości Wyspiańskiego tzw. zespołem, czyli dotrzymują zasady dramaturgicznej, zgodności miejsca i czasu.
Wielkie powroty…
W ostatnich latach coraz częściej pojawiają się na rynku oleje Eugeniusza Zaka, jednego z najbardziej cenionych przedstawicieli. Tym razem będzie to słusznych rozmiarów (100 x 80 cm) autoportret z 1916 r. Cena 450 tys. zł jest jednak wysoka, choć jak wynika z notowań aukcyjnych, nie najwyższa. Agra- -Art podkreśla, że późniejszą o trzy lata replikę autoportretu o takich samych rozmiarach posiada Muzeum Izraela w Jerozolimie. Prace Zaka najczęściej sprowadzane są do Polski z zagranicy: Paryża, Tel-Awivu, Nowego Jorku. Najlepszym tego przykładem jest „Wędrowiec”, którego kupiono w 2008 r. w paryskim Artcurial Briest-Poulain-F. Tajan za 89 222 EUR, a trzy miesiące później sprzedano na wspólnej aukcji Desy Unicum i PolswissArtu za 430 tys. zł. Przez zagraniczne domy aukcyjne przewinęło się również kilka innych dzieł, które licytowane były później w Polsce, jak np. sprowadzona z Izraela „Idylla — Krajobraz z leżącym młodzieńcem”.
…i białe kruki
Do artystów dotychczas rzadko pojawiających się na aukcjach należy Wilhelm Kotarbiński. W ciągu ostatnich 12 lat pod młotek poszło zaledwie siedem jego prac i wszystkie znajdowały zainteresowanych. Malarz jest najpopularniejszy u naszych wschodnich sąsiadów, dzięki dekorowaniu rosyjskich i ukraińskich cerkwi, m.in. soboru św. Włodzimierza w Kijowie uważanego za jeden z cudów tego miasta. Rosjanie do dziś niechętnie przyznają, że Kotarbiński urodził się w Nieborowie, niedaleko Warszawy. W Agrze będzie można licytować od 180 tys. zł nastrojowy, a jednocześnie bardzo dekoracyjny olej „W ciszy wieczornej” z około 1900 r., czyli okresu kijowskiego artysty. W tym czasie Kotarbiński zyskał największy rozgłos. Niemal z dnia na dzień stał się nadwornym malarzem największych petersburskich, moskiewskich i kijowskich bogaczy. Szybko został również współorganizatorem Towarzystwa Malarzy Kijowskich. Przyjaźń z notablami nie skończyła się jednak dla niego dobrze. Zmarł wprawdzie już po rewolucji, ale niewiadomo dokładnie, kiedy i gdzie.
Realistycznie i nastrojowo
Wysoko wyceniony w katalogu jest olej na desce Antoniego Kozakiewicza „Na ulicy. Zazdrość”. Obraz przedstawiający ubogie dzieci jest bardzo charakterystyczny dla artysty, który specjalizował się w malowaniu realistycznych scen. Jego artyzm najlepiej oddają przytoczone w katalogu aukcyjnym słowa recenzji zamieszczonej w „Tygodniku Ilustrowanym” z 1892 r.:
„Antoni Kozakiewicz należy do artystów, którzy umieją tworzyć wyborne sceny rodzajowe z tematów bardzo zwyczajnych, ale pochwyconych z natury na gorącym uczynku. Doskonała charakterystyka figur, realizm w traktowaniu całości i szczegółów, zmysł spostrzegawczy czynią każdy jego obraz interesującym zarówno pod względem treści, jak i wykonania”. Dziś takie postrzeganie dzieł Kozakiewicza się nie zmieniło. Motyw dziecięcy pojawia się również w dwóch portretach Tadeusza Makowskiego. Pierwszy — „Chłopczyk, portret Franćois” z 1927 r., będzie licytowany od 210 tys. zł, drugi — Mały myśliwy” malowany między 1920 a 1922 r., od 190 tys. zł. Na aukcji pojawią się również inne wielkie nazwiska. Pod młotek pójdą m.in. wciąż cenieni monachijczycy: „Spotkanie na grobli” Józefa Brandta i „Zamieć” Alfreda Wierusza-Kowalskiego. Ciekawą i nietypową pracą jest malowana na wachlarzu „Stadnina pędzona do wodopoju” Juliusza Kossaka. Będzie też Chełmoński, Gerson, Siemiradzki i Malczewski oraz przedstawiciele młodszych pokoleń. Aukcja odbędzie się 18 marca o godz. 19 w warszawskim Hotelu Bristol.