Redukcja długu RFN. Jak Adenauer dokonał cudu?

Połowiczna redukcja długu Niemiec zawarta w Porozumieniu londyńskim uważana jest za wielki sukces Konrada Adenauera. Wbrew pozorom jednak to nie ten zapis dokumentu miał największe znaczenie dla gospodarki RFN. Jego punkty zmuszały wierzycieli do wspierania niemieckiej gospodarki.

Traktat wersalski po pierwszej wojnie światowej nakładał na Berlin i jego sprzymierzeńców odpowiedzialność za wybuch konfliktu. Artykuł 232 działu VIII przewidywał, że Niemcy wypłacą zwycięzcom wysokie odszkodowania w wysokości ustalonej przez specjalnie powołaną Komisję. Szczegóły ich spłacania uregulowały plany Dawesa (1924) i Younga (1929), które zawierały nie tylko harmonogram, lecz także przewidywały pożyczki dla ratowania niemieckiej gospodarki. Tzw. pożyczka Dawesa wynosiła 800 mln marek w złocie na 7 procent, a pożyczka Younga – 300 mln marek w złocie na 5,5 proc. Rządy państw sprzymierzonych zdawały sobie bowiem sprawę z katastrofalnej sytuacji niemieckiej gospodarki. 

Pierwsza strona zapisów Porozumienia londyńskiego w sprawie niemieckiego zadłużenia zagranicznego
Wyświetl galerię [1/2]

Pierwsza strona zapisów Porozumienia londyńskiego w sprawie niemieckiego zadłużenia zagranicznego

W lutym 1933 r. rząd Adolfa Hitlera odmówił spłaty pożyczek i odsetek. Dług rósł.

O ile sytuacja gospodarcza Niemiec po I wojnie światowej była tragiczna, to po drugim wywołanym przez ten kraj konflikcie, była katastrofalna. Całe państwo znalazło się zresztą pod okupacją aliantów, która w części zachodniej trwała do 1955 r. RFN musiała wziąć na siebie dług III Rzeszy, bowiem uznawała się za jedyne państwo niemieckie. Gdyby obciążeń finansowych nie przejęła, pośrednio mogłoby to doprowadzić do konieczności uznania NRD.

Na marginesie warto dodać, że pewnej niedzieli 1948 r. mieszkańcy Niemiec obudzili się w kraju z nową walutą. Rząd wprowadził markę niemiecką, zastępując nią Reichsmarkę. Depozyty w bankach zostały po prostu zredukowane w proporcji 10:1.

Kanclerz Adenauer, który od 20 września 1949 r. rządził w RFN wiedział oczywiście, że bieżąca obsługa gigantycznego zadłużenia zagranicznego nie jest możliwa bez jego redukcji lub choćby restrukturyzacji. Zresztą już wcześniej, przed objęciem swej najważniejszej funkcji, krytykował aliantów za demontaż niemieckiego przemysłu i rabunkową gospodarkę. Nowo budowane państwo potrzebowało pieniędzy, by rozbudować przemysł, a z eksportu czerpać zyski na spłatę długów. A Adenauer miał wyjątkowy dar przekonywania. 

Negocjacje nie były jednak łatwe. Uczestniczyły w nich, obok Zachodnich Niemiec, Belgia, Kanada, Dania, Francja, Wielka Brytania, Grecja, Iran, Irlandia, Włochy, Liechtenstein, Luksemburg, Norwegia, Pakistan, Hiszpania, Szwecja, Szwajcaria, RPA, Stany Zjednoczone i Jugosławia. Państwa bloku wschodniego nie zostały zaproszone. Rozmowy trwały od 27 lutego do 8 kwietnia. 

Dług obejmował 13,5 miliarda marek zobowiązań sprzed 1939 r., i 16,2 miliarda marek powojennych kredytów udzielonych przez Stany Zjednoczone. W wyniku negocjacji całość obniżono do 15 miliardów marek, płatnych przez trzydzieści lat. Porozumienie zawierało jednak dwa niezwykle istotne warunki, które stały się przyczyną późniejszego sukcesu niemieckiej gospodarki.

Po pierwsze, dług miał być spłacany tylko pod warunkiem utrzymywania się dodatniego bilansu w handlu zagranicznym RFN, a koszt obsługi długu nie mógł być większy nić 3% eksportu (dla porównania Polska spłaca raty wysokości 10% eksportu). A więc pozostałym sygnatariuszom musiało od tego momentu zależeć na jak najszybszym rozwoju gospodarczym Niemiec.

Po drugie, dług podzielono. Większość obniżonej już kwoty rozłożono na trzydzieści powojennych lat. Część jednak przeznaczono do spłaty w momencie ponownego zjednoczenia Niemiec, co wtedy mogło być interpretowane jako de facto jego umorzenie. 

Porozumienie londyńskie doprowadziło do niezwykle szybkiego rozwoju RFN nie tylko ze względu na redukcję zadłużenia, ale również zapisy proeksportowe. W krótkim czasie państwo dołączyło do Banku Światowego, Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Światowej Organizacji Handlu.

Rozpoczął się Wirtschaftswunder - cud gospodarczy. Między 1951 a 1966 rokiem wskaźnik wzrostu PKB tylko w dwóch latach spadał poniżej granicy 3%, poza tym niezależnie od wahań stale utrzymywał się na wysokim poziomie, dochodząc raz nawet do 11,5%.

O długach się nie zapomina - przekonał się o tym również kanclerz Kohl w 1990 r., kiedy wierzyciele wyciągnęli mu kupony za wierzytelności odroczone do zjednoczenia. Przez dwadzieścia lat RFN musiała spłacać dług wysokości 240 milionów marek. Ostatnia rata w wysokości 70 milionów euro za szkody wyrządzone przez Cesarstwo Niemieckie w czasie I wojny światowej została spłacona w 2010 r.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Marcin Dobrowolski

Najważniejsze dzisiaj

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Puls Historii / Redukcja długu RFN. Jak Adenauer dokonał cudu?