7 listopada do Warszawy przyjadą radcy prawni na VII krajowy zjazd. Dowiedzą się, że mogą otwarcie informować klientów o swoich usługach i... tyle.
„Puls Biznesu”: Dlaczego w naszym kraju prawnicy nie mogą się reklamować?
Andrzej Kalwas, prezes Krajowej Rady Radców Prawnych: Zakaz reklamy usług prawniczych obowiązuje wszystkich członków Unii.
W takim samym zakresie, jak w Polsce?
Nie, ale zasada jest ta sama. Zawiera się w kodeksie deontologicznym Rady Palestr i Organizacji Prawniczych UE. To standard kontynentalny — obowiązuje we Francji, Niemczech, Włoszech, Hiszpanii...
A w Stanach Zjednoczonych?
Nie ma zakazu reklamy w ogóle. Ale Stany nie są dla nas wzorcem. Za kilka miesięcy będziemy przecież członkami UE i obowiązują nas wytyczne unijne. No i ratio legis tego zakazu wynika z tego, że pomoc prawna to nie handel pietruszką czy proszkami do prania, lecz szczególny rodzaj usług, obwarowany standardami i zasadami. Nie jest działaniem rezultatu.
Co to znaczy?
Kiedy pan płaci za proszek do prania, umawia się pan z producentem, że — używając go — skutecznie usunie pan brud z ubrania. To jest umowa rezultatu. A z adwokatem czy radcą prawnym pan się umawia o świadczenie pomocy prawnej. To tzw. umowa starannego działania. Ostateczny wynik zależy od decyzji niezawisłego sądu, organu administracji rządowej lub samorządowej. Prawnik nie załatwia sprawy, tylko wypełnia usługę w dziedzinie pomocy prawnej i może jedynie zagwarantować staranność, profesjonalną dbałość o interesy klienta...
Usługa porównywalna z konsultingiem.
Niekoniecznie. Praca firm konsultingowych nie jest obwarowana takimi rygorami...
Ale gdyby chciały, to by ją obwarowały.
Firm konsultingowych nie obowiązują wymogi standardu wykonywania tzw. zawodu regulowanego. Pomoc prawną, zgodnie z unijnymi regułami, mogą świadczyć tylko osoby wykonujące zawód, którego status jest określony wyraźnie w odrębnej ustawie. W naszym przypadku to ustawa o adwokaturze, ustawa o radcach prawnych, prawo o notariacie itd. W Polsce ustawy o konsultantach czy innych doradcach biznesowych nie ma! Poza tym zawody prawnicze obowiązują szczególne przymioty, m.in.: obligatoryjny samorząd zawodowy (ustalający zasady deontologiczne — czyli etyki zawodowej), obowiązek tajemnicy zawodowej, wyraźnie określone, wysokie wykształcenie — studia, aplikacje, egzaminy, staże itd. Inne profesje tak rozbudowanych reguł nie mają. I dlatego zakaz reklamy naszych usług — nie można ich promować, jak soków jabłkowych... To skrajny przykład, ale...
Ale nikt jeszcze nie wpadł, by zabronić reklamy soków jabłkowych. Za to mamy zakaz reklamowania wyrobów tytoniowych i alkoholu!
To akurat ze względu na ochronę ludzkiego zdrowia.
Może prawnicy też są szkodliwi dla zdrowia, skoro nie mogą się reklamować?
Nie, nie, nie! Zakaz w branży prawniczej wynika wyłącznie ze względów, o których już powiedziałem.
Ale ów zakaz to przecież forma samoregulacji.
Jest zawarty w zasadach etyki zawodowej, ustalanych zgodnie z obowiązującym prawem i wytycznymi unijnymi. No gdyby radca prawny się reklamował: „skutecznie załatwiam sprawy” albo „szybko dochodzę egzekucji roszczeń”? Obiecywałby, że zapewni rezultat. Mogłoby się zrodzić podejrzenie, że potrafi przekupić sędziów lub ma takie możliwości. Mówię teraz lapidarnie, ale ten zakaz reklamy naprawdę ma uzasadnienie...
Krajowa Rada Radców Prawnych chce go jednak zliberalizować.
Rzeczywiście. Taka jest też tendencja europejska. Należy wzbogacić dostęp do informacji.
W jakim sensie?
Według zasady: informacja — tak, reklama — nie.
Czym się różni informacja od reklamy?
Informacja nie ma cech wartościujących: „jestem lepszy od innych”, „jestem skuteczny” albo „zająłem pierwsze miejsce w rankingu kancelarii prawniczych”. Krótko mówiąc: podejmujemy kroki zgodne z europejskimi tendencjami rozszerzania prawa dostępu obywatela do informacji. Pod warunkiem, że będzie rzetelna, prawdziwa i zgodna z oczekiwaniami klientów!
To można zawrzeć w reklamie.
Nie. Niedopuszczalne jest publicznie informowanie o efektach świadczonych usług. Na przykład typowa kryptoreklama jednej z kancelarii — ogłoszenie w „Rzeczpospolitej”: „Z radością i satysfakcją informujemy, że minister przekształceń własnościowych wyraził podziękowania dla naszej kancelarii za znakomite przygotowanie audytu prawnego przy prywatyzacji przedsiębiorstwa.”
W ten sposób przepis złamano?
Tak. Coś takiego można sobie oprawić w ramki i powiesić na ścianie w kancelarii! Ale nie należy upubliczniać!
To może prawniczą kryptoreklamą jest też robienie kariery politycznej? Uczestnictwo w kampanii wyborczej — promowanie wizerunku na billboardach, w spotach telewizyjnych?
Bardzo ciekawy problem pan poruszył. Moim zdaniem to zahacza o kryptoreklamę. Uważam, że adwokat czy radca prawny, który jest posłem, senatorem (już nie mówię ministrem!), nie powinien się przedstawiać publicznie jako senator Iksiński, adwokat.
Czyli nie wolno mieszać funkcji publicznych z zawodem prawnika?
Nawet jeżeli nie jest się tzw. zawodowym posłem czy senatorem, nie powinno się prezentować w środkach masowego przekazu — jako prawnik. Ma pan rację.
A może jednak należałoby branżę całkiem uwolnić od ograniczeń reklamy?
Chcemy umożliwić obywatelom pełny dostęp do informacji o pomocy prawnej — pod warunkiem, że nie będzie posiadała elementów reklamy. To wystarczy.
Ciągle mówimy o zmianach w kodeksie etyki kancelarii radcowskich?
Tak.
A co z adwokatami?
I nas, i adwokatów wiąże europejski kodeks deontologiczny. To dla nas podstawowa wytyczna i od 1 maja przyszłego roku, jako full member UE, musimy się do niej stosować. W pełni.