Stawki w dużych miastach są absurdalnie niskie, trzeba to zmienić — twierdzą samorządowcy
Krakowski rynek i zagroda w Bieszczadach już nie będą opodatkowane po równo? Niewykluczone.
Podatek od nieruchomości w miastach może pójść w górę. Władze części metropolii postulują, by maksymalna stawka była skorelowana z rynkową wartością opodatkowanego gruntu czy budynku. Jeśli pomysł samorządowców zostanie przyjęty przez parlament, stawki w dużych miastach mogą wzrosnąć wielokrotnie.
Urawniłowka
Dzisiaj każdy właściciel nieruchomości płaci po równo (według metrażu), czyli stosunkowo niewiele. Teoretycznie rzecz biorąc, za 100-metrowy dom na warszawskim Żoliborzu jego właściciel może oddać w 2011 r. samorządowi tyle samo co posiadacz takiego domu w podlaskiej wsi — maksymalnie 67 zł rocznie. Za 300-metrową działkę przy rynku w Krakowie i taki sam plac we wsi w Bieszczadach ich właściciele musieliby zapłacić po 123 zł.
Duże miasta żalą się, że podatek w obecnej wysokości jest niewielką częścią budżetu. W Krakowie stanowi 10,1 proc. dochodów, w Warszawie — 7,8 proc., a w Gdańsku — 12,3 proc. Władze miast twierdzą, że to za mało, by prowadzić własną politykę podatkową.
— Podatek zawsze powinien być uzależniony od wartości przedmiotu opodatkowania. W tym przypadku wartość tę wyznacza nie rynkowa wycena, lecz liczba metrów kwadratowych. To absurd — mówi Lesław Fijał, skarbnik Krakowa.
Dwanaście największych miast zrzeszonych w Unii Metropolii Polskich (UMP) dyskutuje nad wypracowaniem wspólnego stanowiska w sprawie podatku. Spór toczy się przede wszystkim o to, w jaki sposób zróżnicować stawkę. Coroczne rynkowe wyceny nieruchomości byłyby zbyt uciążliwe dla obywateli, dlatego proponowane są inne rozwiązania. Według pierwszego, stawka byłaby uzależniona od liczby mieszkańców danej miejscowości. Takie rozwiązanie wybrali niedawno Czesi i Słowacy. Według drugiego, o wysokości podatku decydowałoby PKB podregionu (zgodnie z podziałem geograficznym, jakim posługuje się Główny Urząd Statystyczny). Ku temu rozwiązaniu przychyla się większość samorządowców z UMP.
— Dyskutujemy nad różnymi rozwiązaniami, nie podjęliśmy jeszcze żadnego oficjalnego wspólnego stanowiska — mówi Andrzej Lubiatowski, dyrektor biura UMP.
Rząd zapłaci
W lutym mają spotkać się prezydenci miast zrzeszonych w UMP i wypracować porozumienie. Wiadomo jednak, że metropolie mają poparcie Pawła Swianiewicza, doradcy prezydenta Bronisława Komorowskiego.
— Mamy fatalną sytuację, w której samorząd w większym stopniu opiera się na subwencjach i dotacjach niż na dochodach własnych (tych, na które ma bezpośredni wpływ). Trzeba poprawić główny podatek: od nieruchomości — przekonywał niedawno na łamach "PB" Paweł Swianiewicz.
Jego zdaniem, równy podatek na wsi i w metropolii sprawia, że w miastach jest zdecydowanie za niski.
— Mieszkam w granicach administracyjnych Warszawy i gdy płacę podatek od nieruchomości, jestem zażenowany jego niską wysokością. Zróżnicowanie stawek to proste rozwiązanie, które spowoduje, że podatek będzie bardziej sprawiedliwy i wydajny — tłumaczy Paweł Swianiewicz.
Nie jest wykluczone, że gdyby prezydenci miast UMP wypracowali kompromis, Kancelaria Prezydenta poparłaby go i wystąpiła z propozycją zmian ustawowych. To jednak nie będzie proste, bo niektóre miasta są przeciwne zmianom.
— Takie rozwiązanie dzieliłoby kraj na regiony lepsze i gorsze, bogatsze i biedniejsze. Powinniśmy zasypywać te podziały, a nie je utrwalać. Powinna obowiązywać jedna, wysoka stawka maksymalna i samorządy same powinny decydować, do jakiej wysokości ją ewentualnie obniżać. To byłaby prawdziwa samorządność — mówi Stanisława Kozłowska, skarbnik Białegostoku.
Ponadto projekt będzie trudny do przeprowadzenia z powodów politycznych. Zróżnicowanie stawek oznacza w praktyce podnoszenie podatków w dużych miastach, a tu również mieszka wiele osób niezamożnych i działa wiele firm borykających się z problemami finansowymi.
— Dlatego od lat przekonuję, że podatnik powinien mieć możliwość odliczenia zapłaconego podatku od nieruchomości od podatku dochodowego. Wtedy obywatel wyszedłby na zero — mówi Lesław Fijał.
Stratny byłby jednak minister finansów — wyższe dochody samorządów pochodziłyby w ostatecznym rozrachunku ze zmniejszenia dochodów z CIT i PIT do budżetu.
— Pomysł sprowadza się do tego, żeby rząd przekazywał samorządom większą część swoich pieniędzy. Dobrym miejscem do dyskusji na takie tematy jest komisja wspólna rządu i samorządu — mówi Magdalena Kobos, rzeczniczka resortu finansów.
3 pytania do...
prof. Witolda Modzelewskiego Kryzys sprzyja katastrowi
1. Kilkanaście lat temu próbował pan wprowadzić w Polsce podatek od nieruchomości zależny od ich wartości, czyli podatek katastralny. Dlaczego do dzisiaj się nie udało?
Witold Modzelewski: Główną barierą były obawy polityków. Mimo że inicjowali prace nad projektem, nie mieli odwagi podatku wprowadzić. Zabrakło woli politycznej.
2. Czy obecna trudna sytuacja finansów publicznych w Polsce ułatwia powrót do idei wprowadzenia podatku katastralnego?
— Uważam, że tak. Samorządom terytorialnym spadają dochody i jak tlenu potrzebują pieniędzy. Podatek katastralny jest jedynym sposobem na poprawę ich sytuacji. Trudna sytuacja budżetu państwa sprzyja podnoszeniu podatków oraz wprowadzaniu nowych.
3. Jak taki podatek powinien wyglądać, by Polacy go zaakceptowali i by spełnił swoją rolę?
— Musi być wyliczany od wartości nieruchomości. Dlatego konieczne jest stworzenie rejestru nieruchomości i ich wartości. Najlepszą metodą jest autotaksacja: właściciel deklaruje wartość nieruchomości, np. rynkową lub księgową. Oczywiście w celu przeciwdziałania podawaniu fałszywej wartości jakiś organ musiałby te deklaracje weryfikować. Przy wycenie wartości rynkowej podstawą opodatkowania byłaby cała wartość nieruchomości. Stawka podatku musiałaby wynosić grubo poniżej 1 proc. Przy wycenie nierynkowej, czyli księgowej, podatek mógłby być wyższy niż 1 proc. Jedno jest pewne: nie da się wprowadzić w całym kraju jednej stawki. One muszą być zróżnicowane w zależności od zdolności płatniczej podatników, czyli w biedniejszych regionach i miasteczkach podatek powinien być odpowiednio niższy.
były wiceminister finansów
Warszawa pomaga sobie dzierżawą
Na nieruchomościach najwięcej zarabia Warszawa — w jej budżecie oprócz podatku od nieruchomości niemałą pozycję zajmują opłaty z najmu i dzierżawy. Dzięki temu, że stosunkowo duża część miasta to grunty i lokale komunalne, Warszawa w 2011 r. z wynajmu i dzierżawy zarobi 558,8 mln zł, co stanowi 4,9 proc. wszystkich dochodów. Dla porównania: w Poznaniu ta pozycja to tylko 0,9 proc. budżetu, we Wrocławiu 1,1 proc., a w Gdańsku 1,3 proc. W stosunkowo niezłej sytuacji jest też Kraków, gdzie najem i dzierżawa stanowią 3,4 proc. budżetu.
Samorządowy cennik
Maksymalne stawki podatku od nieruchomości w 2011 r. (w zł/mkw.)
Od gruntów
Firmy 0,80
Gospodarstwa domowe 0,41
Organizacje pożytku publicznego 0,41
Grunty pod wodą 0,000415 Od budynków
Firmy 21,05
Gospodarstwa domowe 0,67
Organizacje pożytku publicznego 7,06
Źródło: Monitor Polski z 06.08.2010 r.
Okiem eksperta
Skończmy z dyskryminacją firm
Obecna sytuacja w podatku od nieruchomości jest nieracjonalna. Zróżnicowanie stawek w zależności od PKB regionu nie jest rozwiązaniem doskonałym, ale na pewno idzie w dobrą stronę — jest mniej skomplikowanym i mniej kosztownym substytutem podatku katastralnego. Wreszcie choć w przybliżeniu poziom podatku odzwierciedlałby rynkową wycenę nieruchomości. Przy tej okazji warto jednak pochylić się nad innym absurdem — tym, że przedsiębiorca za ten sam lokal płaci obecnie 31-krotnie większy podatek niż przeciętny Kowalski. Jaka jest różnica między księgarnią na parterze a mieszkaniem na pierwszym piętrze? Przecież z infrastruktury komunalnej korzystają w taki sam sposób. W dodatku na działalności firmy samorząd jeszcze zarabia. Zatem różnicujmy stawki pod kątem lokalizacji nieruchomości, ale zrównajmy pod kątem wykorzystania aktywów.
Małgorzata Krzysztoszek główna ekonomistka PKPP Lewiatan